عبور نتانیاهو از آخرین خط قرمز؛ چرا نخست‌وزیر اسرائیل به الگوی ترامپ پناه برد؟

مرز باریکی که سال‌ها بنیامین نتانیاهو را از دونالد ترامپ جدا می‌کرد، سرانجام فرو ریخت. به گزارش زومان به نقل از آتلانتیک، کسی نمی‌تواند نویسنده این سطور را حامی یا توجیه‌گر نتانیاهو بداند؛ منتقدی که طی سال‌ها صدها مقاله درباره آسیب‌های جبران‌ناپذیر او نوشته و پس از ۷ اکتبر ۲٠٢٣، وقتی خانواده‌اش در دوران نخست‌وزیری او تا یک‌قدمی مرگ رفتند، نقدهایش تندتر هم شد.

در گفت‌وگو با دوستان آمریکایی که دل خوشی از نتانیاهو ندارند، همیشه یک تحلیل رایج شنیده می‌شود: «نتانیاهو دقیقاً مثل ترامپ است.» این دو چهره پوپولیست، یعنی سیاستمدارانی که با شعارهای عوام‌پسند سعی در جلب توده مردم دارند، هم‌سن‌وسال هستند و سبک سیاسی مشابهی دارند. با این حال، تا همین اواخر یک تفاوت بزرگ میان آن‌ها وجود داشت که برای نتانیاهو امتیاز محسوب می‌شد؛ او برخلاف ترامپ «منکر انتخابات» نبود. وقتی پیروز می‌شد—که اغلب چنین بود—برد را می‌پذیرفت و وقتی می‌باخت، برای ماندن در قدرت تلاش نمی‌کرد آرای مردم را دور بریزد. اما در دو هفته اخیر، او از پذیرش نتایج انتخابات ماه گذشته سر باز زده و با روش‌هایی شبیه به اقدامات ترامپ در تحریک حوادث ۶ ژانویه ۲٠٢١ برای واژگون کردن نتایج تلاش کرده است.

این رویکرد کاملا بی‌سابقه است. نتانیاهو در سال ۱۹۹۹ و پس از پایان نخستین دوره نخست‌وزیری‌اش، بدون خدشه‌دار کردن پایه‌های دموکراسی شکست را پذیرفت و در سال ۲۰۰۶ نیز رفتاری مشابه داشت. او پس از بازگشت دوباره به قدرت در سال ۲۰۰۹، در دو دوره دیگر به پیروزی رسید، اما در جریان انتخابات پیاپی و بی‌نتیجه در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰، سه بار از دستیابی به اکثریتِ لازم، یعنی بیش از نیمی از کرسی‌های پارلمان، بازماند. با این حال، او حتی در روزهایی که نتایج بر وفق مرادش نبود، هرگز در صحت و سلامت انتخابات تردید نکرد.

در سال ۲۰۲۱، اختلاف میان او و ترامپ آشکارتر از همیشه شد. در شرایطی که ترامپ با تکرار ادعای «انتخابات دزدیده‌شده» زمینه شورشی مسلحانه را رقم می‌زد، نتانیاهو شش ماه بعد از قدرت کناره گرفت تا راه برای تشکیل دولت کوتاه‌عمر «تغییر» به رهبری نفتالی بنت و یائیر لاپید هموار شود. او به‌جای فراخواندن هوادارانش به خیابان‌ها، به جایگاه اپوزیسیون در پارلمان رفت تا سال بعد و در پی فروپاشی دولت بنت و لاپید، بار دیگر زمام امور را در دست گیرد. شماری از منتقدان استدلال می‌کنند که حضور جو بایدن در کاخ سفید مانع از قدرت‌طلبی غیرقانونی او در آن مقطع شد؛ نکته‌ای که هرچند صحت دارد، اما تحولات هفته‌های اخیر، خلاف این فرض پیشین را ثابت کرد که او بدون فشارهای آمریکا هم مسیر درست را برمی‌گزیند، و تصویری کاملا ناامیدکننده بر جای گذاشت.

در حالی که رسانه‌های آمریکایی بر انتخابات میان‌دوره‌ای خود، یعنی رأی‌گیری برای انتخاب نمایندگان کنگره در میانه دوره ریاست‌جمهوری، متمرکز مانده‌اند، اسرائیل وارد بحرانی واقعی شده است. این بحران در روزهای پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر آغاز شد؛ زمانی که نظرسنجی‌ها خبر از مشارکت تاریخی شهروندان عرب اسرائیل دادند که حدود ۲۰ درصد جمعیت را تشکیل می‌دهند.

