فارن پالیسی میگوید قرارداد دفاعی اسرائیل با یونان، میلیاردها دلار نصیب اقتصادی خواهد کرد که طی سه سال گذشته هزینه سه جنگ متفاوت را متحمل شده است.
با این همه، مزایای این توافق فراتر از گشایشهای مالی است. برای کشوری که در صحنه بینالمللی با انزوای فزایندهای روبهروست، پیمانهای دفاعی همواره مطمئنترین راهکار برای جذب متحدان به شمار رفتهاند.
در طول دهههای گذشته، اسرائیل بهمرور به کشورهایی فارغ از همسایگان خود نزدیک شده است که محیط پیرامونیشان را خصمانه ارزیابی میکنند.
بنیامین نتانیاهو نخستوزیر اسرائیل امسال از یک ائتلاف ششضلعی متشکل از اسرائیل، قبرس، یونان، هند و دو کشور عربی و آفریقایی ناشناس سخن گفته که احتمالا امارات نیز در میان آنها قرار دارد.
اسرائیل در سالهای اخیر روابط دفاعی خود را با همه کشورهای یادشده گسترش داده است.
نتانیاهو در ماه فوریه با اشاره به چشمانداز مدنظر خود اظهار داشت که در پی ایجاد سامانهای جامع و ساختاری ششضلعی از ائتلافها در داخل یا پیرامون خاورمیانه هستند.
او مدعی شد که هدف از این اقدام، تشکیل محوری از کشورهای همپیمان است که دیدگاه مشترکی درباره واقعیتها، چالشها و مقابله با جریانهای تندرو دارند.
ائتلاف موردنظر اسرائیل هنوز دور از دسترس به نظر میرسد و فعلا مجموعهای پراکنده از قراردادهای دفاعی دوجانبه جای آن را گرفته است. در مقابل، یک اتحاد اقتصادی تازه با نام کریدور اقتصادی هند، خاورمیانه و اروپا یا آیمک در حال شکلگیری است که از هند به امارات میرود و سپس با عبور از اسرائیل به یونان میرسد و ترکیه را دور میزند.
تداوم مشارکت عربستان سعودی در این طرح و همچنین زمان یا حتی امکان تحقق این مسیر تجاری، همچنان نامشخص است.
به باور استراتژیستهای اسرائیلی، صرفنظر از اجراییشدن یا نشدن طرح آیمک، وابستگی تسلیحاتی کشورها به تلآویو به اندازهای عمیق خواهد بود که بعید است در مجامع دیپلماتیک علیه اسرائیل موضعگیری کنند. روند روبهرشد همکاریهای دفاعی با اسرائیل نشان میدهد که دولتها منافع امنیتی و ملی خود را در اولویت قرار دادهاند و همگی رویکرد تلآویو در قبال فلسطین را اصلاحناپذیر نمیدانند.
این شرکا همچنان از آرمان فلسطین حمایت میکنند و تعارضی میان پشتیبانی از تشکیل کشور مستقل فلسطینی و گسترش روابط خود با اسرائیل نمیبینند.
قرارداد ۳.۵ میلیارد دلاری با یونان برای نتانیاهو خبری خوشایند محسوب میشود. او در نظرسنجیهای پیش از انتخابات، برای بقای سیاسی خود با رقیب اصلیاش گادی آیزنکوت رقابتی سخت دارد و بسیاری نتانیاهو را مسئول کاهش حمایت از اسرائیل در کشورهای متحد میدانند.
این توافق جدید به نخستوزیر مستقر فرصت میدهد تا به رایدهندگان اسرائیلی نشان دهد کشورشان، همزمان با تضعیف جایگاهش در برخی پایگاههای سنتی، در نقاط دیگری در حال کسب نفوذ است.
نگرانی از قدرتگیری ترکیه و گسترش صنایع دفاعی آن، دغدغهای مشترک میان اسرائیل و شرکای دفاعیاش به شمار میرود. اسرائیل از توسعه نفوذ ترکیه در سوریه بیم دارد؛ جایی که احمد الشرع بشار اسد را سرنگون کرد و از ارتش ترکیه خواست حضورش را در کشور افزایش دهد.
هند، ترکیه را حامی پاکستان -دشمن دیرینه خود- میبیند. امارات نیز به همدلی و حمایت ایدئولوژیک رجب طیب اردوغان رئیسجمهوری ترکیه از اخوانالمسلمین بدگمان بوده و چنین جریانهایی را تهدیدی علیه نظام پادشاهی خود تلقی میکند.
برای یونان، مهار یکی دیگر از اعضای ناتو با پیچیدگیهای بیشتری همراه است؛ چرا که آتن سالهاست با مناقشات دیرینهای مانند وضعیت جزایر، کنترل حریم هوایی، ادعاهای دریایی و حمله ترکیه به قبرس که به تقسیم این جزیره انجامید، دستوپنجه نرم میکند.
ماه گذشته نیز ورود یک پهپاد متعلق به ترکیه به قلمرویی که یونان آن را حریم هوایی خود میداند، به پرواز جنگندههای اف-۱۶ یونانی انجامید.
از سوی دیگر، تشدید تنشها پیرامون ذخایر احتمالی گاز در شرق مدیترانه، این نگرانی را برای آتن ایجاد کرده که در صورت وقوع هرگونه درگیری، ناچار به رویارویی با دومین نیروی نظامی بزرگ ناتو و صنعت دفاعی روبهپیشرفت ترکیه شود.
اسرائیل طبق قرارداد، شماری از پیشرفتهترین سامانههای دفاعی خود را به یونان عرضه خواهد کرد. مجموعه پیشنهادی شامل سامانه فلاخن داود با برد حداکثر حدود ۲۹۹ کیلومتر، سامانه باراک امایکس و رادارهای مراقبت هوایی میشود.
