براساس گزارش رویترز، جریان نفت خام از تنگه هرمز دوباره افزایش یافته، اما قیمت نفت همچنان به‌شدت بالا مانده و نشان داده که مشکلات لجستیکی می‌توانند به‌اندازه کاهش عرضه اخلال‌آفرین باشند.
روند کنونی نشان می‌دهد که حجم بسیار بیشتری نفت خام از آبراه درگیر جنگ می‌گذرد، اما نفت برنت همچنان بالاتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه معامله می‌شود.
برای پاسخ، بیش از هر عامل دیگری باید به لجستیک مراجعه کرد.
بر پایه میانگین هفت‌روزه، جریان نفت خام از تنگه هرمز در ۲۶ سپتامبر به ۱۴٫۲ میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی نزدیک به ۸۰ درصد سطح پیش از جنگ.
هرچند از آن زمان حجم ثبت‌شده کاهش یافته، اما ممکن است آمار بعدها افزایش پیدا کند؛ زیرا کشتی‌ها هنگام عبور از تنگه و تا چند روز پس از آن سامانه‌های ردیابی ماهواره‌ای خود را غیرفعال می‌کنند.
داده‌ها در مجموع نشان می‌دهند که مقدار چشمگیری نفت خام به مسیر هرمز بازگشته است.
صنعت جهانی نفت برای چند دهه مانند سامانه‌ای دقیق و تنظیم‌شده کار می‌کرد که هدفش جابه‌جایی حجم عظیمی از نفت خام و سوخت در مسافت‌های طولانی با کمترین هزینه ممکن بود. درگیری‌های خاورمیانه و اروپای شرقی نظم پیشین را برهم زده‌اند و ترکیبی از نرخ بالای نفتکش‌ها، افزایش هزینه بیمه و کمبود شدید ظرفیت پالایش، در سراسر زنجیره تامین انرژی گلوگاه ساخته است.
برطرف شدن مشکلات مزبور شاید ماه‌ها و حتی سال‌ها زمان ببرد و مصرف‌کنندگان را با هزینه‌های بالای انرژی روبه‌رو نگه دارد، حتی اگر محدودیت عرضه نفت خام همچنان کاهش یابد.
شکستن محاصره
مسدود شدن تنگه هرمز از سوی ایران پس از آغاز جنگ با آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، به‌سرعت جریان جهانی نفت را دگرگون کرد. تولیدکنندگان خلیج فارس عرضه را به مسیرهای جایگزین فرستادند، خریداران به‌دنبال بشکه‌های نفت از مناطق دورتر رفتند و دولت‌ها حجم بی‌سابقه‌ای نفت از ذخایر راهبردی خود آزاد کردند.
عربستان که پیش‌تر بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان به شمار می‌رفت، یکی از بزرگ‌ترین تغییرات را رقم زد و صادرات خود را از خط لوله شرق‌ـ‌غرب به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کرد.
در برهه‌ای از سال جاری، ۴ درصد از عرضه جهانی نفت از این مسیر می‌گذشت.
شبه‌نظامیان عراقی در اوایل سپتامبر به خط لوله شرق‌ـ‌غرب حمله کردند و عربستان ناچار شد صادراتش را از طریق تنگه هرمز به خلیج فارس بازگرداند.
ریاض در جریان چنین تغییری دریافت که انتقال نفت از مسیر هرمز آسان‌تر از برآوردهای قبلی امکان‌پذیر است. کپلر اعلام کرده که صادرات نفت عربستان از تنگه هرمز در سپتامبر به‌طور میانگین به ۳ میلیون بشکه در روز رسیده و بالاترین سطح دوران درگیری را ثبت کرده است.
صادرات نفت خام عربستان از مسیر هرمز در سپتامبر هنوز فقط حدود نیمی از حجم پیش از جنگ بود. با بازگشت تدریجی خط لوله شرق‌ـ‌غرب به فعالیت عادی، صادرات پادشاهی می‌تواند به‌سرعت به سطح قبل از جنگ نزدیک شود.
رویدادهای اخیر نشان داده‌اند که با وجود حملات مداوم، همچنان می‌توان حجم زیادی نفت را از هرمز و دیگر مراکز اصلی صادرات عبور داد.
جهش بزرگ هزینه حمل‌ونقل
هرچند افزایش صادرات خلیج فارس به کاهش کسری جهانی نفت کمک کرده، روند بهبود هنوز شکننده است.
برآورد انرژی اسپکتس نشان می‌دهد بازار در حال حاضر حدود ۱٫۶ میلیون بشکه در روز کمبود دارد؛ این در حالی است که در اوج اختلال ماه مه، کسری عرضه به حدود ۴ میلیون بشکه در روز رسیده بود.
در شرایط معمول، چنین بهبودی فشار نزولی محسوسی بر قیمت‌ها ایجاد می‌کرد. با این حال، با وجود افزایش عرضه، برنت همچنان بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه معامله می‌شود و بیش از ۴۰ درصد از سطح پیش از جنگ گران‌تر است.
