تله عسل در عصر هوش مصنوعی؛ از گنجشک‌های سرخ تا پروانه‌های پکن

برنار بورسیکو نزدیک به دو دهه تصور می‌کرد عاشق یک زن است. در سال ۱۹۸۶، دادگاهی در پاریس او و معشوقش را به جرم جاسوسی برای چین به زندان محکوم کرد. معشوق دیپلمات فرانسوی، مردی بود که در اپرای چین نقش زنان را بازی می‌کرد.

بیش از شش دهه پس از نخستین دیدار آنها در پکن، این بار نام مدیرعامل یکی از باارزش‌ترین شرکت‌های جهان در کنار اتهام جاسوسی برای چین قرار گرفته است.

جنسن هوانگ، بنیان‌گذار و مدیرعامل انویدیا، درگیر بحرانی شده که آینده مدیریتی او و ارزش سهام شرکتی حدود چهار تریلیون دلاری را تحت تأثیر قرار داده است.

در مرکز این ماجرا، آلیس هوانگ، مدیر سابق یک شرکت فعال در حوزه رایانش ابری، قرار دارد که به همکاری با دستگاه اطلاعاتی چین متهم شده است. پکن این اتهام را بی‌اساس خوانده و هنوز مدرکی دال بر وقوع یک عملیات جاسوسی در انویدیا به‌طور عمومی ارائه نشده است.

با وجود این، مطرح شدن چنین اتهامی در قلب صنعت هوش مصنوعی، خاطره شگردی قدیمی در دنیای جاسوسی را زنده کرده است: «تله عسل».

هوانگ از موج نخست افشاگری‌ها جان سالم به در برد. دونالد ترامپ از او حمایت کرد، هیئت‌مدیره انویدیا پشت او ایستاد و چهره‌های شاخص سیلیکون‌ولی به دفاع از او برخاستند.

اما به روایت اکسیوس، انتشار گزارش رابطه دوم معادله را تغییر داد. این بار طرف رابطه، مدیری بود که مستقیماً زیر نظر هوانگ کار می‌کرد.

تا صبح پنجشنبه ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶، که با استفاده از ابزار تبدیل تاریخ به ۲۱ آبان ۱۴۰۵ برابری می‌کند، هیئت‌مدیره انویدیا هنوز تصمیم نهایی خود را درباره آینده مدیرعامل اعلام نکرده بود.

این چرخش یادآور تجربه شرکت‌هایی است که پیش از انویدیا با مسئله رفتار شخصی مدیران عامل خود روبه‌رو شده بودند. رابطه با زیردستان، پنهان‌کاری در برابر هیئت‌مدیره و احتمال سوءاستفاده از موقعیت مدیریتی، موضوعاتی هستند که بارها به دوران حرفه‌ای مدیران موفق پایان داده‌اند.

وقتی مارک هرد در سال ۲۰۱۰ از مدیریت اچ‌پی کنار رفت، سهام شرکت بیش از هفت درصد افت کرد. کمتر از یک ماه بعد، یکی از رقبای اچ‌پی او را استخدام کرد. توانایی مدیریتی هرد همچنان در بازار خریدار داشت.

در پرونده مک‌دونالد، شرکت حتی پس از اخراج مدیرعامل از پیگیری حقوقی دست نکشید تا بخش بزرگی از پاداش‌های او را بازپس بگیرد.

حالا هیئت‌مدیره انویدیا با مسئله‌ای روبه‌روست که در پرونده‌های پیشین محور بحران نبود: احتمال بهره‌برداری یک قدرت خارجی از روابط شخصی مدیرعامل.

در دنیای جاسوسی، استفاده از روابط عاطفی یا جنسی برای کسب اطلاعات، اعمال نفوذ یا تحت فشار قرار دادن افراد به «تله عسل» معروف است.

