توکیو/تایپه ـ متحدان آمریکا در آسیا بهطور فزایندهای نگراناند که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در آستانه میزبانی از شی جینپینگ، رهبر چین، وسوسه شود در ازای یک دستاورد اقتصادی از پکن، حمایت واشنگتن از تایوان را کاهش دهد. نگرانی از امتیازدهی بر سر تایوان از ماه مه شدت گرفته است؛ زمانی که ترامپ فروش تسلیحات آمریکا به این جزیره دموکراتیک را که چین ادعای حاکمیت بر آن دارد، «اهرم مذاکره» توصیف کرد. این نگرانی در شرایطی مطرح میشود که ترامپ همزمان میکوشد میزان محبوبیت خود را که جنگ ایران به آن آسیب زده، تقویت کند.
بهگزارش رویترز، انتظار میرود شی در نشست احتمالی ۲۴ سپتامبر موضوع تایوان را با ترامپ مطرح کند. مقامهای دولتی، قانونگذاران و تحلیلگران در تایپه، توکیو و واشنگتن در گفتوگو با رویترز گفتهاند حتی تغییری ظریف در ادبیات آمریکا میتواند پکن را جسورتر کند و صلح شکننده منطقه را در معرض خطر قرار دهد. اما چنلت-اوری، مدیر امور سیاسی و امنیتی اندیشکده «مؤسسه سیاستگذاری انجمن آسیا» در آمریکا، گفت: «نگرانی زیادی، بهویژه در میان متحدان ما، درباره این وجود دارد که سیاست چین ما در نهایت به کجا خواهد رسید.»
او افزود: «هر نشانهای از نرمشدن موضع درباره تایوان بسیار نگرانکننده خواهد بود.» چین، تایوان را «هسته اصلی منافع حیاتی» خود در روابط با آمریکا توصیف کرده و هرگز استفاده از زور برای در اختیار گرفتن این جزیره را کنار نگذاشته است. وزارت خارجه چین و کاخ سفید به پرسشهای رویترز برای تهیه این گزارش پاسخ ندادند. ترامپ گفته است شی شخصا به او اطمینان داده که تا زمانی که ترامپ در قدرت باشد، چین به تایوان حمله نخواهد کرد.
جو بایدن، رئیسجمهوری پیشین آمریکا، بارها گفته بود در صورت حمله چین، آمریکا از تایوان دفاع خواهد کرد؛ اما ترامپ تاکنون از گفتن اینکه آیا چنین کاری خواهد کرد یا نه، خودداری کرده است. تسوی تیانکای، سفیر پیشین چین در واشنگتن، روز سهشنبه در یک نشست دفاعی در پکن گفت «اتحاد مجدد» با تایوان ثباتی ایجاد خواهد کرد که «به سود ایالات متحده» نیز خواهد بود.
شن یو-چونگ، یک مقام ارشد تایوانی، روز دوشنبه به خبرنگاران در تایپه گفت دولت تایوان در آستانه نشست ترامپ و شی، مواضع خود را بهروشنی به طرف آمریکایی منتقل کرده است. او گفت: «امیدواریم... وضعیتی پیش نیاید که به تایوان آسیب بزند.» لین چیا-لونگ، وزیر خارجه تایوان، نیز روز سهشنبه گفت انتظار دارد شی موضوع تایوان را مطرح کند، اما واشنگتن بارها اعلام کرده که سیاستش در قبال این جزیره تغییر نکرده است.
سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، نیز پیش از دیدار ترامپ و شی در تلاش است با رئیسجمهوری آمریکا گفتوگو کند. تاکایچی سال گذشته با این سخن که توکیو ممکن است در صورت وقوع درگیری بر سر تایوان وارد منازعه شود، خشم پکن را برانگیخته بود. دو منبع دولتی ژاپن به رویترز گفتند یک مقام ارشد وزارت خارجه این کشور هفته گذشته برای کمک به ترتیب دادن چنین دیداری به واشنگتن سفر کرده است. این منابع که به دلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان منتشر شود، گفتند مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک در اوایل هفته آینده محتملترین محل برای این گفتوگو است.
