جنگ‌های امروز چه شباهتی به جنگ جهانی دوم دارند؟ از نقش پهپادها و هوش مصنوعی تا اشتباهات فرماندهان؛ تاریخ هنوز برای میدان نبرد درس دارد!
دیوید مک‌کالوف، نویسنده و تاریخ‌نگار آمریکایی، گفته است: «تاریخ، راهنمایی برای عبور از روزگار پرمخاطره است.» این توصیه در جهانی که جنگ‌های ایران و اوکراین و تحولات فناوری نظامی و هوش مصنوعی در حال دگرگون کردن آن هستند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. این آغاز یادداشتی است که دریاسالار جیمز استاوریدیس، رئیس بازنشسته مدرسه حقوق و دیپلماسی فلچر در دانشگاه تافتس در بلومبرگ نوشته است.
او در این یادداشت اینطور ادامه می‌دهد: جنگ جهانی دوم، به‌ویژه گنجینه‌ای غنی از تجربه‌های تاریخی است. من در رمان تازه‌ام با عنوان «چرخش جریان: رمانی از عشق و جنگ»، به موضوعات و فضای سال‌های آغازین دهه ۱۹۴۰ پرداخته‌ام. از منظر جنگاوری، چهار درس تاریخی بیش از همه برجسته‌اند.
درس اول: فناوری می‌تواند در زمانی کوتاه میدان نبرد را تغییر دهد.
جنگ جهانی دوم شاهد پیشرفت‌های چشمگیری در رمزنگاری و شکستن کدها بود؛ فناوری‌هایی که در آن دوران نقشی شبیه جنگ سایبری و هوش مصنوعی امروز داشتند. حسگرهای میدان نبرد مانند رادار و سونار نیز پیشرفت کردند؛ فناوری‌هایی که می‌توان آن‌ها را با ماهواره‌های دقیق امروزی مقایسه کرد. همچنین ناوهای هواپیمابر جایگاه ناوهای جنگی را تغییر دادند؛ همان‌طور که امروز پهپادها تانک‌ها و توپخانه را بیش از گذشته در معرض آسیب قرار داده‌اند.
جنگ اوکراین که در ابتدا شباهت زیادی به جنگ جهانی اول داشت و توپخانه، تانک، سنگر، نبرد تن‌به‌تن و تک‌تیراندازها در آن نقش اصلی را ایفا می‌کردند، به‌سرعت به جنگی با ویژگی‌های آینده تبدیل شده است. امروز نیز مانند دهه ۱۹۴۰، طرف‌های درگیر باید سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه را افزایش دهند تا بتوانند فناوری‌ها و تجهیزات تازه را در مقیاس گسترده به کار بگیرند.
آمریکا در جنگ جهانی دوم، به‌ویژه در نبردهای دریایی اقیانوس آرام، ساختار فرماندهی خود را برای مدیریت این تغییرات فناورانه تطبیق داد.
او می‌نویسد امروز پنتاگون نیز گامی در همین مسیر برداشته و فرماندهی جدیدی به نام «فرماندهی جنگ خودمختار» ایجاد کرده است؛ فرماندهی رزمی چهارستاره‌ای که قرار است سامانه‌های رباتیک، مجهز به هوش مصنوعی و بدون سرنشین را در سراسر نیروهای مسلح زیر نظر بگیرد.
درس دوم: رهبری در بالاترین سطوح، تفاوتی بزرگ ایجاد می‌کند.
در جبهه اقیانوس آرام طی جنگ جهانی دوم، دریاسالار ویلیام هالزی، فرمانده ناوگان سوم آمریکا، شخصیتی تکانشی، تهاجمی، رک‌گو و در عین حال جذاب داشت. او که به «بول» (گاو نر) معروف بود، همیشه آماده جنگ بود و روحیه‌ای طبیعی برای نبرد داشت؛ ویژگی‌هایی مناسب برای هدایت نبردهای بی‌رحمانه تصرف جزایر گوادال‌کانال و رابائول. اما در نبرد خلیج لِیت در سال ۱۹۴۴، نقشه ژاپنی‌ها را به‌شدت اشتباه ارزیابی کرد و نزدیک بود بزرگ‌ترین نبرد دریایی تاریخ را به فاجعه بکشاند.
در مقابل او، دریاسالار ری اسپروئنس، فرمانده ناوگان پنجم آمریکا، قرار داشت؛ فرمانده‌ای به‌طور غیرمعمول آرام و متفکر که آخرین عملیات‌های آبی‌ـ‌خاکی جنگ را هدایت کرد.
در جنگ به فرماندهانی با روحیه خونسرد و دوراندیش نیز نیاز است که پیامدهای بلندمدت تصمیم‌ها را بسنجند.
درس سوم: جنگ‌ها به همان اندازه که در دریا، زمین و هوا پیروز می‌شوند، در کارخانه‌ها و کشتی‌سازی‌ها نیز تعیین تکلیف می‌شوند.
در جریان جنگ جهانی دوم، کارخانه‌های کشتی‌سازی آمریکا هر هفته بیش از یک ناوشکن تولید می‌کردند. امروز این کشور سالانه فقط یک یا دو ناوشکن می‌سازد؛ درحالی‌که چین سرگرم ساخت بزرگ‌ترین نیروی دریایی جهان است. کنگره جدید آمریکا می‌تواند با تصویب یک بسته چندساله برای ساخت و تعمیر کشتی‌ها، به موفقیتی زودهنگام دست پیدا کند. جنگ جهانی دوم نشان داد که باید در اندیشه و نبرد از دشمنان پیشی بگیریم؛ اما مهم‌تر از همه، باید در تولید تجهیزات نظامی از آن‌ها جلو بزنیم.
درس چهارم: نباید فراموش کنیم که جنگ، جهنمی تمام‌عیار است.
وقتی به ملوانان جوانی نگاه می‌کنم که مأموریت‌هایی نزدیک به یک سال را در خلیج فارس و دریای سرخ می‌گذرانند و با موشک‌های بالستیک ایران، پهپادهای پیشرفته، قایق‌های تندروی تهاجمی و میدان‌های مین روبه‌رو هستند، مطمئنم بسیاری از آن‌ها از خود می‌پرسند در میدان نبرد چگونه عمل خواهند کرد و آیا می‌توانند از دل این آتش جان سالم به در ببرند.
