ترامپ در آستانه نشست سهجانبه میگوید برای پایان جنگ ایران کمک نمیخواهد؛ همزمان نفت در مسیر ثبت افت ماهانه ۲۰ درصدی است.
اجلاس شنژن با تعارفهای گرم دونالد ترامپ به رهبران چین و روسیه آغاز شد. رئیسجمهور آمریکا، ولادیمیر پوتین را «دوست من» خواند و در تمجید از شی جینپینگ نیز سنگ تمام گذاشت.
رسانههای جهان به قاب کمسابقه حضور همزمان رهبران آمریکا، چین و روسیه چشم دوختهاند، اما این تصویر برای ایرانیان میتواند یادآور یک تجربه تاریخی باشد: کنفرانس تهران در سال ۱۹۴۳.
حدود ۸۳ سال پیش، روزولت، چرچیل و استالین در تهران گرد هم آمدند تا درباره سرنوشت جنگ جهانی دوم گفتوگو کنند. امروز، سه رهبر دیگر در شنژن دور یک میز مینشینند و این بار، جنگ ایران از موضوعاتی است که رئیسجمهور آمریکا قصد دارد در نشست مطرح کند.
پشت لبخندهای شنژن
شی جینپینگ شخصاً برای استقبال از ترامپ به فرودگاه رفت؛ تشریفاتی که برای پوتین در نظر گرفته نشد. ترامپ و پوتین نیز صبح امروز حدود ۴۰ دقیقه با یکدیگر گفتوگو کردند. کاخ سفید این ملاقات را دیداری غیررسمی در حاشیه اجلاس توصیف کرده است.
ترامپ پیش از اجلاس شنژن، هشت بار با شی و هفت بار با پوتین دیدار کرده است. آخرین ملاقات رسمی ترامپ و پوتین در اوت ۲۰۲۵ در آلاسکا نیز در فضایی دوستانه برگزار شد، اما گرهی از جنگ اوکراین باز نکرد.
این بار نیز تعارفهای گرم ترامپ در حالی است که شی و پوتین روز گذشته از سیاستهای تجاری و تحریمی غرب انتقاد کردند.
نشست امروز در رسانههای غربی با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه شده است؛ نشستی که در شکلگیری نظم جهان پس از جنگ جهانی دوم نقش داشت. بااینحال، تحلیلگران در گفتوگو با رویترز و الجزیره احتمال دستیابی به توافقی بزرگ در شنژن را پایین میدانند.
ترامپ: برای پایان جنگ کمک نمیخواهم
تا پیش از اجلاس، یکی از گمانهزنیها این بود که ترامپ برای خروج از بنبست جنگ ایران، از نفوذ چین و روسیه بر تهران استفاده خواهد کرد.
اما رئیسجمهور آمریکا روز چهارشنبه در مصاحبه با فاکسنیوز گفت برای پایان دادن به جنگ از کسی کمک نخواهد خواست.
او همچنین تفاهمنامه اسلامآباد را که در ژوئن امضا شد و دوام چندانی نداشت، اتلاف وقت خواند؛ هرچند مدعی شد امضای آن اشتباه نبوده، زیرا به اعتقاد او نشان داده است نمیتوان به ایران اعتماد کرد. ترامپ میگوید خواهان توافقی پایدار است.
کاخ سفید همچنان جنگ ایران را از موضوعات مورد نظر ترامپ برای نشست سهجانبه میداند. پکن، اما تاکنون تعهد علنی مشخصی درباره حل این مناقشه نداده است.
رقابت بر سر تصمیم بعدی ترامپ
بیرون از شنژن، رقابت دیپلماتیک دیگری در جریان است. آسوشیتدپرس از تلاش کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، پاکستان و ترکیه برای جلوگیری از آغاز دور تازه جنگ خبر داده است. در مقابل، نتانیاهو خواهان حملات تازه به تأسیسات هستهای و موشکی ایران است.
