اطلاعات ماهوارهای روسیه میتواند حمله احتمالی آمریکا را زودتر آشکار کند و توان ایران برای پاسخ دقیق را افزایش دهد.
الجزیره گزارش کرد که در جریان هفته جاری، کورسوی امیدی از خوشبینی محتاطانه برای فروکش کردن تنشها در جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران شکل گرفته بود.
پس از آنکه آرایش نظامی سنگین در منطقه، سایه ترس از بازگشت درگیریهای میدانی را پررنگتر ساخت، میانجیگران قطری و پاکستانی تلاشهای دیپلماتیک خود را برای ایجاد توافق میان طرفهای درگیر افزایش دادند.
با این وجود، فاکتورهای متعددی در تصمیم دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا برای تعویق حملات تازه در مقطع کنونی نقش داشتهاند.
یکی از این دلایل کلیدی، بدون شک توانایی ایران در پیشبینی دقیق تحرکات و واکنش بهموقع است؛ مهارتی که احتمالاً به مدد بهرهگیری از دادههای ژئوسپشال (Geo-spatial یا اطلاعات جغرافیایی-مکانی) و شنود سیگنالی در سطح نظامی از سوی روسیه میسر شده است.
۲۰ ماهواره روسی بالای خاورمیانه؛ هر ۹۵ دقیقه یک دور
الجزیره میگوید که بر اساس نظارتهای انجام شده، دستکم ۲۰ فضاپیمای روسی از سری کاسموس-۲۶۰۰ (Kosmos-2600) شناسایی شدهاند که ۱۸ فروند از آنها قابل ردیابی دقیق هستند.
تمرکز اصلی روی این گروه به این دلیل است که پیشرفتهترین و مانورپذیرترین ماهوارههای شناسایی نظامی روسیه به شمار میروند.
این تجهیزات قادرند شناسایی کارتوگرافیک (نقشهبرداری) نظامی از تاسیسات و عوارض زمین، تصویربرداری اپتیکال، رصد راداری و جمعآوری اطلاعات سیگنالی (از جمله امواج راداری، فرکانسهای رادیویی و الگوهای ارتباطات نظامی) را به انجام برسانند.
ماهوارههای رصدشده، منطقهای حیاتی از سوریه، لبنان و اسرائیل گرفته تا اردن، عربستان سعودی، گستره شبهجزیره عربستان، عراق و ایران و همچنین گذرگاههای مهمی چون بابالمندب و تنگه هرمز را زیر پوشش دارند.
این ماهوارهها هر ۹۵ دقیقه یکبار مدار زمین را طی میکنند و بسته به زاویه دید، روزانه حدود سه تا چهار بار از آسمان منطقه عبور میکنند.
طبق گزارش این شبکه قطری، بررسیها نشان میدهد که این ماهوارههای مانورپذیر بهگونهای تغییر مسیر دادهاند که مستقیماً یا با تقریب بالایی از فراز اهداف نظامی و زیرساختی منطقه عبور کنند.
البته کل منظومه تغییر موقعیت نداده، بلکه فضاپیماهای خاصی جابهجا شدهاند تا زمانبندی و کیفیت پوشش هدفها بهینهتر شود.
عبور این ماهوارههای روسی از بالای اهداف، پیش و پس از حملات ایران به وضوح رصد شده که هدف از آن احتمالاً ارزیابی میزان خسارات بوده است. همین الگوی رفتاری بارها پیش و پس از تهاجمات ایران تکرار شد.
با در نظر گرفتن دقت بالایی که ایران در هدفگیری زیرساختهای نظامی و غیرنظامی ایالات متحده و کشورهای حاشیه خلیج فارس به نمایش گذاشته، برآورد کارشناسان این است که روسیه اطلاعات جغرافیایی-مکانی مورد نیاز برای هدایت این حملات را در اختیار ارتش ایران گذاشته است.
ماهوارههایی که جابهجایی نیروهای آمریکا را میبینند
چالش اصلی برای ایالات متحده این است که چنین توانمندیهای اطلاعاتی، صرفاً به تعیین هدف محدود نمیشود، بلکه برای رصد آرایش رزمی نیروها نیز کارایی دارد.