مأموران زن شوروی در ادبیات اطلاعاتی به «پرستوها» شهرت داشتند. دستگاه اطلاعاتی آلمان شرقی نیز مأموران مردی را به کار می‌گرفت که به «جاسوسان رومئو» معروف بودند. رمان و فیلم «گنجشک سرخ» روایتی داستانی از همین دنیای جاسوسی است.

چینی‌ها نیز در سنت راهبردی خود اصطلاحی به نام «می‌رن جی» دارند؛ به معنای حیله زیبایی یا استفاده از جذابیت برای فریب و تضعیف طرف مقابل.

برنار بورسیکو، کارمند سفارت فرانسه، در سال ۱۹۶۴ در پکن با شی پی‌پو، هنرمند اپرای چین، آشنا شد. چند سال بعد، ادامه دیدارهای آنها به معامله‌ای با دستگاه اطلاعاتی چین گره خورد: بورسیکو برای حفظ رابطه‌اش باید اسناد سفارت فرانسه را در اختیار طرف چینی قرار می‌داد.

او حتی زمانی که به سفارت فرانسه در مغولستان منتقل شد، از اسناد داخل کیف دیپلماتیک کپی می‌گرفت و آنها را به شی پی‌پو تحویل می‌داد.

هر دو در سال ۱۹۸۶ به شش سال زندان محکوم شدند. ماجرای آنها بعدها دستمایه ساخت نمایشنامه و فیلم مشهور «ام. باترفلای» شد.

«پروانه‌های پکن» در کنار «گنجشک‌های سرخ» دو تصویر سینمایی از شگردهای اطلاعاتی دوران جنگ سرد هستند؛ شگردهایی که ارزش آنها به اطلاعات و اختیارات فردی بستگی داشت که هدف قرار می‌گرفت.

با این معیار، جنسن هوانگ امروز یکی از ارزشمندترین چهره‌های صنعت فناوری است.

دن آیوز، تحلیلگر شناخته‌شده فناوری در وال‌استریت، معتقد است انویدیا بدون جنسن هوانگ ۲۵ درصد کمتر ارزش دارد.

اگر ارزش بازار انویدیا را حدود چهار تریلیون دلار در نظر بگیریم، بر اساس این برآورد، حضور یا غیبت یک مدیر می‌تواند معادل یک تریلیون دلار ارزش داشته باشد.

هوانگ در طول ۳۳ سال، شرکتی را که ایده تأسیس آن در یک رستوران شکل گرفته بود، به یکی از باارزش‌ترین بنگاه‌های اقتصادی تاریخ تبدیل کرد. او بیش از ۶۰ مدیر دارد که مستقیماً به خودش گزارش می‌دهند و تاکنون جانشین مشخصی برای او به‌طور عمومی معرفی نشده است.

در ادبیات مدیریت، چنین وضعیتی را «ریسک فرد کلیدی» می‌نامند؛ وابستگی بیش از اندازه موفقیت یک سازمان به حضور، اعتبار و توانایی‌های یک فرد.

اما وابستگی به هوانگ از دیوارهای انویدیا عبور کرده است.انویدیا علاوه بر فروش تراشه، با سرمایه‌گذاری‌ها و تعهدات مالی خود به توسعه شرکت‌های هوش مصنوعی کمک می‌کند. تعهد سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیارد دلاری در آنتروپیک یکی از نمونه‌های این سیاست است.

نگرانی سرمایه‌گذاران این است که مدیر بعدی انویدیا تمایل کمتری به تأمین مالی رونق هوش مصنوعی داشته باشد. در این صورت، شرکت‌هایی که هم مشتری تراشه‌های انویدیا هستند و هم برای توسعه فعالیت‌هایشان به منابع مالی آن تکیه دارند، با شرایط تازه‌ای روبه‌رو خواهند شد.

واکنش اولیه بازار نیز نشانه‌هایی از این نگرانی داشت. رویترز گزارش داد هم‌زمان با افت سهام انویدیا و برخی مشتریانش، سهام رقبای این شرکت، از جمله تولیدکنندگان تراشه در چین، افزایش یافت.

