در دریای سرخ، فاصله میان یک وعده سیاسی و یک تهدید نظامی گاهی فقط چند کیلومتر است. حوثیهای یمن میگویند درگیریشان با عربستان است، نه با کشتیرانی جهانی. اما پیشروی آنها در سواحل یمن، درست در نزدیکی بابالمندب، باعث شده شرکتهای کشتیرانی و دولتهای اروپایی دوباره با یک سؤال قدیمی روبهرو شوند: آیا این آبراه واقعاً امن میماند؟
نامهای برای اطمینان دادن به اروپا
به گزارش زومان به نقل از فایننشال تایمز، دو دیپلمات مطلع گفتهاند حوثیها در نامهای که این ماه برای سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا فرستادهاند، اطمینان دادهاند کشتیهای اروپایی را در دریای سرخ هدف قرار نمیدهند. آنها گفتهاند عملیات نظامیشان در امتداد سواحل جنوبی یمن برای مختل کردن کشتیرانی بینالمللی نیست و آزادی ناوبری در بابالمندب را محدود نخواهد کرد.
این نامه در ۱۰ سپتامبر ارسال شد؛ همان روزی که حوثیها بندر مُخا را تصرف کردند. آنها پس از عقب راندن نیروهای همسو با دولت یمن و مورد حمایت عربستان، چند جزیره در دریای سرخ و بابالمندب را نیز به کنترل خود درآوردند. فایننشال تایمز گزارش داده است که این پیشروی، حوثیها را عملاً به کنترل نقاط کلیدی این آبراه نزدیک کرده است.
بابالمندب یک تنگه باریک اما بسیار مهم است؛ دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند وصل میکند و مسیر اصلی کشتیهایی است که میان اروپا و آسیا رفتوآمد میکنند.
حوثیها پیشتر نیز پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس و آغاز جنگ غزه، برای نزدیک به دو سال رفتوآمد کشتیها در دریای سرخ را تحت تاثیر قرار داده بودند. حالا همزمان با ازسرگیری جنگ با عربستان، تلاش دارند نشان دهند این بار هدفشان کشتیرانی بینالمللی نیست.
کشتیها برگشتهاند، اما نگرانی هم برگشته است
ماجرا از این جهت عجیبتر است که درست در همین زمان، بخشی از شرکتهای بزرگ کشتیرانی دوباره در حال بازگشت به کانال سوئز هستند. شمار کشتیهایی که از بابالمندب عبور میکنند به بالاترین سطح در نزدیک به سه سال اخیر رسیده است.
بر اساس تحلیل شرکت «زنتا» (Xeneta)، پس از آنکه خطوط بزرگی مانند مرسک و سیامای سیجیام خدمات خود را افزایش دادند، ظرفیت حمل کانتینر از مسیر دریای سرخ به حدود ۳۰ درصد سطح پیش از سال ۲۰۲۳ رسیده است.
وینسنت کلرک، مدیرعامل مرسک، گفته است که با وجود افزایش تعداد کشتیهای عبوری از بابالمندب، بیش از یک سال است حملهای به کشتیهای کانتینری رخ نداده است. به گفته او، این دادهها میتواند نشان دهد حوثیها فعلاً قصد حمله به این کشتیها را ندارند. تصمیم عبور نیز هر روز و با استفاده از اطلاعات آمریکا، بریتانیا و ناتو گرفته میشود.
اما وضعیت نفتکشها متفاوت است. شرکت دادههای دریایی «ویندوارد» میگوید نفتکشها معمولاً هنگام عبور از بابالمندب سیگنال جیپیاس خود را روشن نگه میدارند، اما با نزدیک شدن به بنادر عربستان آن را خاموش میکنند تا مبدأ محمولههایشان مشخص نباشد.
در ماه گذشته نیز شمار نفتکشهایی که در بندر ینبع عربستان بارگیری کردهاند کاهش یافته است؛ بندری که زیرساختهای مهم نفتی دارد. فایننشال تایمز در گزارشهای اخیر خود نوشته که کنترل حوثیها بر مسیر بابالمندب، در شرایطی که تردد از تنگه هرمز نیز با محدودیت روبهرو شده، اهمیت این آبراه را برای صادرات نفت عربستان بیشتر کرده است.
اروپا، عربستان و یک آبراه حساس
حوثیها پیش از این نیز در گفتوگوهایی با دولت ترامپ که با میانجیگری عمان انجام شد، به آمریکا گفتهاند کشتیهای این کشور را هدف نخواهند گرفت. دونالد ترامپ هم گفته است حوثیها با واشنگتن تماس گرفته و گفتهاند «نمیخواهند با ما بجنگند». او افزود که آنها به بیشتر کشتیها اجازه عبور میدهند.
اما برای عربستان، ماجرا بسیار جدیتر است. حوثیها در ماه ژوئیه محاصره بنادر عربستان و حمله به نفتکشها را از سر گرفتند و سپس حملات موشکی و پهپادی به تأسیسات نفتی عربستان را افزایش دادند. این حملات در کنار پیشروی آنها در امتداد ساحل دریای سرخ، آتشبسی را که از ۲۰۲۲ برقرار بود، عملاً از بین برده است.
ریاض در همین مدت با متحدان غربی و منطقهای خود برای حفاظت از مسیرهای دریایی رایزنی کرده است. اتحادیه اروپا نیز درباره همکاری دریایی با عربستان گفتوگو کرده و بیش از دو سال است مأموریتی برای حفاظت از کشتیرانی در دریای سرخ و خلیج عدن دارد.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، این هفته گفت وزرای خارجه اتحادیه درباره «وخامت اوضاع در دریای سرخ» گفتوگو کردهاند؛ وضعیتی که به گفته او پیشاپیش منافع اروپا را تحت تأثیر قرار داده و حملات حوثیها به اقتصاد جهانی آسیب میزند.
در همین حال، فرانسه اعلام کرده برای حفاظت از بندر ینبع نیرو، رادار و سامانههای دفاعی اعزام میکند؛ بریتانیا نیز یک هواپیمای سوخترسان «وویجر» را برای پشتیبانی دفاعی به عربستان میفرستد.
بنابراین، وعده حوثیها یک چیز است و جغرافیای جنگ چیز دیگر. کشتیها دوباره در حال عبور از بابالمندب هستند، اما گروهی که در حال تثبیت کنترل خود بر دو سوی این مسیر است، همزمان باید به اروپا و آمریکا اطمینان دهد که قصد استفاده از این موقعیت علیه کشتیرانی جهانی را ندارد.