مذاکرات احزاب فوقارتدوکس با اپوزیسیون بر سر معافیت سربازی، احتمال تشکیل دولتی بدون حضور بنیامین نتانیاهو در اسرائیل را تقویت کرده است.
براساس گزارش فایننشال تایمز، احزابی که سه دهه به بنیامین نتانیاهو کمک کردند در قدرت بماند، حالا ممکن است راه را برای تشکیل دولتی بدون او باز کنند.
پس از انتخابات بینتیجه اخیر اسرائیل، حزب یهودیت متحد توراتی، یکی از دو حزب فوقارتدوکسِ ائتلاف نتانیاهو، با مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت وارد مذاکره شده است.
این گفتوگوها هنوز به توافق نرسیدهاند، اما همان اختلافی که حزب را به میز مذاکره کشانده، کار را برای رسیدن به توافق دشوار میکند.
مسئله این است که جوانان فوقارتدوکس باید به سربازی بروند یا نه؟
چهار حزب یهودی بلوک آیزنکوت رویهم ۴۸ کرسی دارند و برای رسیدن به اکثریت پارلمان به ۶۱ کرسی نیاز دارند.
همراهی هفت نماینده یهودیت متحد توراتی، شمار کرسیهای این بلوک را به ۵۵ میرساند. آنوقت نگاهها به «شاس»، دیگر حزب فوقارتدوکس ائتلاف نتانیاهو، دوخته میشود.
شاس میگوید در بلوک نتانیاهو میماند، اما اگر حزب دیگر بتواند بر سر سربازی با مخالفان به توافق برسد، به نظر برخی تحلیلگران شاس هم ممکن است به آن بپیوندد.
شش کرسی شاس درست همان تعدادی است که آیزنکوت را به اکثریت میرساند.
ریشه اختلاف به سال ۱۹۴۸ برمیگردد، زمانی که داوید بنگوریون و خاخامهای حریدی بر سر معافیت طلاب مذهبی از خدمت نظامی توافق کردند.
حریدیها ۱۴ درصد جمعیت اسرائیل را در اختیار دارند
حریدیها یا یهودیان فوقارتدوکس، امروز حدود ۱۴ درصد از جمعیت ۱۰ میلیونی اسرائیل را تشکیل میدهند. معافیت از سربازی، در کنار کمکهای دولتی به مسکن و آموزش، به حفظ شیوه زندگی جامعهای کمک کرده که بسیاری از مردانش بهجای ورود به بازار کار به تحصیل مذهبی میپردازند.
اما برای بسیاری از دیگر شهروندان یهودی اسرائیل که سربازی را بخشی از زندگی خود میدانند، این معافیت مدتهاست محل اعتراض است.
دیوان عالی در سال ۲۰۱۷ آن را مغایر قانون اساسی دانست و تلاشهای بعدی برای یافتن راهحلی تازه به نتیجه نرسید.
وقتی نتانیاهو در سال ۲۰۲۲ با حمایت دو حزب فوقارتدوکس به قدرت برگشت، بسیاری از حریدیها انتظار داشتند معافیت در قانون تثبیت شود؛ اما دولت نتوانست چنین قانونی تصویب کند.
در پی حکم دیوان عالی، برخورد با مشمولانی که به خدمت نرفتند شدت گرفت و کمکهای دولتی به مدارس دینی که این جوانان در آنها تحصیل میکردند، کاهش یافت.
دولت نتانیاهو حریدیها را ناامید کرد
اسرائیل کوهن تحلیلگر حریدی نزدیک به رهبران مذهبی یهودیت متحد توراتی میگوید انتظار جامعهاش این بود که دولت هم مسئله سربازی را حل کند و هم به وعدههای بودجهای عمل کند.
به گفته او، نتیجه برعکس شد و سرخوردگی بزرگی بهجا گذاشت.
با این حال، مخالفان هم نمیتوانند بهسادگی همان معافیتی را بپذیرند که نتانیاهو نتوانست حفظ کند.
جنگ غزه مطالبه خدمت همگانی را پررنگتر کرده و پایان دادن به معافیت حریدیها از معدود موضوعاتی است که احزاب متفاوت بلوک آیزنکوت را کنار هم نگه میدارد.
آویگدور لیبرمن وزیر دفاع پیشین و از مخالفان سرسخت معافیت، پذیرفته که برای تشکیل دولت و پرهیز از انتخابات دوباره باید امتیازهایی داد، اما میگوید قانون تازه باید از آزمون دیوان عالی بگذرد.
موضع آیزنکوت چیست؟
آیزنکوت هم از گفتوگو استقبال کرده، ولی حاضر نیست از اصل «خدمت برای همه» عقبنشینی کند، چه این خدمت نظامی باشد و چه ملی یا غیرنظامی.
حتی اگر دو طرف بر سر سربازی به توافق برسند، اختلاف بر سر رابطه دین و دولت باقی میماند.
گیلاد مالاخ پژوهشگر مؤسسه دموکراسی اسرائیل میگوید که در چنین ائتلافی حتی تصمیمی مانند تعمیر خطوط راهآهن در روز شبات میتواند به اختلافی درون دولت تبدیل شود.
فعلاً نتانیاهو برای حفظ متحدانش تلاش میکند، شاس میگوید از او جدا نمیشود و رهبران مذهبی یهودیت متحد توراتی میخواهند ببینند مخالفان چه پیشنهادی دارند.
روی کاغذ، حساب کرسیها به ۶۱ میرسد. پای میز مذاکره، هنوز معلوم نیست چه کسی حاضر است برای رسیدن به آن عدد از موضعش کوتاه بیاید.