هوانگ سال‌ها هشدارها درباره شکل‌گیری حباب هوش مصنوعی را رد می‌کرد. اکنون بحران مدیریتی شرکت خودش به یکی از آزمون‌های بزرگ این رونق تبدیل شده است.

هوانگ در سال‌های اخیر یکی از مدافعان کاهش محدودیت صادرات تراشه‌های آمریکایی به چین بوده است. او استدلال می‌کرد محروم کردن چین از فناوری آمریکایی، توسعه فناوری مستقل در این کشور را سرعت می‌بخشد.

این دیدگاه در دولت ترامپ نیز خریدار داشت.

به نوشته اکسیوس، اکنون شماری از سناتورهای دموکرات خواستار حفظ اسناد ارتباطات مقام‌های ارشد دولت با انویدیا و مدیرعامل آن شده‌اند. تصمیم‌های واشنگتن درباره صادرات فناوری‌های حساس به چین ممکن است موضوع تحقیقات تازه‌ای قرار گیرد.

هنوز هیچ ارتباط اثبات‌شده‌ای میان روابط شخصی هوانگ و تصمیم‌های صادراتی دولت آمریکا وجود ندارد. با این حال، موضوعی که ابتدا در قالب یک رسوایی شخصی مطرح شده بود، اکنون به یکی از حساس‌ترین حوزه‌های رقابت واشنگتن و پکن رسیده است.

برای یک دستگاه اطلاعاتی، دسترسی احتمالی به مدیران ارشد شرکت‌های فناوری می‌تواند فرصت‌های متعددی ایجاد کند؛ از اطلاع از نقشه توسعه نسل آینده تراشه‌ها و برنامه سرمایه‌گذاری در کشورهای مختلف تا شناخت نقاط ضعف زنجیره تأمین و تلاش برای اثرگذاری بر تصمیم‌های راهبردی.

حتی اطلاع زودهنگام از تصمیم یک شرکت برای عرضه یا محدود کردن دسترسی به فناوری می‌تواند برای رقبای آن ارزش اقتصادی و اطلاعاتی داشته باشد.

در سال ۱۹۶۳، رابطه جان پروفومو، وزیر جنگ بریتانیا، با زنی که با یک مقام سفارت شوروی نیز ارتباط داشت، دولت بریتانیا را با بحران روبه‌رو کرد. پروفومو استعفا کرد، هرچند انتقال اطلاعات محرمانه در این پرونده اثبات نشد.

در آن دوران، دسترسی به یک وزیر جنگ برای دستگاه اطلاعاتی شوروی ارزش ویژه‌ای داشت.

امروز جنسن هوانگ درباره تراشه‌هایی تصمیم می‌گیرد که دسترسی به آنها موضوع رقابت آمریکا و چین است. سم آلتمن در اوپن‌ای‌آی در توسعه فناوری‌ای نقش دارد که می‌تواند مناسبات اقتصادی و نظامی جهان را تغییر دهد. ایلان ماسک نیز در اسپیس‌ایکس بر زیرساخت‌های ماهواره‌ای نظارت دارد که اهمیت آنها در جنگ‌های معاصر آشکار شده است.

هیچ‌کدام وزیر دفاع نیستند.

هنوز معلوم نیست تحقیقات درباره مدیرعامل انویدیا به کشف یک عملیات جاسوسی منجر خواهد شد یا نه، اما اهمیت راهبردی شرکت‌های فناوری مستقل از نتیجه این تحقیقات است.

در جنگ سرد گذشته، سفارتخانه‌ها، وزارتخانه‌ها و مراکز نظامی از کانون‌های اصلی رقابت اطلاعاتی بودند.

آیا در جنگ سرد جدید، اتاق مدیران سیلیکون‌ولی به یکی از مهم‌ترین میدان‌های عملیات جاسوسی جهان تبدیل خواهد شد؟

رضیه اثبات‌نشده است.