درست همان‌طور که ترامپ پیش از انتخابات سال ۲٠٢٠ ادعای تقلب را کلید زد، نتانیاهو نیز از پیش زمینه‌چینی کرد. چهار روز قبل از انتخابات، شبکه ۱۲ اسرائیل گزارش داد که حزب لیکود در حال آماده‌سازی ادعاهایی درباره «تخلفات گسترده در شهرها و روستاهای عرب‌نشین» است. نکته شگفت‌انگیز اینجاست که در اسرائیل به‌جز برای دیپلمات‌ها و سربازان، رأی‌گیری زودهنگام وجود ندارد؛ بنابراین این گزارش زمانی پخش شد که هنوز حتی یک رأی هم به صندوق ریخته نشده بود.

در روز رأی‌گیری، سناریو وارد مرحله تازه‌ای شد و پلیس سه فعال سیاسی وابسته به احزاب عرب را به اتهام «رشوه انتخاباتی» بازداشت کرد. نتانیاهو و حزبش بلافاصله با تکیه بر این خبر، فضای مجازی را با ادعای «تلاش برای دزدیدن انتخابات» بمباران کردند. بر اساس محاسبه خبرنگاران روزنامه هاآرتص، نتانیاهو فقط در روز انتخابات بیش از ۷۰ پست منتشر کرد تا درباره مشارکت بالای اعراب و خطر سرقت انتخابات هشدار دهد.

یازده سال پیش، در انتخابات سال ٢٠۱۵، وقتی او در ویدیویی جنجالی گفت «اعراب با اتوبوس به پای صندوق‌ها می‌روند»، به نژادپرستی متهم و مجبور به عذرخواهی شد. اما محتوای امسال او، که در آن نوشت «هواداران اخوان‌المسلمین در حال هجوم به صندوق‌ها و سرقت انتخابات هستند»، باعث شد ویدیوی سال ٢٠۱۵ در برابرش مانند یک آگهی تبلیغاتی مؤدبانه به نظر برسد.

هنگامی که غبارها در صبح ۲۸ اکتبر فرو نشست، دو واقعیت آشکار شد. نخست اینکه اعراب واقعاً مشارکتی بی‌سابقه داشتند و ۱۹ کرسی به دست آوردند. دوم اینکه ترس‌افکنی نتانیاهو نیز مشارکت را در پایگاه‌های اصلی حزب لیکود بالا برد و برای او ۲۷ کرسی به ارمغان آورد؛ هرچند حتی این نتیجه هم برای تشکیل دولت کافی نبود.

کارزار دروغ‌پراکنی به شکل زنده در «کانال ۱۴» به نمایش گذاشته شد؛ رسانه‌ای که برای نتانیاهو همان نقشی را بازی می‌کرد که شبکه فاکس‌نیوز برای ترامپ داشت. در حالی که تمام شبکه‌ها نتایج واقعی را گزارش می‌دادند، کانال ۱۴ ساعت‌ها بر طبل «انتخابات دزدیده‌شده» کوبید و مشارکت شهروندان عرب را «تروریسم انتخاباتی» نامید.

هم‌زمان، گزارش پرسر‌و‌صدای دیگری منتشر شد مبنی بر اینکه «شین‌بت»، یعنی سازمان اطلاعات و امنیت داخلی اسرائیل، در حال بررسی دخالت یک کشور خارجی برای تقویت احزاب عرب است. رئیس کنونی این نهاد، دیوید زینی، فردی بدون سابقه اطلاعاتی است که صرفاً به خواست نتانیاهو به این سمت رسیده است. او پس از دیدار با نخست‌وزیر، اطلاعاتی خام را به عنوان مدرک دخالت خارجی ارائه کرد، اما خیلی زود مشخص شد شواهد کافی برای این ادعا وجود ندارد.

نتانیاهو در صندوق رأی شکست خورد، اما مبارزه او هنوز تمام نشده است. او امیدوار است با دامن زدن به تفرقه میان احزاب رقیب، که با وجود داشتن اکثریت، از نظر ایدئولوژیک، با هم اختلاف دارند، کشور را دوباره به سوی یک انتخابات دیگر بکشاند. نخست‌وزیر اسرائیل با دروغ‌پراکنی درباره «انتخابات دزدیده‌شده» تلاش می‌کند مشروعیت هرگونه همکاری سیاسی میان مخالفان صهیونیست و احزاب عرب را از میان ببرد؛ تا حتی اگر نتواند نتایج را تغییر دهد، اعتبار کل نظام انتخاباتی را در نگاه افکار عمومی ویران کند.