نزدیک منطقه بیدایهه، استراحتگاه ساحلی که رهبران چین هر تابستان برای نشستهای محرمانه خود در آنجا گردهم میآیند، مجتمعی محصور به نام آرانیا (Aranya) قرار دارد که به «آرمانشهر طبقه متوسط» شهرت یافته است.
بازدیدکنندگان موج سواری میکنند، مدیتیشن میکنند و در خیابانهای آراستهای قدم میزنند که بسیاری در آنجا خانه دوم دارند.
اکونومیستمیگوید سال گذشته بیش از ۴.۶ میلیون گردشگر از این مجتمع بازدید کردند، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ میلادی ۳.۴ میلیون نفر بود.
آنها در صف رستورانهای مینیمالیستی میایستند، در جشنوارههای تئاتر، موسیقی و فیلم شرکت میکنند و کتابخانهای با معماری بروتالیستی را تحسین میکنند.
ظهور طبقه بورژوازی در چین، برخلاف امید بسیاری، به دموکراسی نینجامیده است. اما این پدیده صنعت اوقات فراغتی را شکل داده که پاسخگوی نیاز افرادی مرفه و فرسوده از کار است که در جستوجوی شکوفایی فردی هستند.
گائو پی معلمی از پکن که امسال خانهای برای تعطیلات در آنجا خریده میگوید: «آرانیا اینقدر محبوب است چون تجسم شیوهای است که مردم قرار بود اینگونه زندگی کنند.»
تورستین وبلن اقتصاددان آمریکایی در اواخر قرن نوزدهم مفهوم «طبقه مرفه» را برای توصیف افرادی به کار برد که نیاز کم خود به کار کردن را به نمایش میگذارند.
هرچند این قشر در چین هنوز محدود است، اما بخش بسیار گستردهتری از جامعه برای اوقات فراغت ارزش قائلاند.
بر اساس ارزیابی مؤسسه مشاورهای مککینزی، تا سال ۲۰۲۵ میلادی بیش از نیمی از خانوارهای شهری چین (نزدیک به ۲۰۰ میلیون خانوار) در رده طبقه متوسط رو به بالا یا بالاتر جای داشتند؛ یعنی درآمد سالانهای معادل دستکم ۱۶۵ هزار یوان (حدود ۲۳ هزار دلار).
میان دو قطب افراطی
روایتها درباره فرهنگ کاری چین اغلب بر دو قطب متضاد متمرکز است: الگوی «۹۹۶» (کار از ساعت ۹ صبح تا ۹ شب، شش روز در هفته) و پدیده بیکار نشستن (کنارهگیری کامل از رقابت برای موفقیت).
با این حال، بخش عمدهای از طبقه متوسط این کشور در میان این دو وضعیت قرار دارد؛ افرادی که خواهان اندکی کاهش در ساعات کار و بهرهمندی بیشتر از زمان فراغت خود هستند.
در بازار نسبتا راکد خردهفروشی در چین، افزایش مخارج در حوزههای فرهنگ، ورزش و سرگرمی به یکی از نقاط امیدبخش اقتصادی بدل شده است.
برای نمونه، برخی راهنمایان کوهنوردی که در گذشته تنها با گردشگران خارجی سر و کار داشتند، اکنون به مشتریان بومی خدمات میدهند که با لوازمی نوپا برای نخستین بار پای به کوهستان گذاشتهاند.
به نظر میرسد حزب کمونیست نیز از این رویکرد به اوقات فراغت خرسند است؛ چراکه این کار علاوه بر تشویق مردم به خرج کردن، توان آنها را برای کار دوباره تجدید میکند، البته مشروط به آنکه سرخوردگی عمومی به انزوا یا نارضایتی به سرکشی نینجامد.
سنت کار سختکوشانه
چین سالها نیازمند چنین یادآوری بود، زیرا اخلاق کار در این کشور پیشینهای کهن دارد؛ چنانکه ضربالمثل وانوو سانگژی هشدار میدهد «سرگرم شدن به بازی، جاهطلبی را تباه میکند».
