تحلیل اندیشکده آمریکایی؛ چرا حمله به شبکه برق ایران نتیجه معکوس دارد؟

مهلت ترامپ برای بمباران تاسیسات انرژی ایران به ساعات پایانی نزدیک می‌شود و نگرانی‌ها از اتفاقات روزهای پیش رو به اوج رسیده است.

جوزف وبستر و جینجر مچت، دو تحلیلگر برجسته در اندیشکده آمریکایی شورای آتلانتیک، تحلیل کرده‌اند که حملات آمریکا و اسرائیل به شبکه‌های برق و آب ایران، نتیجه معکوس خواهد داشت. به طوری که توان نظامی ایران را تضعیف نخواهد کرد، اما در عوض، دومینویی از بحران‌های انسانی را در ایران و منطقه پدید خواهد آورد و در کنار آن نگاه مردم ایران به آمریکا را عوض خواهد کرد.

اگر شبکه برق ایران ــ و در نتیجه زیرساخت‌های آب و پالایشگاه‌ها ــ تخریب شود، جمعیت غیرنظامی ایران با خطرات جدی روبه‌رو خواهد شد، اما ارتش با موانع مستقیم چندانی مواجه نمی‌شود.

نیروی نظامی ایران ارتباط محدودی با شبکه برق دارد. در عوض، مانند بیشتر ارتش‌ها، نیروهای نظامی ایران عمدتاً از گازوئیل و سوخت جت استفاده می‌کنند. گازوئیل می‌تواند ماه‌ها ذخیره شود و علاوه بر آن، مصرف نظامی تنها بخش کوچکی از مصرف کل این سوخت در ایران را تشکیل می‌دهد.

تجربه ایالات متحده در جنگ‌های عراق و افغانستان در سال ۲۰۰۸ می‌تواند یک نقطه مرجع تقریبی باشد. در آن زمان، تقاضای سالانه سوخت‌ ارتش آمریکا در سال ۲۰۰۸ حدود ۶۷ هزار بشکه در روز بود که تنها ۱.۷ درصد از کل مصرف این سوخت در آمریکا را تشکیل می‌داد.

حمله به زیرساخت‌های مرتبط با آب ایران به سرعت بحرانی از بیماری، گرسنگی و تشنگی در میان جمعیت غیرنظامی ایجاد خواهد کرد. کودکان و نوزادان بیش از همه در معرض خطر خواهند بود.

در جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، قطع برق و در نتیجه اختلال در تأمین آب در عراق باعث شیوع بیماری‌هایی مانند تیفوئید، وبا، گاستروانتریت و مالاریا شد. برخی برآوردها حاکی از آن است که ۱۰۰ هزار عراقی به دلیل پیامدهای بهداشتی جنگ، جان خود را از دست دادند و مرگ‌ومیر کودکان بیش از سه برابر شد.

صرف‌نظر از پیامدهای اخلاقی و احتمالاً حقوقی حملات هوایی به زیرساخت‌های آبی ایران، چنین حملاتی با اهداف جنگی آمریکا نیز در تضاد خواهد بود. نابودی این زیرساخت‌ها به شدت نگاه عموم شهروندان ایرانی را به امریکا تغییر می‌دهد و این کشور را تهدید برای خود تلقی می‌کنند.

ایالات متحده همچنین ممکن است حمایت متحدان خود در خلیج فارس را از دست بدهد. نه فقط در ایران، بلکه در منطقه هم آب و برق به شدت به هم وابسته‌اند. تأسیسات آب‌شیرین‌کن برای کار به مقدار زیادی انرژی نیاز دارند، از جمله گاز طبیعی و نفت. عربستان سعودی روزانه حدود ۳۰۰ هزار بشکه نفت برای شیرین‌سازی آب مصرف می‌کند.

به دلیل انرژی‌بر بودن این فرایند، حدود سه چهارم نیروگاه‌های آب‌شیرین‌کن شورای همکاری خلیج فارس در شبکه‌های ملی برق ادغام شده‌اند؛ یعنی آب و برق هم‌زمان تولید می‌شوند. همان‌طور که حمله به تولید گاز طبیعی یا پالایشگاه‌های ایران می‌تواند تأمین آب این کشور را بی‌ثبات کند، حمله به دارایی‌های برق کشورهای منطقه نیز می‌تواند بحران آب ایجاد کند.

اگر چند تأسیسات بزرگ آب‌شیرین‌کن به طور جدی مختل شوند، اثرات آن ظرف ۴۸ تا ۷۲ ساعت احساس خواهد شد. توانایی واکنش اضطراری و میزان ذخایر آب در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس متفاوت است:

• امارات: ذخایر آب ممکن است ۱۶ تا ۴۵ روز دوام بیاورد.
• عربستان سعودی: ذخایر بسیار محدودتر و بسته به منطقه از چند روز تا دو هفته است.
• قطر، کویت و بحرین: کمتر از یک هفته ذخیره آب دارند.

اگرچه کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بیشترین آسیب را خواهند دید، اسرائیل و عراق نیز در صورت آسیب دیدن زیرساخت‌های انرژی یا آب خود دچار مشکل خواهند شد.

اگر زیرساخت‌های آب‌شیرین‌کن اسرائیل آسیب ببیند، این کشور ممکن است ۸۰ درصد آب آشامیدنی خود را از دست بدهد.

حملات به ایران همچنین می‌تواند به طور غیرمستقیم عراق را نیز به خطر بیندازد. ایران حدود یک‌سوم نیاز گاز طبیعی و برق عراق را تأمین می‌کند. در استان بصره در جنوب عراق، برق حدود ۷۲ درصد از زیرساخت‌های تصفیه آب را تأمین می‌کند، بنابراین قطع برق می‌تواند بحران آب ایجاد کند.

حمله به زیرساخت‌های برق، آب و انرژی ایران هدف اعلام‌شده این کارزار نظامی ــ یعنی تضعیف ارتش ایران ــ را محقق نخواهد کرد، زیرا تأثیر آن بر نیروهای نظامی اندک خواهد بود. اما در عوض آسیب بزرگی به غیرنظامیان ایرانی وارد می‌کند.