تقابل ایران و آمریکا شاید نه با جنگ یا توافق، بلکه با عقبنشینی تدریجی ترامپ و فرسایش آرام اجرای تحریمها پایان یابد.
به گزارش زومان، طبق تحلیل تریتا پارسی که در نشریه فارن پالیسی منتشر شد، جنگ احتمالی میان ایالات متحده و ایران احتمالاً نه با یک انفجار مهیب، بلکه با سکوتی آرام و تدریجی به پایان خواهد رسید.
اوایل ماه جاری، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، با فهرستی از گزینههای جنگی روبهرو شد و همه آنها را رد کرد. او همچنین بستهی مذاکرهشده روی میز را کنار گذاشت. در عوض، ترامپ تصمیم گرفت با تشدید محاصرهی اقتصادی، فشار بر تهران را افزایش دهد.
با این حال، پارسی میگوید که گمانهزنیها درباره اینکه او گزینهی نظامی را کاملاً کنار گذاشته یا به توافق تمایل نشان داده است، شتابزده به نظر میرسد. پارسی معتقد است که محتملترین سناریو این است که ترامپ نه به درگیری پایان میدهد و نه آن را بهطور کامل حلوفصل میکند؛ بلکه در حالی که بهآرامی شدت محاصره را کاهش میدهد، بیسروصدا از آن فاصله میگیرد.
هم جنگ گران است، هم توافق
فشارها بر ترامپ برای ازسرگیری جنگ از زمان انتخابات میاندورهای به شکلی چشمگیر افزایش یافته است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، میداند که چند عامل کلیدی، قدرت مانور او را برای ازسرگیری اقدام نظامی علیه ایران محدود خواهد کرد. نخست اینکه، ممکن است فقط چند هفته از دوران نخستوزیری موقت نتانیاهو باقی مانده باشد. اگر گادی آیزنکوت موفق شود طی هفتههای آتی دولت تشکیل دهد، نتانیاهو کرسی نخستوزیری و رویای دیرینهی خود را برای درهمکوبیدن ساختار سیاسی ایران از دست خواهد داد.
طیف روبهرشد مقامهای پیشین و کنونی اسرائیل، از اویگدور لیبرمن گرفته تا ایهود باراک، هشدار دادهاند که نتانیاهو از سر استیصال به دنبال «یک تحریک نظامی آشکار است تا ایران را وادار به واکنشی در ابعادی کند تا جنگی را کلید بزند»؛ اقدامی که هدف آن مختل کردن روند تشکیل دولت جدید در اسرائیل یا ممانعت از آن است. طبق این تحلیل نخستوزیر بعدی اسرائیل احتمالاً نه شیفتگی افراطی نتانیاهو نسبت به پروندهی ایران را خواهد داشت و نه از مهارتهای او در مانور دادن درون ساختار سیاسی ایالات متحده برخوردار خواهد بود.
نتانیاهو از سر استیصال به دنبال «یک تحریک نظامی آشکار است تا ایران را وادار به واکنش کند»
دوم اینکه، دو ماه دیگر، قدرت مانور ترامپ تحتتأثیر کنگرهای با اکثریت دموکرات قرار خواهد گرفت که میتواند بودجهی جنگ را متوقف کند. سوم اینکه، هرچند پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحده، هفتهی گذشته از خطر استیضاح جان سالم به در برد، اما آیندهی سیاسی او همچنان بسیار شکننده است.
پیت هگست استیضاح نشد
جمهوریخواهان مجلس با رای ۲۱۱ به ۲۰۴ تلاش برای استیضاح پیت هگست بر سر جنگ آمریکا در ایران را متوقف کردند.حتی اگر خطر جنگ کاهش یابد، این امر تضمینکنندهی افزایش احتمال دستیابی به یک توافق پایدار نیست. موانع کلیدی، از جمله حجم ذخایر اورانیوم غنیشدهی ایران، آیندهی برنامهی غنیسازی، آتشبس منطقهای، لغو تحریمها و هزینهی سیاسی برای ترامپ، همزمان دستیابی به توافق و حفظ کردن آن را دشوار میسازند.
سازوکار سناریوی پنیر سوئیسی
پارسی معتقد است که محتملترین سناریو، نه جنگ است و نه صلح، بلکه رویکردی متفاوت از «مسیر میانهی» محاصرهی اقتصادی است که ترامپ پیشتر برگزیده بود. در این چارچوب، جنگ اقتصادی و محاصره چیزی فراتر از کلمات روی کاغذ نخواهند بود. طبق استدلال پارسی، ترامپ پیروزی را اعلام خواهد کرد، نه جنگ را میپذیرد و نه صلح را، نظامیان آمریکایی را از منطقه خارج میکند، از پشت میز مذاکره کنار میکشد و اصرار میکند که محاصره و تحریمها سر جای خود باقی هستند؛ در حالی که همزمان اجازه میدهد این سختگیریها بهآرامی به فراموشی سپرده شوند.
آنطور که در این تحلیل آمده است، این روند به کاهش تدریجی محاصره منجر خواهد شد و اجرای تحریمها بهمرور فرسایش مییابد. کشورهای آسیایی و خاورمیانه بهتدریج حجم تجارت و سرمایهگذاری خود در ایران را فراتر از سطح کنونی افزایش خواهند داد. از دل این دگرگونی کند، تعادل جدید و شکنندهای سر برخواهد آورد: اعمال تحریمها در ظاهر به اندازهای قدرتمند باقی میماند تا ایالات متحده بر پابرجا بودن سیستم پافشاری کند، اما در عمل به اندازهای انعطافپذیر خواهد بود که تهران دلیلی برای برهمزدن وضعیت موجود نیابد.
