تصور کنید یکی از نزدیکترین شرکای اقتصادی روسیه، در مقابل ولادیمیر پوتین بنشیند و از او بخواهد به جنگ اوکراین پایان دهد. این دقیقاً اتفاقی است که در قرقیزستان افتاد؛ جایی که نارندرا مودی نخستوزیر هند، پیامی صریح برای رئیسجمهور روسیه داشت: از «جنگ بیپایان» به سمت پایان جنگ حرکت کنید.
فضای دیدار هم چندان عادی به نظر نمیرسید. مودی صحبت میکرد و پوتین در حالی که به زمین نگاه میکرد، پاهایش را تکان میداد.
اما چرا حرف مودی مهم است؟
تلگرافدر گزارش خود مینویسد: روسیه در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ تهاجم تمامعیار خود به اوکراین را آغاز کرد و حالا ۱۶۵۰ روز از شروع جنگ گذشته است؛ دورهای که حتی از طول جنگ جهانی اول هم بیشتر شده. با این حال، نشانهای از پایان قطعی جنگ دیده نمیشود و مسکو طی هفتههای اخیر حملات خود را تشدید کرده است.
فقط چند روز پیش از این دیدار، موشکهای بالستیک روسیه کییف را هدف گرفتند. در حمله دوشنبهشب به یک انبار راهآهن، هفت نفر کشته شدند.
حالا در این شرایط، مودی وارد میدان شده است.
نخستوزیر هند پیش از نشست سازمان همکاری شانگهای در بیشکک گفت:
«هر روزی که جنگ ادامه پیدا میکند، بشریت عملاً یک گام به عقب رانده میشود، در حالی که هر گامی به سمت صلح، امید واقعی به صلح را برای تمام بشریت ایجاد میکند.»
او سپس صریحتر گفت: «ما باید از جنگ بیپایان به سمت پایان جنگ و توقف خصومتها حرکت کنیم.»
این موضع زمانی جالبتر میشود که بدانیم هند در تمام این مدت از روسیه فاصله نگرفته است. برعکس؛ از زمان آغاز جنگ اوکراین، روابط دهلینو و مسکو در برخی حوزهها حتی نزدیکتر شده است. هند حجم عظیمی از نفت روسیه را با قیمتهای پایین خریداری کرده و اخیراً پس از حملات اوکراین به پالایشگاههای روسیه، برای تأمین بنزین مورد نیاز مسکو نیز وارد عمل شده است.
رابطه هند و روسیه
همکاری دو کشور فقط به نفت ختم نمیشود؛ دفاع، انرژی، فضا و حملونقل هم بخشهایی از این رابطه گستردهاند.
مودی حتی در دیدار با پوتین او را «دوست من» خطاب کرد و از گسترش روابط اقتصادی دو کشور تمجید کرد؛ رابطهای که هند رسماً آن را «مشارکت راهبردی ویژه و ممتاز» مینامد.
پوتین هم در پاسخ گفت: «بسیار متشکرم، نخستوزیر. ما در این مسیر رو به جلو حرکت میکنیم.»
اما آیا این پاسخ به معنای پذیرش خواسته مودی است؟ نه لزوماً.
کرملین بارها اعلام کرده که روسیه تنها بر اساس شرایط خودش حاضر به پایان دادن جنگ است؛ شرایطی که اوکراین آنها را غیرقابل قبول میداند.
یک نشست در بیشکک، چند پیام متفاوت
نشست سازمان همکاری شانگهای امسال فقط محل دیدار مودی و پوتین نبود. شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، و رهبران پاکستان، ازبکستان، بلاروس و قزاقستان نیز در این نشست حضور داشتند.
همین جمع، فضای نشست را به صحنهای برای نمایش روابط رو به گسترش میان کشورهای غیرغربی تبدیل کرده است.
روز سهشنبه، پزشکیان در نخستین دیدار خود با پوتین از زمان آغاز جنگ ایران در فوریه، از حمایت روسیه از تهران تشکر کرد.
او خطاب به پوتین گفت ایران از مواضع روسیه در تمام مراحل جنگ، از دوره درگیری و «اقدامات تجاوزکارانه» گرفته تا زمان اعمال تحریمهای آمریکا علیه ایران، در سازمان ملل و مجامع بینالمللی قدردانی میکند.
پزشکیان تأکید کرد: «این نشان میدهد که رابطه ما یک رابطه راهبردی است؛ رابطهای معمولی نیست.»
پوتین هم گفت مسکو در کنار مردم ایران ایستاده و «یکجانبهگرایی» آمریکا را رد میکند.
پس در یک طرف این نشست، پزشکیان از حمایت روسیه تشکر میکند و بر راهبردی بودن رابطه تهران و مسکو تأکید دارد؛ در طرف دیگر، مودی از همان پوتین میخواهد به جنگ اوکراین پایان دهد.
همین تفاوت مواضع، یکی از مهمترین تصاویر نشست امسال سازمان همکاری شانگهای است.
روسیه و ترکیه؛ همکاری هستهای در گام بعدی
پوتین در حاشیه نشست با رجب طیب اردوغان رئیسجمهور ترکیه، هم دیدار کرد. دو طرف در این دیدار از ادامه همکاری در پروژههای هستهای سخن گفتند.
اردوغان روابط ترکیه و روسیه را «امروز در سطحی بسیار پیشرفتهتر از هر دوره دیگری» توصیف کرد؛ جملهای که احتمالاً در پایتختهای غربی با دقت دنبال میشود.
در مرکز این همکاری، نیروگاه هستهای آککوویو در سواحل مدیترانه ترکیه قرار دارد؛ پروژهای که شرکت دولتی روساتم روسیه در آستانه تکمیل آن است.
چهار رآکتور این نیروگاه قرار است پس از راهاندازی حدود ۱۰ درصد برق ترکیه را تأمین کنند.
اردوغان گفت:
«نیروگاه هستهای آککوویو اهمیت زیادی در روابط روسیه و ترکیه دارد. اکنون در مراحل پایانی قرار داریم.»
او همچنین اعلام کرد ترکیه و روسیه قصد دارند همزمان با افتتاح آککوویو، برای ساخت و راهاندازی نیروگاههای جدید نیز همکاری کنند.
حالا اگر همه این تصاویر را کنار هم بگذاریم، یک نشست متفاوت شکل میگیرد: هند از پوتین میخواهد جنگ را تمام کند، ایران از حمایت روسیه در جنگ تشکر میکند و ترکیه از تعمیق همکاری هستهای با مسکو میگوید.
شاید مهمترین نکته همین باشد؛ در شرایطی که جنگ اوکراین وارد هزار و ششصدمین روز خود شده، روابط روسیه با شرکای غیرغربی نهتنها از بین نرفته، بلکه در حوزههای مختلف همچنان در حال گسترش است.