چین برای ساخت رقبای هوش مصنوعی آمریکا، از پاسخهای GPT بهعنوان داده آموزشی استفاده میکند؛ روشی که واشنگتن را نگران کرده است.
طبق گزارش رویترز، اسناد و مدارک موجود نشان میدهند نهادهای چینی روشهای پیچیدهتری را برای استفاده از خروجیهای مدلهای پیشرو هوش مصنوعی آمریکایی بهکار میگیرند تا از این طریق، رقبای بومی خود را برای این مدلها آموزش دهند. این اقدام در شرایطی صورت میگیرد که پکن مصمم است استراتژی هوش مصنوعی خود را توسعه داده و محدودیتهای فزاینده ایالات متحده بر دسترسی این کشور به تراشههای پیشرفته را جبران کند.
بررسی بیش از ۳۰۰ مقاله علمی، ثبت اختراع، افشاگری شرکتی، آگهی استخدامی و سند دولتی توسط رویترز نشان میدهد این روند، که به نام تقطیر (Distillation) شناخته میشود، اکنون از آزمایشهای دانشگاهی فراتر رفته و به یک رویه صنعتی رایج در چین تبدیل شده است.
بر اساس این سوابق، پژوهشگران چینی با بهرهگیری از مدلهای آمریکایی برای پاسخدهی به پرسشها، نوشتن کدهای رایانهای و حل مسائل پیچیده تلاش میکنند. در ادامه، شرکتهای چینی نرمافزارهایی برای خودکارسازی این فرآیند توسعه داده و کارکنان متخصص نیز دادهها را برای آموزش مدلهای داخلی کوچکتر آماده میسازند.
این اسناد همچنین حاکی از آن است که پکن برای کاهش هزینهها و تسهیل استقرار هوش مصنوعی در بخش تولید قدرتمند خود، از فرآیند تقطیر حمایت میکند.
عملیات تقطیر در ذات خود غیرقانونی نیست و در سایر نقاط جهان نیز رواج دارد. با وجود اینکه این روش نمیتواند تمامی قابلیتهای یک مدل پیشرو را بهطور کامل بازتولید کند یا نیاز به سختافزارهای پردازشی پیشرفته را کاملاً از بین ببرد، اما به توسعهدهندگان یاری میرساند تا توانمندیهای کلیدی را در سیستمهای کوچکتر با هزینههای عملیاتی پایینتر حفظ کرده و وابستگی خود به فناوری آمریکا را کاهش دهند.
تقطیر، راه دور زدن تحریم تراشه؛ چند روز مانده به دیدار ترامپ و شی
رشد روزافزون تقطیر در چین میتواند کارایی محدودیتهای ایالات متحده بر صادرات تراشههای پیشرفته را تضعیف کند، چرا که توسعهدهندگان چینی قادرند با تکیه بر قابلیتهای مدلهای رقیب آمریکایی، سیستمهای هوش مصنوعی خود را بسازند. در همین راستا، واشنگتن روز دوشنبه اعلام کرد که دسترسی چین به این تراشهها را از طریق شرکتهایی نظیر انویدیا (Nvidia) بیش از پیش محدود خواهد کرد.
مقامهای دولت آمریکا در ماه سپتامبر، شرکتهای چینی را به تقطیر تهاجمی و هدفمند مدلهای هوش مصنوعی آمریکایی در مقیاس صنعتی متهم کردند.
رویترز میگوید بر اساس اظهارات سه فرد مطلع، مقامهای وزارت بازرگانی ایالات متحده در جریان نشستهای ماه ژوئیه در شهر چنگدو، نگرانیهای خود را درباره جمعآوری خروجی از مدلهای پیشرو هوش مصنوعی آمریکا با رگولاتورهای چینی در میان گذاشته و هشدار دادند که پارهای از این فعالیتها میتواند مصداق سرقت مالکیت فکری باشد.
به گفته یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، مقامهای چینی تقطیر را به عنوان یک تکنیک استاندارد در توسعه هوش مصنوعی توجیه کرده و اعلام نمودند که آماده برخورد با موارد اثباتشده سرقت مالکیت فکری هستند، اما تعهد مشخصی در این زمینه ندادند.
سازمان فضای سایبری چین به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ نداد. وزارت بازرگانی ایالات متحده نیز روز سهشنبه رویترز را به مواضع پیشین مقامهای دولت ترامپ، از جمله اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، ارجاع داد.
