تهدید به تخریب زیرساختها؛ حقوق جنگ چه میگوید؟
ترجمه مطالب از رسانههای خارجی به معنای تایید آن محتوا نیست. هدف صرفا اطلاع مخاطب از رویکرد و نگاه رسانههای جهان به جنگ کنونی است.
به گزارش فوربز، دونالد ترامپ، در روزهای اخیر تهدید کرده است که به زیرساختهای غیرنظامی ایران حمله خواهد کرد و روز دوشنبه نیز ادعا کرد که چنین حملاتی به دلیل اقدامات ایران «جنایت جنگی» محسوب نخواهد شد. این اظهارات بار دیگر نگرانیها درباره احتمال نقض حقوق بینالملل از سوی ایالات متحده در صورت حمله به ایران را افزایش داده است.
چه حملهای جنایت جنگی محسوب شود؟
طبق آنچه وزارت دفاع آمریکا توضیح داده، نیروهای نظامی میتوانند به اهدافی حمله کنند که «به دلیل ماهیت، موقعیت، هدف یا کاربردشان بهطور مؤثر به عملیات نظامی کمک میکنند» و نابودی آنها «مزیت نظامی مشخصی» ایجاد میکند.
این بدان معناست که حمله به زیرساختهای غیرنظامی که هیچ فایده تاکتیکی برای ارتش ندارند مجاز نیست.
تکلیف زیرساختهایی با کاربرد نظامی و غیر نظامی چیست؟
موضوع زمانی پیچیدهتر میشود که زیرساختی هم برای غیرنظامیان استفاده شود و هم برای ارتش، مثل نیروگاههای برق که هم برق شهروندان را تأمین میکنند و هم ممکن است برای عملیات نظامی استفاده شوند.
در چنین مواردی، نیروهای نظامی باید تناسب میان منفعت نظامی و آسیبی که ممکن است به غیرنظامیان وارد شود را ارزیابی کنند و از اقدامات غیرمنطقی و افراطی خودداری کنند. همچنین ارتشها موظفاند اقدامات احتیاطی انجام دهند تا غیرنظامیان در معرض خطر قرار نگیرند.
کارشناسان حقوقی بهطور گسترده معتقدند اگر آمریکا همانطور که ترامپ تهدید کرده به زیرساختهایی حمله کند که عمدتاً غیرنظامی هستند، چنین اقدامی احتمالاً نقض حقوق بینالملل خواهد بود.
تام داننباوم، استاد دانشکده حقوق دانشگاه استنفورد، به خبرگزاری فرانسه گفت اشاره ترامپ به بازگرداندن ایران به «عصر حجر» نشان میدهد که ارتش قصد دارد اهدافی را مورد حمله قرار دهد که «به نظر میرسد صرفاً به این دلیل هدف قرار گرفتهاند که به دوام و کارکرد یک جامعه مدرن در ایران کمک میکنند؛ موضوعی که اساساً ارتباطی با مشارکت در عملیات نظامی ندارد.»
اگر طرف مقابل قانون را نقض کند چه؟
گابور رونا، مدیر پروژه «حقوق و درگیریهای مسلحانه» در دانشکده حقوق کاردوزو، به رادیو NPR گفته است:
یکی از اصول تثبیتشده در حقوق بینالملل این است که نقض قانون توسط یک طرف، نقض قانون توسط طرف دیگر را توجیه نمیکند.
کارشناسان حقوقی در وبسایت تحلیلی Just Security نیز توضیح دادهاند که در شرایط بسیار محدودی ممکن است حملات «تلافیجویانه» که در حالت عادی غیرقانونی هستند مجاز باشند؛ آن هم به عنوان اقدامی محدود و آخرین راه برای وادار کردن طرف مقابل به توقف نقض حقوق بینالملل.
با این حال چنین حملاتی نباید با هدف انتقام انجام شوند و به سختی میتوان نتیجه گرفت که شرایط لازم برای چنین اقدامی در مورد حملات احتمالی ترامپ به ایران فراهم شده است.
آیا صرف تهدید ترامپ میتواند جنایت حنگی باشد؟
برخی کارشناسان حقوقی گفتهاند حتی تهدید کردن به حمله به زیرساختهای ایران نیز میتواند خود نوعی جنایت جنگی محسوب شود، زیرا حقوق بینالملل «تهدید به خشونت» با هدف «ایجاد رعب و وحشت در میان غیرنظامیان» را ممنوع میکند.
مارگارت داناوان و ریچل ونلندینگهام، متخصصان حقوق نظامی، در مطلبی در Just Security نوشتند:
دشوار است که تهدیدهای شدید رئیسجمهور ترامپ درباره تخریب گسترده را به شکلی غیر از تلاشی برای ایجاد ترس در میان غیرنظامیان خواند.
دادگاهی وجود خواهد داشت؟
نهاد اصلی برای پیگرد جنایات جنگی دیوان کیفری بینالمللی (ICC) است؛ اما ترامپ و سایر مقامهای آمریکایی به احتمال زیاد در آنجا تحت پیگرد قرار نخواهند گرفت، زیرا ایالات متحده و ایران عضو این دادگاه نیستند.
با این حال چند راه دیگر برای مسئول دانستن افراد در قبال جنایات جنگی وجود دارد. از جمله تشکیل دادگاههای ویژه بینالمللی برای رسیدگی به جنایات جنگی در یک درگیری خاص. در چنین مواردی ممکن است کشور دیگری علیه ایالات متحده طرح اتهام کند.
همچنین ممکن است مقامات رسمی در داخل آمریکا به دلیل نقض قانون فدرال منع جنایات جنگی تحت پیگرد قرار گیرند؛ هرچند دیوان عالی آمریکا حکم داده است که ترامپ برای اقدامات رسمی خود به عنوان رئیسجمهور مسئولیت کیفری ندارد.
کارشناسان حقوقی به خبرگزاری فرانسه گفتهاند انتظار ندارند در آینده نزدیک هیچ پیگرد قضایی انجام شود؛ زیرا وزارت دادگستری تحت مدیریت ترامپ علیه خود اقدام نخواهد کرد و تاکنون هیچ کشور دیگری نیز تمایلی برای طرح اتهام بینالمللی نشان نداده است.
با این حال جنایات جنگی دچار مرور زمان نیستند؛ بنابراین امکان دارد پیامدهای حقوقی چنین اقداماتی در آینده مطرح شود.