تصمیم چین برای تعلیق صادرات سوخت در ماه اکتبر، نگرانی‌های تازه‌ای درباره محدودتر شدن عرضه در بازارهای جهانی به وجود آورده است.
با این‌حال، احیای واردات نفت خام و کاهش اخیر مالیات صادرات سوخت، هند را در موقعیت مناسبی برای پر کردن جای خالی چین قرار می‌دهد.
ظرفیت پالایشی گسترده و سابقه صادرات به بازارهای آسیایی نیز توان هند برای بهره‌برداری از فرصت تازه را تقویت می‌کند.
به‌گزارش رویترز، هند چهارمین سامانه پالایشگاهی بزرگ جهان را در اختیار دارد و ۲۳ پالایشگاه آن می‌توانند روزانه حدود ۸۹۰ میلیون لیتر نفت خام را فرآوری کنند.
داده‌های دولتی هند نشان می‌دهد چنین زیرساختی، دهلی‌نو را به یکی از تامین‌کنندگان مهم سوخت برای مجموعه‌ای از اقتصادهای آسیایی تبدیل کرده است.
ظرفیت پالایشی چین و آمریکا هرکدام به بیش از ۲٫۸۶ میلیارد لیتر در روز می‌رسد، درحالی‌که ظرفیت روسیه حدود ۱٫۰۷ میلیارد لیتر در روز برآورد می‌شود.
هند در مقایسه با چین همواره صادرکننده بزرگ‌تری برای فرآورده‌های سوختی بوده است. داده‌های کپلر نشان می‌دهد مجموع صادرات گازوئیل، بنزین و سوخت جت هند در سال ۲۰۲۵ به حدود ۴۷ میلیون تن رسید، اما چین در همان سال ۲۵٫۴ میلیون تن صادر کرد.
با وجود برتری هند، صادرات ترکیبی گازوئیل، بنزین و سوخت جت کشور در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به دوره مشابه سال قبل حدود ۲۳ درصد -معادل نزدیک به ۸ میلیون تن- کاهش یافت.
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران از اواخر فوریه کاهش شدید عرضه نفت خاورمیانه را رقم زد و طی چند ماه گذشته بیشتر اقتصادهای بزرگ -ازجمله هند- به سهمیه‌بندی نفت و سوخت روی آوردند.
دولت هند پس از آغاز جنگ، عوارض صادرات سوخت را نیز افزایش داد تا پالایشگاه‌های کشور در شرایط خطر کاهش ذخایر داخلی، حجم زیادی از محصولات خود را به خارج نفرستند.
چشم‌انداز صادرات سوخت هند اکنون پس از دو کاهش متوالی مالیات‌های صادراتی روشن‌تر شده و هدایت محصولات بیشتر به بازارهای بین‌المللی جذابیت بالاتری پیدا کرده است.
افزایش دوباره واردات نفت خام
جهش صادرات نفت خام خاورمیانه احتمالا یکی از عوامل اصلی تسهیل مالیات‌های صادرات سوخت هند به شمار می‌رود.
هند به‌طور سنتی حدود ۴۵ تا ۵۰ درصد نفت خام موردنیازش را از خاورمیانه تامین کرده و در سال ۲۰۲۵ هر ماه حدود ۹٫۴ میلیون تن نفت منطقه به این کشور رسیده است.
جنگ ایران که اواخر فوریه آغاز شد، میانگین واردات ماهانه نفت هند از خاورمیانه را در فاصله مارس تا ژوئیه به کمتر از ۶ میلیون تن کاهش داد.
افت محموله‌های خاورمیانه به محدودتر شدن ذخایر نفت هند انجامید و واردات از مبداهای دیگر را افزایش داد.
نفت تامین شده از مناطق جایگزین هزینه بیشتری داشت و برای رسیدن به پالایشگاه‌های هند نیز زمان طولانی‌تری نیاز بود.
