تصاویر ماهوارهای شاید در نگاه اول فقط عکسهایی از زمین باشند، اما در میدان جنگ میتوانند تفاوت بزرگی ایجاد کنند. به گفته چهار منبع مطلع که ارزیابیهای اطلاعاتی اخیر آمریکا را برای سیانان تشریح کردهاند، چین با ارائه دادههای مکانی به ایران کمک کرده است اهداف نظامی آمریکا را دقیقتر شناسایی کند و حرکت کشتیها در تنگه هرمز را بهتر زیر نظر بگیرد. به گزارش زومان به نقل از سیانان، این کمکها یکی از عوامل افزایش توان هدفگیری ایران در ماههای اخیر بوده است؛ هرچند مقامهای آمریکایی تأکید دارند که تنها عامل این تغییر نیست.
یک حمله که توجه آمریکا را جلب کرد
یکی از مهمترین نمونهها، حمله ماه ژوئیه به یک پایگاه آمریکایی در اردن است. مقامهای آمریکایی میگویند ایران این پایگاه را با دقتی هدف گرفت که به باور آنها، بدون دریافت اطلاعات ماهوارهای چین در آن مقطع برای ایران امکانپذیر نبود. این حمله به کشته شدن ۳ نظامی آمریکایی انجامید.
دادههای مکانی یا «ژئواسپیشال» در واقع اطلاعاتی هستند که به نیروهای نظامی کمک میکنند بفهمند یک هدف دقیقاً کجاست و چه زمانی برای حمله مناسبتر است. به گفته منابع سیانان، همین نوع اطلاعات به ایران کمک کرده است حرکت کشتیها در هرمز را بهتر دنبال کند.
این موضوع بهویژه در مورد پهپادهای حرارتی اهمیت دارد. این پهپادها فناوری چندان پیشرفتهای ندارند و حتی قابلیت مانور در هوا را هم ندارند. اما اگر زمان و مسیر حرکت هدف از قبل مشخص باشد، همین تجهیزات سادهتر نیز میتوانند خطرناک شوند.
ایران، طبق ارزیابی مقامهای آمریکایی، از این روش در تنگه هرمز استفاده کرده است؛ جایی که تهران آن را یکی از مهمترین ابزارهای فشار خود در جنگ میداند.
وقتی پهپادهای ساده هم میتوانند خطرناک شوند
الگوی حملات، به گفته منابع سیانان، نسبتاً مشخص است. کشتی به نقطهای خاص در تنگه میرسد؛ نقطهای که یک مقام آمریکایی آن را به یک «برآمدگی» یا knuckle تشبیه کرده است. سپس شمار زیادی پهپاد حرارتی به سمت آن شلیک میشود.
این پهپادها برای پیدا کردن گرمای بدنه کشتی طراحی شدهاند. دو مقام آمریکایی گفتهاند ایران با شلیک تعداد زیادی از آنها امیدوار است برخی پهپادها بتوانند روی رد حرارتی کشتی قفل شوند.
تصاویر ماهوارهای چین در این میان یک مزیت مهم ایجاد میکند: زمانبندی.
اگر نیروهای ایرانی بدانند یک کشتی یا اسکورت آمریکایی چه زمانی به نقطه مشخصی میرسد، لازم نیست پهپادهای چندان پیشرفتهای داشته باشند. کافی است تعداد زیادی از آنها را در زمان مناسب به پرواز درآورند.
شدت چنین عملیاتهایی نیز میتواند بالا باشد. یکی از مقامهای آمریکایی گفت در یکی از عملیاتهای اخیر اسکورت، نیروهای آمریکا بیش از ۱۲ موشک ایرانی را رهگیری کردند و نزدیک به ۲۰ پهپاد را سرنگون کردند. همزمان، آمریکا عملیاتی تهاجمی علیه حدود ۶۰ هدف در اطراف تنگه انجام داد.
چین دقیقاً چقدر به ایران کمک میکند؟
اینجا ماجرا پیچیدهتر میشود. مقامهای آمریکایی درباره میزان و حتی نحوه کمک چین اتفاقنظر ندارند.
آنها میگویند مشخص نیست دولت چین مستقیماً دستور ارائه این اطلاعات را داده یا اینکه صرفاً با سکوت خود اجازه داده شرکتها یا گروههای چینی چنین کمکی ارائه کنند.
یک منبع دیگر در میان مقامهای اطلاعاتی آمریکا نیز گفته گزارشهای اخیر نشان میدهد چین ترجیح میدهد اختلال در تنگه هرمز پایان پیدا کند؛ زیرا همین اختلال باعث افزایش قیمت جهانی نفت شده است.
در عین حال، کمکهای اطلاعاتی تنها بخشی از همکاریهایی است که آمریکا درباره آن نگران است. مقامهای آمریکایی میگویند چین و روسیه در زمینههای فنی نیز به ایران کمک کردهاند؛ از جمله در ارتقای سامانههای هدایت موشکها و پهپادها.
یکی از منابع سیانان در توضیح این تغییر گفته است: «ارتقای توان هدفگیری آنها بیدلیل نیست و از کمکهایی نشأت میگیرد. کسب تجربه در میدان نبرد مؤثر است، اما داشتن یک دست یاریگر هم کمک بسیار بزرگی است.»