وزارت خارجه ژاپن از اظهارنظر درباره سفر مقامهای اجرایی خودداری کرد و گفت هنوز درباره تماس تاکایچی و ترامپ تصمیمی گرفته نشده است. این وزارتخانه همچنین اعلام کرد ژاپن نشست آینده ترامپ و شی را «با علاقه بسیار و از نزدیک» دنبال خواهد کرد و معتقد است روابط آمریکا و چین باید به «ثبات جامعه بینالمللی» کمک کند. یکی از منابع گفت توکیو میخواهد ترامپ به ادبیات دیپلماتیک تثبیتشده آمریکا درباره تایوان پایبند بماند و برخلاف دیدار ماه مه او با شی در پکن، اجازه ندهد تایوان به موضوع محوری نشست تبدیل شود.
دو قانونگذار ارشد حزب حاکم ژاپن نیز به شرط ناشناس ماندن به رویترز گفتند بزرگترین نگرانی توکیو این است که ترامپ در ازای تعهد چین به خرید کالاهای آمریکایی، موضع نرمتری درباره تایوان نشان دهد؛ دستاورد اقتصادیای که رئیسجمهوری آمریکا میتواند در آستانه انتخابات مهم میاندورهای به رایدهندگان عرضه کند. ترامپ نشستهای خود با شی را بخشی از تلاش برای متعادلکردن روابط تجاری میان دو قدرت بزرگ اقتصادی جهان معرفی کرده است. با این حال، او گفته بود شی در دیدار ماه مه در پکن بارها موضوع تایوان را مطرح کرده؛ از جمله فروش تسلیحات آمریکا به این جزیره و میزان تعهد واشنگتن به دفاع از آن.
یک بسته تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری آمریکا برای تایوان ماههاست در انتظار تأیید ترامپ قرار دارد. ترامپ پس از نشست ماه مه گفت تصمیم درباره این بسته را معلق نگه داشته و آن را یک «اهرم مذاکره بسیار خوب» توصیف کرد. وو شینبو، استاد دانشگاه فودان که به وزارت خارجه چین مشاوره میدهد، روز سهشنبه در نشست دفاعی پکن گفت واشنگتن اکنون باید نگرانیهای پکن درباره فروش تسلیحات را جدی بگیرد؛ نگرانیهایی که به گفته او آمریکا مدتها آنها را نادیده گرفته است.
با این حال، مسئله فقط تسلیحات نیست. کارشناسان میگویند حتی تغییر کوچکی در واژگان ترامپ میتواند از نگاه پکن حامل پیام مهمی باشد. آمریکا از سیاست «چین واحد» پیروی میکند که بر اساس آن رسما درباره حاکمیت تایوان موضعی اتخاذ نمیکند و موضع پکن مبنی بر اینکه تایوان بخشی از چین است را به رسمیت میشناسد، اما آن را تأیید نمیکند. شی در نشست سال ۲۰۲۳ از جو بایدن خواسته بود استقلال تایوان را صریحا محکوم کند، اما واشنگتن این درخواست را نپذیرفت.
دو منبع دولتی ژاپن گفتند تمایل ترامپ به اظهارنظرهای بداهه و بدون متن از پیش آمادهشده، با توجه به حساسیت فوقالعاده موضوع تایوان، نگرانی ویژهای ایجاد کرده است. راجا نوشیروان زینالعابدین، مدیرکل امنیت ملی مالزی، نیز در سفر این هفته خود به واشنگتن گفت آمریکا و دیگر کشورهای غربی اهمیت تایوان برای پکن را به میزان قابلتوجهی دستکم میگیرند. حمله احتمالی چین به تایوان میتواند اقتصاد جهانی را بهشدت مختل کند؛ تایوان بیش از ۹۰ درصد نیمهرساناهای پیشرفته جهان را تولید میکند.
راجا نوشیروان گفت: «چنین اتفاقی جهانی را که میشناسیم تغییر خواهد داد و دقیقا به همین دلیل باید بسیار، بسیار محتاط باشیم.»
شما فکر میکنید ترامپ در دیدار با شی درباره تایوان چه خواهد کرد؟