جریان نفت خاورمیانه حالا روند احیا را آغاز کرده و طبق داده‌های کپلر، تحویل محموله‌ها به هند در سپتامبر از ۱۱٫۳ میلیون تن فراتر رفته است.
رقم سپتامبر بالاترین میزان واردات ماهانه نفت هند از خاورمیانه از فوریه محسوب می‌شود و اعتماد مقام‌های هندی به امکان افزایش دوباره صادرات سوخت را بازگردانده است.
مقصدهای اصلی سوخت هند
داده‌های کپلر نشان می‌دهد امارات متحده عربی، استرالیا، تانزانیا، سنگاپور و آفریقای جنوبی در سال ۲۰۲۵ مهم‌ترین مقصدهای صادرات سوخت هند بودند.
تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز و مسیرهای پیرامون آن همچنان از پیامدهای جنگ ایران تاثیر می‌پذیرد؛ بنابراین صادرکنندگان هندی احتمالا بازارهایی را در اولویت قرار خواهند داد که کمتر در معرض تبعات جنگ قرار دارند.
سابقه سنگاپور و استرالیا به‌عنوان خریداران منظم و قابل‌اعتماد سوخت هند، هر دو کشور را به گزینه‌های آشکار برای افزایش محموله‌ها در آینده نزدیک تبدیل می‌کند.
کناره‌گیری احتمالی چین از بازار دست‌کم برای چند هفته آینده، فرصت هدف‌گیری بازارهایی مانند اندونزی، ویتنام و فیلیپین را نیز در اختیار فروشندگان هندی می‌گذارد.
کشورهای یادشده پیش‌تر برای بخش بزرگی از سوخت ورودی خود وابستگی زیادی به چین داشتند. اگر پالایشگاه‌های هند هم‌زمان با عقب‌نشینی چین بتوانند عرضه به خریداران نیازمند را افزایش دهند، هند ممکن است به یکی از مهم‌ترین تامین‌کنندگان نهایی و انعطاف‌پذیر فرآورده‌های پالایشی در جهان تبدیل شود.
چنین نقشی به‌طور سنتی در اختیار چین بوده و سامانه عظیم پالایشگاهی آن مدت‌ها مانند سوپاپ اطمینان بازارهای منطقه‌ای سوخت عمل کرده است.
با این‌حال، تمایل مکرر پکن به محدود کردن صادرات برای حفظ امنیت انرژی داخلی باعث شده واردکنندگان دیگر نتوانند هنگام بروز کمبود، عرضه محموله‌های چینی را قطعی بدانند.
هند به‌تدریج گزینه جایگزینی ارائه می‌دهد؛ پالایشگاه‌های کشور صادرات‌محور هستند، پیوندهای آن با تامین‌کنندگان نفت خام خاورمیانه دوباره تقویت می‌شود و سیاست‌گذاران ظاهرا آمادگی بیشتری برای ورود سهم بزرگ‌تری از تولید سوخت به بازارهای بین‌المللی دارند.
تعلیق صادرات چین ممکن است موقتی باشد، اما اهمیت بزرگ‌تر ماجرا به تلاش بازارهای جهانی سوخت برای شناسایی کشوری بازمی‌گردد که هنگام عقب‌نشینی چین وارد میدان شود.
احیای عرضه نفت خام، کاهش محدودیت‌های صادراتی و وجود ظرفیت آزاد پالایشی، هند را بیش از هر کشور دیگری برای ایفای چنین نقشی آماده کرده است.
هند برای مصرف‌کنندگان سوخت در سراسر آسیا می‌تواند فراتر از یک صادرکننده بزرگ ظاهر شود و به تامین‌کننده نوسان‌گیر تازه بازار بدل شود که در دوره‌های اختلال، تعادل بازارهای انرژی منطقه را حفظ می‌کند.
نظر شما درباره توان هند برای جایگزینی چین در بازار جهانی سوخت چیست؟