پیشروی حوثیها در غرب یمن حالا به نقطهای رسیده که اهمیت آن از مرزهای این کشور فراتر میرود. رویترز به نقل از منابع دولت یمن گزارش داده است که حوثیها پس از تصرف شهر بندری مخا به جزایر حنیش در دریای سرخ رسیدهاند؛ حرکتی که آنها را به تنگه بابالمندب نزدیکتر میکند.
بابالمندب در زبان عربی به معنای «دروازه اشکها» است؛ نامی که رویترز آن را به شرایط دشوار و خطرناک دریانوردی در این آبراه نسبت میدهد. این تنگه خروجی جنوبی دریای سرخ و یکی از مهمترین گلوگاههای تجارت دریایی جهان است؛ مسیری که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند.
تحولات تازه از این جهت اهمیت بیشتری پیدا کرده که همزمان مسیر دیگر صادرات انرژی منطقه، یعنی تنگه هرمز، با اختلال شدید روبهرو است. اکنون پیشروی حوثیها در ساحل دریای سرخ این نگرانی را ایجاد کرده که فشار بر تجارت دریایی به بابالمندب نیز کشیده شود.
درگیری میان حوثیها و نیروهای دولت یمن مورد حمایت عربستان سعودی در روزهای اخیر شدت گرفته است. براساس گزارش رویترز، حوثیها که بخش بزرگی از شمال و پرجمعیتترین مناطق یمن را در اختیار دارند، تمرکز خود را به کنترل بخش بیشتری از خط ساحلی طولانی این کشور گسترش دادهاند؛ تغییری که میتواند موقعیت آنها برای اثرگذاری بر تجارت دریایی را تقویت کند.
منابع یمنی به رویترز گفتهاند حملات حوثیها به جزایر حنیش، نیروهای دولت و متحدان آنها را به سمت جنوب و منطقه ذباب عقب رانده است. ذباب مستقیماً در ساحل بابالمندب و روبهروی جزیره پریم قرار دارد.
به گفته این منابع، کنترل ذباب و جزیره پریم برای تسلط بر تنگه اهمیت راهبردی دارد. چهار منبع نظامی دولت یمن نیز گفتهاند حوثیها پیش از این شهر تاریخی و بندری مخا را تصرف کردهاند.
حوثیها در مقابل میگویند کشتیرانی بینالمللی هدف عملیات آنها نیست. محمد عبدالسلام، سخنگوی این گروه، اعلام کرده آزادی کشتیرانی و تجارت بینالمللی در دریای سرخ و بابالمندب برقرار است و عملیات آنها تنها اهداف مشخصی را شامل میشود.
مرکز هماهنگی عملیات بشردوستانه تحت اداره حوثیها نیز اعلام کرده است دریای سرخ برای شرکتهای کشتیرانی امن است؛ به استثنای کشتیهای سعودی که همچنان مشمول ممنوعیتی هستند که این گروه پیشتر اعلام کرده بود.
چرا بابالمندب اهمیت دارد؟
بابالمندب میان یمن در شبهجزیره عربستان و جیبوتی و اریتره در ساحل آفریقا قرار گرفته و خروجی جنوبی دریای سرخ است. کشتیهایی که از آسیا به سمت کانال سوئز و سپس اروپا حرکت میکنند، از این آبراه عبور میکنند.
این مسیر همچنین یکی از شریانهای انتقال نفت خام و فرآوردههای نفتی از منطقه خلیج فارس به سمت مدیترانه است و محمولههای دیگری، از جمله نفت روسیه به مقصد آسیا، نیز از آن عبور میکنند.
اهمیت این تنگه برای بازار نفت اکنون بیشتر شده است. عربستان سعودی برای کاهش وابستگی صادرات خود به تنگه هرمز، روزانه میلیونها بشکه نفت را از بندر ینبع در ساحل دریای سرخ بارگیری میکند.
به همین دلیل، گسترش ناامنی به بابالمندب میتواند مسیری را تحت فشار قرار دهد که عربستان برای دور زدن مشکلات هرمز بیشتر به آن متکی شده است.
قیمت نفت برنت نیز روز پنجشنبه بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه قرار داشت؛ در شرایطی که مسیرهای عرضه از طریق هرمز و دریای سرخ با اختلال روبهرو هستند.
پای ایران به تحولات یمن باز شد
همزمان با تشدید درگیریها، نقش ایران نیز بار دیگر به بخشی از مناقشه سیاسی بر سر یمن تبدیل شده است.
رویترز به نقل از منابع سعودی، پاکستانی و ایرانی گزارش داده که پاکستان پیام عربستان را به تهران منتقل کرده و از ایران خواسته است برای مهار حملات حوثیها علیه عربستان اقدام کند.
یک مقام ارشد ایرانی انتقال این پیام را تأیید کرده، اما به گفته رویترز پاسخ تهران این بوده است که «ایران حوثیها را کنترل نمیکند».
در مقابل، رویترز به نقل از دو منبع ایرانی گزارش داده است که تهران هفته گذشته از حوثیها خواسته حملاتی علیه عربستان انجام دهند و وعده کمک مالی و تسلیحاتی بیشتری داده است. همین منابع همچنین از سفر چند فرمانده سپاه پاسداران به یمن برای کمک به هماهنگی حملات خبر دادهاند.
این بخش از گزارش رویترز بر اظهارات منابع ناشناس استوار است و در همان گزارش، مقام ارشد ایرانی کنترل تهران بر تصمیمات حوثیها را رد کرده است.
جبههای که دوباره فعال شد
حوثیها در سال ۲۰۱۴ صنعا را تصرف کردند و دولت بهرسمیتشناختهشده بینالمللی یمن به سمت جنوب و عدن عقب نشست. عربستان سعودی نیز در سال ۲۰۱۵ در رأس یک ائتلاف نظامی وارد جنگ علیه حوثیها شد.
جنگ یمن به یکی از بزرگترین بحرانهای انسانی جهان انجامید. آتشبس سال ۲۰۲۲ با میانجیگری سازمان ملل بخش عمده نبردهای گسترده را متوقف کرد، اما توافق سیاسی پایداری به دنبال نداشت.
حوثیها از سال ۲۰۲۳ نیز حملات به کشتیها در دریای سرخ را آغاز کردند و گفتند این عملیات را در حمایت از فلسطینیها در جریان جنگ غزه انجام میدهند. حملات این گروه به کشتیرانی و همچنین عربستان سعودی امسال و همزمان با جنگ ایالات متحده علیه ایران از سر گرفته شده است.
اکنون مسیر پیشروی در غرب یمن ــ از مخا به حنیش و سپس به سوی ذباب ــ بار دیگر جغرافیای جنگ را تغییر داده است. در شرایطی که هرمز تحت فشار قرار گرفته، نزدیک شدن نبرد یمن به بابالمندب به معنای افزایش ریسک در دومین گلوگاه مهم دریایی منطقه است؛ هرچند تا این مرحله شواهدی از توقف کشتیرانی بینالمللی در بابالمندب وجود ندارد.