اینترنت پرو؛‌ انتخاب بین گوشت و گوگل

به گزارش زومان، ماجرای «اینترنت طبقاتی» نه‌ تنها تمام نشده، بلکه حالا وارد مرحله تازه‌ای شده است. اینترنت پرو، سرویسی که قرار بود محدود و خاص باشد، کم‌کم دارد به یک بازار بزرگ و پرسود تبدیل می‌شود؛ بازاری که هم اپراتورها از آن سود می‌برند و هم دلال‌هایی که حالا خریدوفروش دسترسی به اینترنت آزاد را به کسب‌وکار تبدیل کرده‌اند.

در روزهای اخیر حتی بعضی از کاربران بدون اینکه درخواستی ثبت کرده باشند، پیامک فعال‌سازی اینترنت پرو دریافت کرده‌اند. اتفاقی که این تصور را تقویت می‌کند که دامنه این طرح آرام‌آرام در حال گسترش است.

از طرف دیگر، وزارت ارتباطات تبلیغ اینترنت پرو را ممنوع اعلام کرده؛ اما در عمل، به نظر می‌رسد محدودیت اینترنت باعث شده این سرویس به یک «رانت جدید» تبدیل شود. تجربه هم نشان داده هرجا محدودیت ایجاد شود، بازار سیاه هم خیلی زود شکل می‌گیرد.

حالا قیمت اینترنت پرو به حدود ۴۰ هزار تومان برای هر گیگ رسیده است؛ یعنی تقریبا چهار برابر اینترنت عادی که هر گیگ آن کمتر از ۱۰ هزار تومان قیمت دارد.

اگر این وضعیت ادامه پیدا کند و دسترسی عادی به اینترنت بین‌المللی همچنان محدود بماند، هزینه اتصال به اینترنت آزاد می‌تواند برای بسیاری از خانواده‌ها به اندازه هزینه کالاهای ضروری سنگین شود؛ تا جایی که شاید بعضی خانواده‌ها مجبور شوند برای آنلاین ماندن، از بخشی از نیازهای روزمره خود بزنند. یا در واقع باید بین آنلاین ماندن و هزینه‌های ضروری دست به انتخاب بزنند.

بر اساس برآوردهای قبلی زومان، هر ایرانی به طور متوسط روزانه حدود ۵۷۱ مگابایت اینترنت خارجی مصرف می‌کند؛ رقمی که با یک حساب سرانگشتی، مصرف ماهانه هر نفر را به حدود ۱۷ گیگابایت می‌رساند.

اگر این میزان مصرف با اینترنت پرو و نرخ ۴۰ هزار تومان برای هر گیگ محاسبه شود، هزینه ماهانه اینترنت پرو برای هر نفر به حدود ۶۶۹ هزار تومان می‌رسد.

حالا این عدد را در مقیاس یک خانواده در نظر بگیرید. طبق آمار رسمی، متوسط بعد خانوار در ایران ۳.۲ نفر است. از این تعداد، حدود ۱۱ درصد زیر ۱۰ سال سن دارند. بنابراین می‌توان تخمین زد که هر خانوار ایرانی به طور متوسط ۲.۸ نفر مصرف‌کننده اصلی اینترنت دارد؛ هرچند در واقعیت بسیاری از کودکان هم از اینترنت استفاده می‌کنند.

در اقتصاد، وضعیت مالی خانوارها را معمولا با «دهک» توضیح می‌دهند؛ یعنی خانواده‌ها را بر اساس میزان هزینه و درآمد، به ۱۰ گروه تقسیم می‌کنند. دهک اول فقیرترین بخش جامعه است و دهک دهم ثروتمندترین.

بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، یک خانوار شهری در دهک اول در سال ۱۴۰۳ به طور متوسط ماهانه حدود ۶ میلیون و ۲۸۰ هزار تومان هزینه داشته است. این رقم برای دهک دهم به حدود ۶۱.۹ میلیون تومان می‌رسد.

اما ماجرا فقط اختلاف درآمد نیست؛ تورم هم برای همه یکسان عمل نمی‌کند.

خانوارهای کم‌درآمد بخش بیشتری از پول خود را صرف خوراکی‌ها می‌کنند و به همین دلیل، وقتی قیمت مواد غذایی جهش می‌کند، فشار تورمی بیشتری را تحمل می‌کنند. در مقابل، سهم هزینه‌هایی مثل مسکن در دهک‌های بالاتر بیشتر است. به همین دلیل، برای مثال نرخ تورم سالانه دهک اول در سال ۱۴۰۴ حدود ۵۳.۷ درصد برآورد شده؛ در حالی که این عدد برای دهک دهم ۴۹.۲ درصد بوده است.

اگر هزینه خانوارها را با نرخ تورم دهک‌ها به‌ روز کنیم، می‌توان گفت متوسط هزینه ماهانه دهک اول در سال ۱۴۰۴ به حدود ۹.۶ میلیون تومان رسیده و این رقم برای دهک دهم حدود ۹۲.۳ میلیون تومان است.

حالا اگر هزینه ۱.۹ میلیون تومانی اینترنت پرو را کنار مخارج خانوارها بگذاریم، تصویر روشن‌تر می‌شود.

برای خانوارهای دهک اول، یعنی فقیرترین بخش جامعه، اینترنت پرو تقریبا معادل ۲۰ درصد کل هزینه ماهانه زندگی است. به بیان ساده، یک خانواده فقیر باید یک‌پنجم کل مخارج ماهانه‌اش را فقط صرف اینترنت کند که البته نمی‌تواند این انتخاب را کند و قید آنلاین ماندن را می‌زند!

این سهم برای دهک دوم حدود ۱۲.۴ درصد و برای دهک سوم نزدیک به ۱۰ درصد است.

اما این تفاوت در عمل چه معنایی دارد؟ برای اینکه یک خانواده کم‌درآمد بتواند اینترنت پرو بخرد، باید از چه چیزهایی بگذرد؟

برای ملموس‌تر شدن ماجرا، کافی است به سبد مصرفی خانوارها نگاه کنیم.

خانوارهای دهک اول باید تقریبا هزینه نان و غلات، گوشت، مرغ، لبنیات، تخم‌مرغ، پوشاک، کفش و حتی ارتباطات را کنار بگذارند تا بتوانند هزینه اینترنت پرو را تامین کنند. مجموع هزینه این اقلام برای این خانواده‌ها تقریبا معادل همان ۱.۹ میلیون تومان است.

در مقابل، خانوارهای دهک نهم و دهم می‌توانند با پولی که ماهانه صرف هزینه میوه و خشکبار می‌کنند، اینترنت پرو بخرند.