اسرائیل همچنین یک شبکه دفاعی یکپارچه و چندلایه خواهد ساخت تا قلمرو یونان را در برابر هواپیماهای جنگنده، پهپادهای مسلح، موشکهای کروز، موشکهای بالستیک و تسلیحات هدایت شونده دقیق محافظت کند.
یونان در بیانیه رسمی خود نامی از ترکیه نبرد و از هدف قراردادن آشکار یک کشور همپیمان در ناتو پرهیز کرد.
واسیلیس پالماس وزیر دفاع قبرس ارتباط میان تحولات را صریحتر بیان کرد و گفت که شبکه پدافند هوایی یونان و اسرائیل به محافظت از کشورش در برابر ترکیه نیز کمک خواهد کرد.
برای آنکه روشن و صریح باشیم، منظورمان آن است که هر سه عضو این پیمان با تهدید ترکیه روبهرو هستند.- واسیلیس پالماس
سپر دفاعی یادشده، کشورهای جنوب اروپا را در برابر تهدید ایران نیز محافظت خواهد کرد. قبرس تنها کشور اروپایی بود که یک پهپاد به آن اصابت کرد.
اران لرمن نایبرئیس مؤسسه اورشلیم برای راهبرد و امنیت گفت: «ما بهطور منظم با یونان و قبرس رزمایشهای نظامی برگزار میکنیم. در قبرس، ویژگیهای سرزمینی شبیه لبنان است.»
سخنان لرمن ظاهرا نشان میداد چنین شباهتی چگونه به ارتش اسرائیل در عملیاتهای لبنان کمک میکند و او در ادامه گفت: «مهمتر از همه، موضوع یافتن دوستانی در اروپاست؛ ما در اروپا به دوست نیاز داریم.»
امارات بخش دیگری از شبکه شراکتهای دفاعی اسرائیل به شمار میرود. این کشور با وجود اقدامات اسرائیل در غزه، همچنان بر تعهد خود به توافق ابراهیم سال ۲۰۲۰ پایبند مانده و حتی انتظار میرود روابط دوجانبه را گسترش دهد.
اسرائیل نیز در حساسترین مقطع به یاری امارات آمد؛ کشوری که بیش از هر جای دیگری از سوی ایران بمباران شده و هدف بیش از ۵۰۰ موشک بالستیک و ۲ هزار پهپاد قرار گرفته است.
در نبود چشماندازی برای پایان درگیری میان آمریکا و ایران، حفاظت از حریم هوایی به اولویت اصلی ابوظبی بدل شده است. با این حال، امارات همچنان تأکید میکند که ارتباط با اسرائیل، ابزاری ضروری برای رسیدگی به دغدغههای فلسطینیان است.
در همین راستا، ماه گذشته امارات به همراه مصر، قطر، عربستان سعودی، ترکیه و چند کشور دیگر، توسعه شهرکسازیهای اسرائیل در کرانه باختری را محکوم کرد.
شاید گستردهترین رابطه دفاعی اسرائیل با هند شکل گرفته باشد. سازمان تحقیقات و توسعه دفاعی هند و صنایع هوافضای اسرائیل بهطور مشترک باراک ۸ را تولید کردهاند؛ سامانه موشکی زمینبههوای میانبرد.
هند همچنین برای پایش مرز با پاکستان و چین، سامانههای شناسایی ساخت اسرائیل را مستقر کرده است.
افزون بر این، انواع تجهیزات دفاعی اسرائیل در نیروهای زمینی، هوایی و دریایی ارتش هند به کار گرفته شدهاند.
نکته مهمتر، استفادهی هند از تجهیزات اسرائیلی در درگیری مه ۲۰۲۵ با پاکستان بود. هند از عملکرد تجهیزات رضایت داشت و موفقیت عملیات را به تسلیحات مشترکا توسعهیافته نیز نسبت داد.
روابط هند و اسرائیل در دوره نخستوزیری نارندرا مودی بر همکاری دفاعی و همچنین کریدور تجاری پیشنهادی آیمک استوار شده است.
دهلینو نیز همانند دیگر شرکای خود بار دیگر از راهکار دوکشوری اعلام پشتیبانی کرده؛ گرچه احتمال دارد این حمایت از فلسطین تنها جنبهای صوری داشته باشد.
به باور فعالان، پیشنهاد پیمانهای صلح یا عادیسازی روابط با اسرائیل، موجب تضعیف موقعیت فلسطینیان میشود و انگیزهای برای موافقت اسرائیل با تشکیل کشور فلسطین باقی نمیگذارد.
در جهانی گرفتار درگیری که همسایگان بیشازپیش به یکدیگر بدگمان شدهاند، احتمالا تقاضا برای توانمندیهای دفاعی اسرائیل -بهویژه سامانههای پدافند هوایی آن- بالا خواهد ماند.
ساسون حداد پژوهشگر و مدرس اقتصاد و امنیت ملی و سرتیپ بازنشسته اسرائیلی گفت: «اسرائیل فناوریهای کلیدی خود را فقط در اختیار کشورهایی میگذارد که به آنها اعتماد دارد. حتی اگر جنگ ادامه پیدا کند و مذاکرات با فلسطینیان چندان خوب نباشد.»
تحلیل حداد بخشی از طرز فکر اسرائیلی را آشکار میکند. پرسش اصلی آن است که آیا شرکای دفاعی اسرائیل از اهرم جمعی خود برای سوقدادن آن بهسوی صلحی پایدار بهره خواهند برد یا برای تامین امنیت خود اکنون بیشازپیش به اسرائیل متعهد و وابسته شدهاند؟
دیدگاه خود را درباره پیامدهای گسترش شراکتهای دفاعی اسرائیل بنویسید.