اعمال تحریمها در ظاهر قدرتمند باقی میماند، اما در عمل انعطافپذیر خواهد بود
پارسی معتقد است که این سناریوی موسوم به «پنیر سوئیسی» تنها گزینهی خروج است که قابلیت اجرایی دارد. اگر ترامپ واقعاً بر اجرای کامل محاصره و تحریمها پافشاری کند، ایالات متحده و ایران در بنبستی مرگبار قفل خواهند شد و دقیقاً مانند شرایط کنونی، همواره در لبهی پرتگاه درگیری گام برخواهند داشت. چنین توازن شکنندهای ناگزیر به بروز جنگی دیگر منتهی میشود و کل فلسفهی خروج را زیر سوال میبرد.
کمهزینه برای همه، حتی تلآویو
البته باید اذعان کرد که سناریوی پنیر سوئیسی در مقایسه با یک توافق جامع صلح، گزینهای ایدهآل نیست. توافق صلحی که به ۴۷ سال دشمنی پایان دهد، اهداف عدم اشاعه را تأمین کند، اقتصاد ایران را به روی شرکتهای آمریکایی بگشاید و ثبات را به منطقه بازگرداند، بسیار بهتر منافع ایالات متحده را محقق میسازد. با این حال، گزینهی خروج برای ترامپ این مزیت راهبردی را دارد که از توافقی نمایانگر شکست سیاست جنگیاش، جلوگیری میکند. او این مسیر را جذاب مییابد؛ چرا که تمرکز او دیگر بر دستاوردهای حداکثری نیست، بلکه معطوف به پرهیز از دادن امتیاز است.
در واقع، این سناریو تضمین میکند که هیچکدام از طرفین با پیروزی مطلق از میدان خارج نمیشوند، اما همگی از بزرگترین کابوس خود میگریزند. ترامپ از سازشی تحقیرآمیز و باتلاق جنگی دیگر فرار میکند. تهران نیز از ویرانی ناشی از حملهی مشترک آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای حیاتی و شریانهای انرژی مصون میماند. پارسی میگوید که با توجه به تمایلات موجود در افکار عمومی ایران نسبت به توانمندیهای هستهای، تصمیمگیرندگان ایرانی نیز ممکن است از لغو تدریجی و عملگرایانهی بخشی از تحریمها بدون نیاز به چشمپوشی از ذخایر اورانیوم یا ارائه امتیازات هستهای جدید استقبال کنند.
هیچکدام از طرفین با پیروزی مطلق از میدان خارج نمیشوند، اما همگی از بزرگترین کابوس خود میگریزند
حتی اسرائیل نیز شاید نفسی به راحتی بکشد؛ چرا که بزرگترین هراس تلآویو، یعنی تحقق یک پیشرفت دیپلماتیک میان ایالات متحده و ایران که به آشتی دشمنان دیرینه بینجامد، کماکان از دستور کار خارج میماند و احتمال درگیریهای آتی حفظ میشود. رهبران اسرائیل بدون شک هرگونه کاهش فشار تحریمی را شکستی راهبردی میدانند، اما این وضعیت همچنان بر توافقی که ساختار تحریمها را بهکل ملغی سازد، ترجیح دارد. علاوه بر این، تلآویو ممکن است محاسبه کند که این سناریو همچنان فرصتهای فراوانی برای تشدید تحریمها یا سوقدادن اوضاع به سمت تقابل نظامی فراهم میکند.
بهطور خلاصه، این سناریو بدترین گزینه برای هیچیک از طرفین نیست و کمهزینهترین مسیر برای همه به شمار میآید.
میراث پنیر سوئیسی برای رئیسجمهور بعدی آمریکا
اگرچه اسرائیل ممکن است همچنان به فرصتهایی برای تنشآفرینی دل ببندد، اما سناریوی پنیر سوئیسی میتواند به شکلی غیرمنتظره انعطافپذیر ظاهر شود؛ حتی اگر مخمصهی روابط ایالات متحده و ایران را حلنشده باقی بگذارد. اگر این توازن ناپایدار تا سال ۲۰۲۹ تداوم یابد، رئیسجمهور بعدی ایالات متحده بر سر دوراهی دشواری قرار خواهد گرفت: یا برای دستیابی به توافقی بهتر، تنشها را از نو شعلهور سازد و یا بیسروصدا وضعیت موجود را بپذیرد و تمرکز خود را بر بحرانهای متعددی معطوف کند که روی میز سیاست خارجی آمریکا قرار دارد. برای اکثر رؤسایجمهور، این انتخابی بهمراتب ساده خواهد بود.
پارسی در پایان این تحلیل مینویسد که با توجه به خودداری ترامپ از پذیرش شکست، ترس شدید او از بازنده بهنظررسیدن، حساسیتش نسبت به دیپلماسی پیچیده، تمرکز بیمارگونهاش بر تحتالشعاع قرار دادن توافق برجام (JCPOA) و امتناع ایران از ارائهی راه نجاتی که برای او آبرودارانه باشد، ترامپ ممکن است در نهایت پیروزی دروغینی اعلام کند و به خروج به سبک پنیر سوئیسی تن دهد؛ نه به این دلیل که هوشمندانهترین راهکار است، بلکه به این علت که ارزانترین مسیر فرار به جلو محسوب میشود.