در میانه این تحرکات، آرایش نظامی آمریکا نیز تغییر کرده است. با خروج ناو هواپیمابر جورج واشنگتن، تعداد ناوهای هواپیمابر آمریکا در خاورمیانه از سه به دو رسیده است. این جابهجایی بهتنهایی نشانه انصراف واشنگتن از حمله نیست.
دنی سیترینوویچ، پژوهشگر مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، رفتار نظامی ایران را تلاشی برای افزایش هزینه ادامه محاصره ارزیابی میکند. حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر مسائل ایران، نیز درباره خطر خطای محاسباتی هشدار داده است؛ خطری که حتی بدون تصمیم قبلی طرفین برای آغاز جنگی گسترده، میتواند درگیری را از کنترل خارج کند.
ترامپ در مصاحبه اخیر خود مدعی شده اطلاعاتی درباره بررسی گزینه تسلیحات شیمیایی و بیولوژیک از سوی ایران در اختیار دارد. این ادعا تاکنون مستقلاً تأیید نشده است.
نفت در مسیر سقوط ۲۰ درصدی؛ با وجود حمله به نفتکشها
نفت برنت صبح امروز به قیمت ۹۲.۱۲ دلار و نفت آمریکا به قیمت ۸۳.۱۷ دلار معامله شد. هر دو شاخص در مسیر ثبت افت حدود ۲۰ درصدی در ماه نوامبر قرار دارند.
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده بازار جهانی نفت در سهماهه پایانی سال با مازاد عرضه مواجه شود. افزایش ذخایر نفت آمریکا و بهبود صادرات نفت خاورمیانه نیز این انتظار را تقویت کرده است.
رویترز در گزارش امروز خود از بازگشت تقریبی حجم محمولههای نفت خام عبوری از هرمز به سطح پیش از جنگ خبر داده است. البته این به معنای عادی شدن صادرات فرآوردههای نفتی یا امنیت کشتیرانی در منطقه نیست.
برای تهران، بهبود صادرات نفت کشورهای منطقه در شرایط تداوم محاصره ایران خبر چندان خوبی نیست. اگر واشنگتن بتواند جریان نفت از هرمز را بدون رفع محاصره ایران حفظ کند، فشار بازار جهانی انرژی بر آمریکا برای پایان سریع جنگ کاهش مییابد.
حاشیه شنژن؛ قطاری که شاید مانع یک دیدار تاریخی شود
ترامپ احتمال دیدار با کیم جونگ اون را نیز مطرح کرده است. اما سیانان به مانع جالبی اشاره کرده: قطار زرهی رهبر کره شمالی.
کیم بهندرت با هواپیما سفر میکند و قطار محبوبش حدود ۶۰ کیلومتر در ساعت سرعت دارد. شنژن نیز بیش از ۱۶۰۰ کیلومتر با مرز کره شمالی فاصله دارد.
کیم در سال ۲۰۱۹ برای دیدار با ترامپ در ویتنام، دو روز و نیم با قطار سفر کرد؛ البته آن ملاقات از هفتهها قبل برنامهریزی شده بود.
امروز منتظر چه باشیم؟
انتظار تحلیلگران از نشست امروز چندان بالا نیست. حتی توافق بر سر آغاز مذاکرات کنترل تسلیحات هستهای میان سه قدرت میتواند دستاورد قابل توجهی برای شنژن باشد.
در پرونده ایران، به نظر میرسد تهران و واشنگتن هر دو تصور میکنند گذشت زمان به نفع آنهاست. آمریکا به اثرگذاری محاصره امید بسته و تهران روی افزایش هزینههای سیاسی و نظامی ادامه جنگ حساب باز کرده است.
برای ایران، سه موضوع در اظهارات پس از نشست اهمیت ویژهای خواهد داشت: سرنوشت محاصره دریایی، سیاست چین در خرید نفت ایران و احتمال تغییر موضع روسیه درباره ادامه جنگ.