چین این اتهام را رد کرده است. گو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین، در واکنش به گزارشهای مشابه گفته بود: «چین همواره به طور دقیق به تعهدات بینالمللی خود عمل میکند. ما با سوءاستفاده از این درگیری برای لجنپراکنی علیه چین مخالفیم.»
ایران در میدان جنگ چه چیزی یاد گرفته است؟
تصاویر ماهوارهای همه داستان نیستند. مقامهای آمریکایی میگویند ایران در طول جنگ نیز تجربه بیشتری به دست آورده و تاکتیکهای خود را تغییر داده است.
یکی از منابع آگاه از ارزیابیهای اطلاعاتی اخیر گفته ایران پهپادهای «امکیو-۹ ریپر» آمریکا را «یکی پس از دیگری» سرنگون میکند و هشدارهای مربوط به فعالیت پهپادی همچنان ادامه دارد.
منبع دیگری گفته است: «آنها در حال پیشرفت هستند، چرا که ما عملاً زمان بیشتری برای تمرین در اختیارشان گذاشتهایم.» او همچنین گفته چین در زمینه سامانههای پدافند هوایی نیز به ایران کمک کرده است.
این تغییر برای آمریکا مهم است، زیرا موشکها و پهپادهایی که در ارتفاع پایین یا متوسط پرواز میکنند، چالش متفاوتی ایجاد میکنند. آمریکا برای مقابله با تهدیدهای ارتفاع بالا سامانههای دفاعی بسیار پیشرفته و گرانقیمت دارد، اما مقابله با اهداف کوچکتر و کمارتفاع دشوارتر است.
به گفته یک منبع، همین وضعیت آمریکا را مجبور کرده است تدابیر دفاعی بیشتری در برخی مراکز نظامی و دیپلماتیک خود در خاورمیانه مستقر کند.
ایران البته از سال ۲۰۲۰ نشان داده بود که میتواند پایگاههای آمریکا در منطقه را هدف قرار دهد؛ اما مقامهای آمریکایی میگویند توانایی ایران برای هدفگیری دقیق از آن زمان به شکل چشمگیری افزایش یافته است.
نگرانی آمریکا فقط موشک و پهپاد نیست
گزارش اخیر بازرس کل پنتاگون میگوید حملات ایران در ماههای نخست جنگ به صدها ساختمان و سازه در پایگاههای آمریکایی در کویت، بحرین، قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، عراق، عمان و اردن آسیب زده یا آنها را منهدم کرده است.
این حملات حتی شیوه استقرار نیروهای آمریکایی را تغییر داده است. طبق این گزارش، ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا یا «سنتکام»، به دلیل قرار گرفتن در معرض حملات ایران و نیروهای نیابتی آن، مجبور به جابهجایی پرسنل، تجهیزات و محلهای ذخیرهسازی شده است.
موضوع دیگری که مقامهای آمریکایی را نگران کرده، واردات قطعات «دوکاربردی» است؛ یعنی قطعاتی که میتوانند هم استفاده غیرنظامی و هم نظامی داشته باشند. ایران با استفاده از این قطعات توانسته بخشی از ظرفیت نظامی و صنعتی خود را بازسازی کند.
یک مقام آمریکایی درباره اهمیت این قطعات گفته است: «بدون قطعات چینی، احتمال ادامه جنگ از سوی آنها بسیار کمتر میشد؛ مسئله به همین سادگی است.»
با این حال، یک مقام دیگر اظهار داشت که روند احیای زرادخانه ایران با برآوردهای پیشین نهادهای اطلاعاتی آمریکا همسو است و همزمان، پیامد تصمیم ترامپ مبنی بر توقف کامل عملیات رزمی پیش از تحقق تمامی اهداف ارتش آمریکا را نشان میدهد.
در واشنگتن، در همین حال، موضوع کمک چین به ایران به یک مسئله دیپلماتیک هم تبدیل شده است. ترامپ با وجود گزارشهای مربوط به کمکهای نظامی و اطلاعاتی احتمالی چین، تاکنون تا حد زیادی از محکوم کردن علنی پکن خودداری کرده است. اما یکی از مقامهای آمریکایی گفته این موضوع احتمالاً در دیدار ترامپ و شی جینپینگ در واشنگتن مطرح خواهد شد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز پس از حمله به اردن از پاسخ مستقیم به پرسشی درباره ارائه اطلاعات هدفگیری از سوی چین خودداری کرد. او گفت: «هیچیک از اقدامات چین، مسیر درگیریهای ما با ایران را به هیچ وجه تغییر نداده است.»
او همچنین با اشاره به مخالفت علنی چین با تلاش ایران برای دریافت عوارض در تنگه هرمز گفت: «در واقع در برخی موارد، آنها حتی همکاریهای بسیار خوبی نیز داشتهاند.»
در نهایت، مسئله اساسی برای آمریکا صرفا نوع موشکها یا پهپادهای در اختیار ایران نیست؛ بلکه موضوع این است که ایران اکنون درک بهتری از زمان، مکان و نحوه استفاده از این تجهیزات دارد. در میدان نبرد نیز گاهی پاسخ به همین سه پرسش است که تفاوت میان یک حمله ناکام و اصابت موفق به هدف را رقم میزند.