قیمت‌ها تا حد زیادی ریسک تشدید دوباره تنش‌ها را بازتاب می‌دهند، زیرا واشنگتن و تهران هنوز نتوانسته‌اند درباره آینده هرمز به تفاهمی برسند.
با این حال، ژئوپلیتیک فقط یکی از اجزای ماجراست. هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه که پیش‌تر سهمی نسبتا کوچک از قیمت نفت تحویلی داشتند، حالا به عوامل اصلی تعیین‌کننده قیمت تبدیل شده‌اند.
استفاده از روش رفت‌وبرگشتی و انتقال چندمرحله‌ای نفت در نزدیکی خلیج فارس، هزینه حمل، اجاره کشتی، بیمه و عملیات انتقال را بالا برده و بخشی از افزایش هزینه‌ها از همین محل بوده است.
انتقال نفت خام از تنگه هرمز به خلیج عمان معمولا به چند نفتکش وابسته است؛ محموله‌ها نیز در همان محل و پیش از تحویل به خریداران آسیایی، به کشتی‌های کوچک‌تر منتقل می‌شوند. در این فرایند، شمار چشمگیری از نفتکش‌های بسیار بزرگ VLCC به کار گرفته می‌شود و در نتیجه دسترسی به کشتی‌ها در دیگر مناطق کم می‌شود.
در همین زمان، خریداران بیش از پیش نفت خام خود را از حوزه اقیانوس اطلس تامین می‌کنند و آن را از مسیرهای دورتر راهی آسیا می‌سازند؛ روندی که فشار بر عرضه نفتکش را افزایش می‌دهد.
پیامد نهایی، جهشی بی‌سابقه در نرخ کرایه نفتکش‌های کلیدی بوده است. پوتن اند پارتنرز اعلام کرده که نرخ حمل نفت خام خاورمیانه به آسیا با نفتکش‌های VLCC اخیرا از ۱٫۲ میلیون دلار در روز فراتر رفته، درحالی‌که نرخ مشابه در ژانویه حدود ۳۰ هزار دلار در روز بود.
هزینه حمل‌ونقل که زمانی حدود ۳ درصد قیمت تحویل هر بشکه را تشکیل می‌داد، اکنون سهمی نزدیک به ۲۷ درصد دارد.
تا زمانی که جریان‌های تجاری به الگویی همانند دوران پیش از جنگ برنگردند، به نظر نمی‌رسد هزینه‌ها به حالت عادی بازگردند. بهبود بیشتر صادرات از تنگه هرمز ممکن است در مراحل اولیه حتی اوضاع را وخیم‌تر کند، چون تقاضا برای شبکه‌های پیچیده انتقال کشتی به کشتی افزایش می‌یابد. انتقال ایمن نفت خام در منطقه نیز اکنون به همین شبکه‌ها وابسته شده است.
بحران پالایش و فشار بر گازوئیل
از دست رفتن ظرفیت پالایش در خاورمیانه و روسیه -جایی که حملات پهپادی اوکراین ده‌ها کارخانه را فلج کرده‌اند- مشکل را به‌ویژه در بازار گازوئیل پیچیده‌تر ساخته است.
قیمت گازوئیل به بالاترین سطح خود رسیده و پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ماه آینده به نگرانی سیاسی بزرگی برای دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا تبدیل شده است.
تصمیم هفته گذشته گروه هفت برای آزادسازی گازوئیل از ذخایر راهبردی احتمالا فقط تسکینی موقت فراهم می‌کند، زیرا نقشی در احیای ظرفیت پالایش از دست‌رفته ندارد.
رقابت پالایشگاه‌ها بر سر گریدهای نفت خام ترش متوسط نیز شدت بیشتری گرفته، زیرا این گریدها بازده گازوئیل بیشتری دارند. ذخایر این نوع نفت بیشتر در خاورمیانه و روسیه قرار دارد؛ مناطقی که اختلال عرضه در آن‌ها همچنان شدیدتر از دیگر نقاط ادامه دارد.
پویایی بازار به شکل‌گیری یک چرخه بازخورد منجر شده است. ظرفیت محدود پالایش، قیمت گازوئیل را بالا می‌برد و گرانی این محصول نیز تقاضا برای گریدهای نفت خام غنی از این سوخت را افزایش می‌دهد؛ روندی که به‌نوبه‌ی خود از قیمت نفت خام حمایت می‌کند.
در نتیجه، قیمت نفت دیگر در درجه نخست تابع میزان عرضه نیست و بیش از پیش به توانایی صنعت برای حمل‌ونقل و فرآوری نفت خام وابسته شده و چنین وابستگی پایین آوردن قیمت‌ها را بسیار دشوارتر می‌کند.
به‌نظر شما بحران لجستیک تا چه زمانی قیمت نفت را بالا نگه می‌دارد؟