با این همه، پس از اصلاحات ساختاری و بازارمحور دنگ شیائوپینگ در اواخر دهه ۱۹۷۰، این نگرشها رو به تغییر رفت و در سال ۱۹۹۵، دولت تعطیلات دو روزه پایان هفته را-هرچند با اجرایی نهچندان قاطع-به رسمیت شناخت و در سال ۱۹۹۹ نیز سه دوره تعطیلات یکهفتهای را تحت عنوان «هفتههای طلایی» پایهگذاری کرد.
افزایش ثروت در چین به کاهش ساعات کاری انجامید و طبق گزارش اخیر یک اندیشکده دولتی، بهرهمندی از تفریح به «ویژگی استاندارد زندگی» بدل شد.
وانگ چییان پژوهشگر دانشگاه رنمین که دهههاست شیوه گذران وقت شهروندان چینی را بررسی میکند، سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۸ را دورهای میداند که مردم «زندگی مانند انسانهای واقعی» را آغاز کردند و شادترین دوران خود را با خواب کافی، فراغت بیشتر و درآمدی مناسب پشت سر گذاشتند.
با این همه، یافتههای نظرسنجی این اندیشکده حاکی از آن است که کاهش سرعت رشد اقتصادی، زمان فراغت شهرنشینان در روزهای کاری را از ۵.۹ ساعت در سال ۲۰۲۴ میلادی به تنها ۳.۶۶ ساعت در سال ۲۰۲۵ تقلیل داده است؛ هرچند این روند بر خلاف جهتگیری کلی و رو به رشد گذشته ارزیابی میشود.
نسل جدید: «برای زندگی کار میکنیم»
شن هویشان شاغل ۲۴ ساله در حوزه تجارت الکترونیک معتقد است نسل او کار میکند تا زندگی کند، نه برعکس.
او بهتازگی سه روز مرخصی بدون حقوق گرفت تا به گشتوگذار در شهر پو-اِر بپردازد؛ منطقهای در جنوبغربی چین که به چای و قهوهاش شهرت دارد.
او به همراه ۵۰ گردشگر مشتاق دیگر، در یک کارگاه محلی برشتهکاری به توضیحات باریستایی درباره فرایند تبدیل دانه قهوه به نوشیدنی گوش سپرده و این در حالی است که والدینش سردرگم مانده بودند که چرا او حاضر شده برای سفر، از دستمزدش چشمپوشی کند؟
شمار زیادی از شهروندان در چین از این که تلاشهایشان دیگر نتیجه و پاداشی به همراه ندارد، گلایهمندند. به گفته شیانگ بیائو از مؤسسه مردمشناسی اجتماعی ماکس پلانک در آلمان، اگرچه تنها اقلیتی از جوانان بهطور کامل از این چرخه خارج شدهاند، اما بیشتر آنها اعتماد خود را به فرهنگ سنتی کار در این کشور از دست دادهاند.
بسیاری از افراد خواهان کاستن از شتاب زندگی هستند، در حالی که افت اقتصادی و خطر هوش مصنوعی برای فرصتهای شغلی، آنان را به حرکت با سرعتی بیشتر ناگزیر میکند.
به بیان شیانگ، تفریح به این تنش رو به افزایش «تسکین» میبخشد؛ چرا که شاغلان ناراضی برای فرار از این وضعیت به باشگاههای ورزشی، میکرودراماها و بازیها پناه میبرند.
چانگ چن از کتابفروشی وانوی اسپیس که شعبهای هم در آرانیا دارد، میگوید چیدمان کتابها از مدیریت کسبوکار به سمت خودشناسی و مدیریت زمان تغییر کرده است.
او میگوید: «در گذشته مردم فقط میخواستند بدانند چگونه موفق شوند.اما اکنون بیشتر درباره چگونگی پرورش خودآگاهی، چگونگی آرامش گرفتن، چگونگی استراحت کردن مطالعه می کنند.»
