فیلترشکن یک میلیونی یعنی چه؟ طبقه‌بندی جدید جامعه ایران

 به گزارش زومان، پس از بیش از ۵۰ روز قطعی، حالا دیگر تصور قطع همیشگی اینترنت یا طبقاتی شدن آن برای بسیاری نگران‌کننده شده است.

طبق گزارش نت‌بلاکس، در هفته‌های اخیر تنها یک تا دو درصد ایرانیان توانسته‌اند به اینترنت خارجی متصل شوند. اتصالی که یا با استفاده از اینترنت سفید بوده یا با خرید فیلترشکن‌هایی با قیمت نجومی.

اما اگر این وضعیت بخواهد ادامه داشته باشد، مخارج این فیلترشکن‌ها چقدر از هزینه خانوار را تحت تاثیر قرار می‌دهد؟ محاسبات نشان می‌دهد ادامه این روند می‌تواند خانوارها را در برابر انتخابی سخت برای برقراری به اینترنت بین‌الملل قرار دهد.

با وجود اعمال محدودیت‌های گسترده، وابستگی به شبکه جهانی به لایه‌های غیرقابل‌ حذف زندگی شهروندان نفوذ کرده است؛ به‌طوری‌ که آمارهای رسمی حکایت از مصرف روزانه ۶۹.۷ پتابایت اینترنت در کشور دارد.

از سوی دیگر مرکز پژوهش‌های مجلس گزارشی چند ماه پیش منتشر کرد که در بخشی از آن به مصرف اینترنت داخلی و خارجی اشاره شده بود:

• ۳۴ درصد ترافیک داخلی
• ۶۶ درصد ترافیک خارجی

اگر این حجم را میان ۱۶۵.۸ میلیون مشترک (با احتساب چندسیم‌کارته‌ها) تقسیم کنیم، به عدد متوسط ۲۹۸ مگابایت مصرف اینترنت بین‌المللی در روز برای هر سیم‌کارت می‌رسیم. با توجه به ضریب نفوذ تلفن همراه (۱.۹۱۵) می‌توان گفت هر نفر در ایران به طور متوسط ۵۷۱ مگابایت اینترنت خارجی در طول روز مصرف می‌کند. البته این یک برآورد دست‌پایین است، چرا که همه سیمکارت‌ها دارای اینترنت بین‌الملل نیستند و در نتیجه افراد متصل، مصرف بالاتری دارند.

با این حال، عدد ۵۷‍۱ مگابایت، همان مرز باریکی است که شهروندان را به جهان وصل می‌کند؛ مرزی که عبور از آن، حالا به یک عوارضی تبدیل شده و جزء گران‌ترین مخارج روزانه هر ایرانی محسوب می‌شود.

بازار فیلترشکن از همان روزهای اول این دور قطعی اینترنت، با قیمت‌هایی نجومی وارد بازی شد. قیمت‌هایی که حتی به ۲ میلیون تومان به ازای هر گیگابایت یا بیشتر هم می‌رسید. هرچند این بازار حالا کمی آرام گرفته، اما قیمت‌ها همچنان بسیار بالا و بی‌ثبات است.

فروشندگان در این روزها به ازای هر گیگ اعدادی بین ۲۳۰ هزار تا یک میلیون تومان طلب می‌کنند، هرچند نبض بازار بیشتر روی قیمت‌های ۵۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومانی می‌زند.

یک خانوار متوسط ایرانی (۳.۲ نفره) را تصور کنید که می‌خواهد مانند یک شهروند عادی در قرن ۲۱ زندگی کند. با فرض اینکه طبق آمارهای مرکز آمار ۱۱.۲ درصد این خانوار زیر ۱۰ سال دارند و به صورت مستقل مشترک اینترنت نیستند، این خانواده برای دسترسی به اینترنت باید ماهانه مبلغی بین ۱۰.۹ میلیون تا ۴۷.۵ میلیون تومان کنار بگذارد تا همان مصرف قبلی را داشته باشد.

فاجعه زمانی عیان می‌شود که این هزینه نجومی را با هزینه‌های متوسط این خانوار مقایسه کنیم. طبق آمار، هزینه ماهانه یک خانوار شهری در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۲.۵ میلیون تومان بوده که با احتساب تورم ۵۰.۶ درصدی سال ۱۴۰۴، احتمالا به حدود ۳۳.۸ میلیون تومان رسیده است.

حالا کافی است هزینه اینترنت آزاد را با این درآمد مقایسه کنید: این مقایسه نشان می‌دهد که سهم فیلترشکن از کل مخارج خانوار بین ۳۲ تا ۱۴۰ درصد در نوسان است.

خانواده ایرانی باید انتخاب کند: مخارج ضروری که پیش از این هم به سختی تامین می‌شدند یا دسترسی به سایت‌های ضروری و شبکه‌های اجتماعی برای کسب‌وکار و ارتباط.

هزینه‌های کمرشکن دور زدن فیلترینگ، جامعه را به دو نیمه‌ نابرابر تقسیم کرده است؛ گویی دیواری نامرئی اما غیر قابل عبور میان شهروندان کشیده شده که معیار گذشتن از آن، نه نیاز، بلکه توان مالی است.

در سال ۱۴۰۴ طبق محاسبات - بر اساس بودجه خانوار مرکز آمار ایران در سال ۱۴۰۳ و تورم سالانه دهک‌ها در سال ۱۴۰۴ - میانگین مخارج ماهانه خانوارها از ۸.۷ میلیون تومان در دهک اول تا ۹۰.۳ میلیون تومان در دهک دهم در نوسان بوده است.

البته که این میزان هزینه عملا برای دهک دهم نیز غیرقابل پرداخت است. دهک دهم نزدیک به یک سوم از هزینه‌های خود را باید برای عبور از عوارضی فیلترینگ کنار بگذارد که معقول نیست. با این حال دهک دهم با مصرف کمتر احتمالا می‌تواند خود را متصل نگه دارد. شاید تنها چند صدک درآمدی باشند که قادر به پرداخت این هزینه در حال حاضر هستند و توانایی مالی اتصال دائمی را دارند.

استمرار این وضعیت، فراتر از یک ناترازی مالی، به معنای نهادینه شدن یک تبعیض سیستماتیک در ساختار کشور است. در این سناریو، دسترسی به شغل، دانش روز و شبکه‌های ارتباطی به «میراثی انحصاری» تبدیل می‌شود که تنها به سختی در اختیار طبقه مرفه قرار می‌گیرد.

نتیجه‌ نهایی این روند، سقوط اکثریت جامعه است؛ جایی که محرومیت از اینترنت، فاصله‌ی طبقاتی را به شکافی غیر قابل ترمیم بدل می‌کند.