ماراتن ذخیرهسازی؛ ایران چقدر زمان دارد تا به سقف مخازن نفت برسد؟
به گزارش زومان به نقل از بلومبرگ، همزمان با تنگتر شدن حلقه محاصره دریایی آمریکا در تنگه هرمز، صادرات نفت ایران در هفتههای اخیر افول کرده است.
یک مقام ارشد ایرانی میگوید تهران از همین حالا روند کاهش تولید را آغاز کرده است؛ با این حال، یک نکته کلیدی وجود دارد که واشینگتن ممکن است آن را دستکم گرفته باشد: تهران دههها تجربه در آمادهسازی برای دقیقاً چنین سناریویی دارد.
جنگ در خاورمیانه به مرحله بنبست رسیده و هر دو طرف منتظر عقبنشینی دیگری هستند. دونالد ترامپ با هدف قرار دادن حیاتیترین منبع درآمد ایران، به دنبال پایان دادن اجباری به درگیری است که ژئوپلیتیک و بازارهای جهانی انرژی را دگرگون کرده است.
تاکتیکهای کهنه برای نبردی نو
ایران تاکنون با تکیه بر «دستورالعملهای آزمودهشده»، تابآوری قابلتوجهی در برابر محاصره نشان داده تا با افزایش قیمت نفت -که این هفته به بالاترین سطح چهار سال اخیر رسید-، هزینههای واشنگتن را بالا ببرد.
یک مقام مطلع که نخواست نامش فاش شود، گفته است که تهران به جای انتظار برای پر شدن کامل مخازن، به طور پیشدستانه تولید را کاهش داده است. مهندسان ایرانی پس از سالها تحریم، آموختهاند که چگونه چاهها را بدون آسیب دائمی متوقف کرده و به سرعت به مدار بازگردانند.
حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی ایران، میگوید: «ما تخصص و تجربه کافی داریم و نگران نیستیم.»
این مهارتها در دور اول ریاستجمهوری ترامپ و پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ به کار آمد؛ زمانی که ایران مجبور به کاهش شدید تولید شد، اما در نهایت این محدودیتها ناقوس مرگ صنعت نفت این کشور را به صدا در نیاورد و تولید در سالهای بعد دوباره افزایش یافت.
تفاوت بزرگ؛ محاصره فیزیکی به جای تحریم کاغذی
البته تفاوتهای کلیدی میان گذشته و حال وجود دارد. پیش از این، ایران با استفاده از «ناوگان سایه» و انتقال کشتیبهکشتی، مخفیانه به چین نفت میفروخت؛ اما اکنون با حضور فیزیکی ارتش آمریکا برای مسدود کردن آبهای اطراف هرمز، میلیونها بشکه نفت در دریا سرگردان ماندهاند.
مقامات ایران اذعان دارند که این پایداری تنها برای مدتی محدود جواب میدهد. برای آنها، مسئله این است که آیا میتوانند بیشتر از فشار اقتصادی ناشی از قیمت بالای نفت بر آمریکا، دوام بیاورند یا خیر؟
برت اریکسون، مدیر موسسه آبسیدین، میگوید:
واشنگتن تصور میکند ایران دست روی دست میگذارد تا فروپاشد؛ اما کشورها در جنگ اقتصادی تمامعیار تسلیم نمیشوند، بلکه خود را تطبیق میدهند.
ریسکهای فنی و محدودیت زمانی
کاهش تولید بدون ریسک نیست. مخازن نفتی به فشار پایدار وابسته هستند و بستن ناصحیح چاهها میتواند آسیب دائمی ایجاد کند؛ نتیجهای که کاخ سفید روی آن شرطبندی کرده است.
با افت ارزش ریال و آسیب جنگ به صنایع غیرنفتی، دولت مجبور به محدود کردن صادرات غیرنفتی نیز شده است.
در مورد زمان رسیدن ایران به «سقف ظرفیت انبارها» (Tank Tops) اتفاقنظری وجود ندارد. ترامپ یکشنبه گذشته پیشبینی کرده بود که زیرساختهای نفتی ایران ظرف سه روز منفجر میشوند، اما این ضربالاجل گذشت و چنین اتفاقی نیفتاد.
تحلیلگران جیپی مورگان و کپلر معتقدند ایران با نرخ تولید فعلی، حدود یک ماه دیگر زمان دارد تا ظرفیت انبارهایش کاملاً تمام شود.
گزینههای جایگزین؛ از ریل تا خشکی
اگر انبارها کاملاً پر شوند، ایران چارهای جز کاهش تولید به میزان نیمی از ظرفیت خود ندارد. حمید حسینی به گزینههایی نظیر انتقال زمینی به ترکیه، پاکستان، افغانستان و ازبکستان اشاره کرد که ظرفیتی حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار بشکه در روز دارد.
انتقال ریلی به چین نیز گزینه دیگری است که هرچند سریعتر از مسیر دریایی است، اما برای پالایشگاههای خصوصی چین (Teapots) که به دنبال نفت ارزان هستند، چندان بهصرفه نیست.
در نهایت، ایران با دسترسی به ۶۵ تا ۷۵ میلیون بشکه ظرفیت ذخیرهسازی روی آب (نفتکشهای سرگردان)، میتواند زمان بخرد. کلر جانگمن، مدیر موسسه ورتکسا، میگوید: «ایران زیرساخت صادراتی خود را بر پایه انعطافپذیری بنا کرده است. این سیستم در حال حاضر تحت فشار است، اما همچنان کار میکند و هنوز به مرحله فروپاشی کامل نرسیده است.»