برای پاسخ به این نیاز، این کتابفروشی برنامههای «شب ماندن در کتابفروشی» و «شبهای کتابخوانی با نوشیدنی» برگزار میکند.
سیاست حزب: تفریح آری، اما نه بیش از حد
حزب کمونیست میداند که تفریح به تقویت مصرف و شادابی کارگران کمک میکند. این حزب در تلاش است تعطیلات را ترویج و اضافهکاری را محدود کند.
در ماه اوت، بخشنامهای از دولت استان هنان در فضای مجازی بازتاب گستردهای یافت که در آن از کارفرمایان خواسته شده بود روند موافقت با مرخصیها را آسان کنند و خود نیز با استفاده از تمام روزهای مرخصیشان الگو باشند.
همزمان، سایر استانها نیز به فرهنگ کاری ناسالم تاختند؛ فضایی که در آن بسیاری از افراد جرئت درخواست مرخصی ندارند.
با وجود این، نگرانی حزب از آسودگی و رخوت بیش از حد کارگران سبب شده که نهاد ناظر بر فضای مجازی، تصاویر بیش از اندازه بدبینانه نظیر پدیده استراحت کردن را سانسور کند؛ موضوعی که وزارت امنیت دولتی در سال جاری آن را پیامد شستوشوی مغزی خارجی خوانده بود.
کار، استراحت و درآمد
برای بسیاری که تفریح را در آغوش گرفتهاند، سیاست موضوعی دور از دسترس به نظر میرسد.
جیسون جی مهندسی اهل شانگهای در جریان برنامهای در مرکز هنری آرانیا میگوید: «حزب کمونیست در بیشتر امور عملکرد مناسبی دارد، بنابراین اداره کارها را به خودشان واگذار کردهایم.»
به گفته او، این دیدگاه فرصت بیشتری برای پرداختن به علایق شخصی فراهم میکند؛ از حضور در مسابقات هایروکس که در چین پرطرفدار شده، تا گذراندن تعطیلات در هتلهایی با معماری ویژه همراه با خانواده.
پو-اِر اکنون به مقصدی محبوب برای علاقهمندان به سرگرمی تبدیل شده است. وانگ یان ۲۷ ساله و اهل همان منطقه که از کار فرسوده شده بود، میگوید گردشگران برای بازیابی انرژی خود پیش از بازگشت به کار، به این شهر آرام میآیند.
او یکی از کارگاههای متعدد صنایعدستی این شهر را افتتاح کرده است.
بزرگسالانی که نظام آموزشی فشرده مانع از بازی آنها در خردسالی شده بود، سرانجام مجالی برای رهایی یافتهاند. او در حالی که مشتریان مشغول چاپ نقش گل روی کیفها و تولید پارچههای رنگرزی گرهای هستند، میگوید: «تمام این کارها برای جبران گذشته در حق کودک درون است.»
همزمان، یک راهنمای جستوجوی قارچهای وحشی، گونههایی به شکل شیپور و جارو را به شهرنشینان معرفی میکند. وانگ کهیی ۲۶ ساله نیز در حین کاوش در بستر جنگل میگوید: «احساس میکنم هنوز زندهام.»
آینده از آن پکنیهای آسودهخاطر است
با این حال، همین شهروندان آسودهخاطر پکن نماد آینده به شمار میروند. بازتعریف مفهوم اوقات فراغت در چین، بازتابی از دگرگونی در پیمان نانوشته میان حزب حاکم و مردم است.
به گفته آرتور کروبر از مؤسسه پژوهشی گیوکال دراگونومیکس این قرارداد اجتماعی دیگر بر پایه این فرض نیست که «تا میتوانی پول دربیاور»، بلکه به این پیام تغییر یافته است: «زندگی نسبتا مناسبی خواهی داشت و ما امنیتت را تامین میکنیم».
بر این اساس، تا زمانی که فعالیتهای فردی جنبه سیاسی پیدا نکند، آزادی عمل در آنها مجاز شمرده میشود.
دیدگاه شما دربارهی تغییر فرهنگ کار و تفریح در چین چیست؟