بسنت در تاریخ ۲۳ ژوئیه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:
«زمانی که شرکتهای چینی دست به حملات تقطیر پنهانی و در مقیاس صنعتی میزنند که از خط قرمز عبور کرده و به سرقت مالکیت فکری تبدیل میشود، تحریمها و قرار گرفتن در فهرست اشخاص روی میز خواهد بود.»
تقطیر در هوش مصنوعی فرآیندی است که در آن یک مدل «معلم» قدرتمند، پاسخها را تولید کرده یا نحوه انجام وظایف را نشان میدهد و توسعهدهندگان از آن برای آموزش یک سیستم «دانشآموز» کوچکتر استفاده میکنند.
نمونههای عملی تقطیر در چین
یک مهندس پیشین گروه علیبابا (Alibaba) که خواست نامش فاش نشود، در این باره گفت که جذابیت این روش برای توسعهدهندگان چینیِ مواجه با محدودیتهای پردازشی این است که یک پرسش پرهزینه را وادار به تکرار فرآیند کنند. یک مدل آمریکایی میتواند پاسخ یک مسئله دشوار را یک بار تولید کند تا تیم چینی با ذخیره نمونههای مفید، سیستم محلی خود را آموزش دهد.
پژوهشگران دانشگاه شانگهای جیائوتونگ (Shanghai Jiao Tong University) در ماه نوامبر ۲۰۲۴ در مقالهای تشریح کردند که چگونه با انتخاب حدود ۵۰۰۰ پاسخ از مدل o1 شرکت OpenAI و ترجمه آنها با استفاده از مدل GPT-4o mini، بیش از ۱۰ هزار نمونه آموزشی دوزبانه برای ارتقای مدل کوئن (Qwen2.5-72B) علیبابا فراهم کردهاند.
با این حال، این محققان هشدار دادند که اتکای افراطی به تقطیر میتواند به نوآوریهای بنیادین آسیب زده و توسعهدهندگان را به دستاوردهای شرکتهای عرضهکننده مدلهای پیشرفته وابسته نگاه دارد.
در پژوهش دیگری که محققان علیبابا در آوریل ۲۰۲۵ منتشر کردند، رویکرد سیستماتیکتری با بهرهگیری از مدلهای GPT-4 و GPT-4o برای تولید و امتیازدهی مطالب آموزشی به زبانهای غیرچینی تشریح شد. همچنین پژوهشگران دانشگاه شانغهای جیائوتونگ و شرکت تحویل غذای میتون (Meituan) در فوریه ۲۰۲۶ از کاربرد GPT-4o در هماهنگی عوامل هوش مصنوعی خبر دادند. دانشگاه شانغهای جیائوتونگ، علیبابا و میتون به درخواستهای اظهارنظر پاسخی ندادند.
واشنگتن میگوید دلیل اصلی همین است؛ کارشناسان نه
شرکتهای پیشروی آمریکایی مانند اوپن ایآی (OpenAI) استفاده از خروجیهای خود برای توسعه مدلهای رقیب را بهجز در استثنابندیهای محدود ممنوع کردهاند و انتروپیک (Anthropic) نیز قوانین مشابهای دارد.
در حالی که واشنگتن تقطیر صنعتی را دلیل اصلی کاهش فاصله هوش مصنوعی چین با آمریکا میداند، کارشناسان دیگر این ارزیابی را رد کرده و آن را تنها یکی از فاکتورها در کنار پیشرفتهای مهندسی و الگوریتمی میدانند.
اسناد دولتی چین به شرکتها دستوری برای تقطیر مدلهای آمریکایی ندادهاند، بلکه این تکنیک را در چارچوب سیاستهای ملی نظیر بسته «هوش مصنوعی + تولید» (منتشرشده در ماه ژانویه توسط هشت آژانس دولتی) برای کاهش الزامات محاسباتی تشویق میکنند.
به گفته یک فرد مطلع، توسعهدهندگان چینی با نگرانی از پیامدهای ژئوپلیتیک، اخیراً از رگولاتورهای پکن خواستهاند تا مرزهای دقیق میان استفاده معمولی از مدلهای خارجی و جمعآوری سازمانیافته دادهها را مشخص کنند. وزارت صنعت و فناوری اطلاعات چین تاکنون به این درخواست پاسخی نداده است.