دموکرات‌ها کنگره را گرفتند؛ اما آیا می‌توانند دست ترامپ را برای حمله به ایران ببندند؟ پاسخ به اختیارات جنگی و اهرم‌های کنگره بستگی دارد.
حالا که ترامپ کنگره را باخته، این سوال من و شماست: آیا ترامپ با وجود پیروزی دموکرات‌ها می‌تواند جنگ با ایران را ادامه دهد؟
پاسخ کوتاه این است: بله؛ اما نه بدون محدودیت!
دموکرات‌ها هر دو مجلس کنگره آمریکا را از جمهوری‌خواهان گرفتند اما پیروزی آنها به‌تنهایی جلوی حمله نظامی ترامپ را نمی‌گیرد؛ با این حال از سوم ژانویه ۲۰۲۷، ابزارهای مهمی برای محدود کردن جنگ در اختیار آنها قرار می‌دهد.
برای فهم ماجرا، باید اول به تقویم سیاسی آمریکا نگاه کنیم.
کنگره تا ۲ ماه دیگر جمهوری‌خواه است!
امروز چهارم نوامبر است. دموکرات‌ها در انتخابات پیروز شده‌اند، اما کنگره جدید هنوز کارش را شروع نمی‌کند.
طبق قانون اساسی، اعضای جدید کنگره از سوم ژانویه ۲۰۲۷ کار خود را آغاز می‌کنند. پس تا آن زمان، رقیبان ترامپ هنوز اکثریت کنگره را ندارند و جمهوری‌خواهان همچنان در کنگره بر سر کار هستند.
یعنی ترامپ حدود دو ماه فرصت دارد با کنگره‌ای کار کند که هم‌حزبی‌هایش در آن اکثریت دارند. در این مدت می‌تواند برای پیشبرد برنامه‌هایش، از جمله درخواست بودجه و تصویب طرح‌های موردنظرش، از همراهی جمهوری‌خواهان استفاده کند.
اما از ژانویه، شرایط تغییر می‌کند.
ترامپ فرمانده کل قواست؛ اما اختیار جنگ فقط دست او نیست
اینجا به یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های ساختار سیاسی آمریکا می‌رسیم.
طبق قانون اساسی، رئیس‌جمهور فرمانده کل نیروهای مسلح است. یعنی دستور عملیاتی به ارتش و نیروهای نظامی از سوی او صادر می‌شود. اما اختیار اعلام جنگ و تأمین بودجه نیروهای نظامی در دست کنگره است.
این تقسیم قدرت به این معناست که ترامپ می‌تواند برای پاسخ به تهدیدهای نظامی یا در شرایط مشخص، دستور حمله صادر کند؛ اما نمی‌تواند نتیجه بگیرد که برای هر جنگی، هرچقدر طولانی و گسترده، اختیار نامحدود دارد.
در واقع، قانون اساسی قدرت نظامی را میان کاخ سفید و کنگره تقسیم کرده است.
قانون اختیارات جنگی؛ مهم‌ترین محدودیت زمانی
کنگره در سال ۱۹۷۳ قانونی تصویب کرد که به آن «قانون اختیارات جنگی» یا War Powers Resolution می‌گویند.
این قانون می‌گوید رئیس‌جمهور در شرایطی که نیروهای آمریکایی را وارد مخاصمه نظامی می‌کند، باید حداکثر ظرف ۴۸ ساعت کنگره را مطلع کند.
بعد از آن، یک مهلت ۶۰ روزه وجود دارد. اگر کنگره جنگ را اعلام نکند یا مجوز مشخصی برای ادامه عملیات ندهد، رئیس‌جمهور باید استفاده از نیروهای نظامی در آن مخاصمه را متوقف کند.
در شرایط خاص، رئیس‌جمهور می‌تواند ۳۰ روز دیگر برای خارج کردن ایمن نیروها فرصت بگیرد؛ اما این تمدید، مجوز ادامه جنگ نیست.
اما درباره جنگ ایران یک پیچیدگی وجود دارد.
دولت ترامپ پیش‌تر استدلال کرده بود که با برقراری آتش‌بس، مخاصمات پایان یافته و بنابراین مهلت ۶۰ روزه به پایان رسیده است. منتقدان این تفسیر را نپذیرفتند؛ چون نیروهای آمریکایی همچنان در منطقه حضور داشتند و وضعیت نظامی ادامه داشت.
پس اگر حملات دوباره آغاز شوند، یکی از اختلاف‌های اصلی این خواهد بود که آیا با ادامه همان مخاصمه قبلی روبه‌رو هستیم یا یک عملیات نظامی جدید. این مسئله می‌تواند در محاسبه مهلت قانونی اهمیت داشته باشد. Brookings +1
دموکرات‌ها چگونه می‌توانند جلوی حملات را بگیرند؟
از ژانویه، سه ابزار مهم در اختیار آن‌هاست:
اول؛ قانون اختیارات جنگی.