در شرایطی که هواپیماهای نظامی آمریکا در حال جابهجایی، نیروهای دریایی در حال بازآرایی و زیرساختهای دفاعی در حال تقویت هستند، ماهوارههای روسی میتوانند تصویری شفاف از این تحولات مخابره کنند. این ابزارها قادرند زمان اوج فعالیتهای ارتباطی، مبدأ مخابره پیامها و تغییرات الگوی تحرکی را به دقت رصد کنند.
اگرچه بعید است این ماهوارههای جاسوسی قادر به شنود تمام پیامها باشند، اما احتمال رهگیری بخشی از مکالمات نظامی وجود دارد.
دادههای جمعآوریشده به نهادهای اطلاعاتی ایران منتقل میشود تا این کشور بتواند نیروهای خود را حفظ کند، زنجیره فرماندهی را پایدار نگه پیش از وقوع درگیری، واکنشهای متقابل را سازماندهی کند.
بنابراین، الجزیره معتقد است که دسترسی تهران به این اطلاعات فضایی، تلاشهای ایالات متحده برای تلفیق آمادگی تهاجمی با حفاظ ایمنی در برابر تلافیجویی را با پیچیدگی مواجه میکند.
یکی از راهحلهای پیشروی ارتش آمریکا، عقبنشینی یگانها به فاصلهای امنتر از برد تسلیحات ایران و تغییر آرایش نیروهاست.
بی-۲ از آمریکا بلند شود، تهران باخبر میشود
کمکهای مسکو همچنین قابلیت هشدار زودهنگام را در برابر حملات دوربرد به ایران میدهد. برای نمونه، در جریان عملیات «چکش نیمهشب» در ژوئن ۲۰۲۵، بمبافکنهای رادارگریز بی-۲ اسپیریت (B-2 Spirit) از خاک اصلی آمریکا برای ضربه به تاسیسات هستهای ایران به پرواز درآمدند.
تهران با آگاهی از احتمال تکرار چنین حملاتی علیه تاسیسات زیرزمینی خود، میتواند روی قابلیتهای ماهوارهای روسیه برای رصد نشانههای اولیه حساب کند.
فراتر از آمادگی دفاعی، دسترسی به دادههای فضایی روسیه نقشی کلیدی در برنامهریزی برای عملیاتهای تلافیجویانه منطقهای ایفا میکند.
همانگونه که مقامات ارشد ایران هشدار دادهاند، این تهدید میتواند پالایشگاهها، پایانههای صادراتی انرژی، تاسیسات آبشیرینکن و نیروگاههای برق را نیز هدف بگیرد.
اهرم فضایی مسکو
نکته حائز اهمیت این است که روسیه با واگذاری این توانمندیهای فضایی، اهرم فشار قدرتمندی را حفظ میکند. مسکو قادر است با کنترل سطح دسترسی به اطلاعات، بدون ورود مستقیم به میدان نبرد، تهران را تقویت یا مهار کند.
تمایل کرملین به اشتراکگذاری دادههای ماهوارهای، معادلات عملیاتی آینده ایالات متحده را دستخوش تغییر خواهد کرد.
الجزیره استدلال میکند که ارتش آمریکا اکنون ناچار است این فرض را مبنا قرار دهد که هرگونه جابهجایی عمده نیرو، تغییر آرایش و فعالیت سایبری-الکترونیکی بهسرعت قابل رصد و انتقال به طرف مقابل است؛ موضوعی که ضریب غافلگیری را به شدت کاهش داده و ضرورت پراکندگی بیشتر نیروها و مدیریت انتشار امواج را ایجاب میکند.
ابعاد این ماجرا فراتر از مرزهای این جنگ است. ماه گذشته میلادی، یک ماهواره روسی از سری کاسموس به یک ماهواره تجاری فنلاندی نزدیک شد که کارشناسان آن را آزمونی برای سناریوی حمله احتمالی میدانند. این رویداد گواهی بر این حقیقت است که درگیریهای روی زمین به فضای جوی و مدار زمین کشیده شده و زیرساختهای ماهوارهای غیرنظامی و نظامی بیش از پیش در معرض خطر اختلال قرار دارند.