دموکرات‌ها می‌توانند با تصویب قطعنامه یا طرح قانونی، خواستار خروج نیروهای آمریکایی از مخاصمه با ایران شوند. البته مسیر حقوقی مهم است: یک قطعنامه مشترک دو مجلس طبق متن قانون اختیارات جنگی، به امضای رئیس‌جمهور نیاز ندارد؛ اما اعتبار الزام‌آور این سازوکار پس از رأی دیوان عالی در پرونده‌ای به نام INS v. Chadha محل مناقشه است. در مقابل، اگر دموکرات‌ها از مسیر یک قانون یا قطعنامه مشترک قانون‌گذارانه استفاده کنند، ترامپ می‌تواند آن را وتو کند.
دوم؛ بودجه نظامی.
کلید خزانه‌داری آمریکا دست کنگره است. دموکرات‌ها می‌توانند تصویب بودجه جدید برای عملیات علیه ایران را محدود کنند، برای هزینه‌کرد آن شرط بگذارند یا تأمین مالی برخی عملیات را ممنوع کنند.
البته قطع بودجه جدید لزوماً به معنی توقف فوری حملات نیست؛ ممکن است دولت از اعتبارات قبلاً تصویب‌شده استفاده کند. ضمن اینکه قانونی که بودجه را محدود می‌کند نیز می‌تواند با وتوی ترامپ روبه‌رو شود. The White House +1
سوم؛ نظارت و فشار سیاسی.
کمیته‌های کنگره می‌توانند مقام‌های پنتاگون و دولت را احضار کنند، درباره هزینه جنگ و مبنای قانونی حملات توضیح بخواهند و اسناد مطالبه کنند. این ابزار شاید به‌تنهایی جلوی یک حمله را نگیرد، اما می‌تواند هزینه سیاسی ادامه جنگ را برای دولت افزایش دهد.
اما ترامپ یک ابزار مهم دارد: حق وتو!
فرض کنید دموکرات‌ها قانونی تصویب کنند که تأمین مالی حملات به ایران را ممنوع می‌کند. این قانون باید از مجلس نمایندگان و سنا عبور کند و به کاخ سفید برسد. ترامپ می‌تواند آن را وتو کند.
برای بی‌اثر کردن وتوی او، دموکرات‌ها باید در هر دو مجلس به دوسوم آرای اعضای حاضر و رأی‌دهنده برسند. اگر همه اعضا حاضر باشند، این یعنی ۲۹۰ رأی در مجلس نمایندگان و ۶۷ رأی در سنا.
دموکرات‌ها اکثریت دارند، اما اکثریت دوسوم ندارند. بنابراین برای عبور از وتو باید تعدادی از جمهوری‌خواهان را هم با خود همراه کنند.
آیا ممکن است کار به دادگاه برسد؟
بله. اگر ترامپ حملات را ادامه دهد و کنگره با آن مخالفت کند، اختلاف بر سر حدود اختیارات رئیس‌جمهور می‌تواند به یک مناقشه حقوقی تبدیل شود. اما نباید انتظار داشت دادگاه‌ها حتماً فوراً وارد ماجرا شوند. در آمریکا، پرونده‌های مربوط به اختیارات جنگی گاهی به دلیل ملاحظات سیاسی یا نبود شاکی واجد شرایط، اصلاً به بررسی ماهوی نمی‌رسند. به همین دلیل، مرز دقیق اختیارات رئیس‌جمهور و کنگره در استفاده از نیروی نظامی همچنان محل اختلاف است. congress.gov
بنابراین حتی بعد از سوم ژانویه ۲۰۲۷ هم پیروزی دموکرات‌ها به‌خودی‌خود مانع حمله نظامی ترامپ نمی‌شود.
رئیس‌جمهور همچنان فرمانده کل قواست و می‌تواند در چارچوب اختیارات قانونی خود دستور عملیات نظامی صادر کند. اما ادامه یک جنگ گسترده و طولانی بدون مجوز کنگره، با محدودیت‌های قانون اختیارات جنگی و مخالفت احتمالی کنگره روبه‌رو خواهد شد.
در عمل، سه عامل تعیین‌کننده‌اند:
- آیا عملیات جدید از نظر حقوقی دفاع از نیروهای آمریکایی است یا ادامه یک جنگ بدون مجوز کنگره؟
- آیا دولت هنوز به اعتبارات نظامی قبلی دسترسی دارد یا برای ادامه عملیات به بودجه جدید نیازمند است؟
- آیا دموکرات‌ها می‌توانند تعدادی از جمهوری‌خواهان را برای محدود کردن جنگ با خود همراه کنند؟
نکته اصلی اینجاست: دموکرات‌ها می‌توانند ادامه جنگ را برای ترامپ دشوارتر و پرهزینه‌تر کنند، اما نمی‌توانند صرفاً با پیروزی در انتخابات، کلید حمله را از دست رئیس‌جمهور بگیرند.
پس اگر دوباره صدای انفجار در ایران شنیده شود، صرفاً به این دلیل که دموکرات‌ها کنگره را گرفته‌اند، نمی‌توان گفت حمله غیرممکن یا خودبه‌خود غیرقانونی بوده است. باید دید دولت به چه مبنای حقوقی استناد می‌کند، مهلت قانون اختیارات جنگی در چه وضعیتی است و کنگره چه واکنشی نشان می‌دهد.
