سهم اشتغال ناقص زنان در بهار با رشد به ۵.۲ درصد رسید، درحالیکه نرخ کلی اشتغال آنها نیز به ۱۱.۴ درصد کاهش یافته است.
بازار کار زنان در بهار ۱۴۰۵ دو تصویر متفاوت دارد: از یک طرف، سهم زنانی که شاغلاند کاهش پیدا کرده و از طرف دیگر، بخشی از زنانی که هنوز کار میکنند، ساعت کاری شان کافی نیست. به گزارش زومان، سهم اشتغال ناقص زنان به ۵.۲ درصد رسیده است؛ رقمی که از بهار سال گذشته ۱.۳ واحد درصد بیشتر است و در سالهای اخیر سابقه نداشته است. البته در سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ این سهم حتی از این هم بالاتر بود.
ماجرا فقط این نیست که زنان کمتری در بازار کار حضور دارند؛ مسئله این است که بخشی از کسانی هم که شاغل ماندهاند، نمیتوانند به اندازهای که میخواهند کار کنند.
وقتی شاغل هستید، اما کار کافی ندارید
اشتغال ناقص اصطلاحی است که شاید در نگاه اول چندان آشنا نباشد. تصور کنید زنی در یک فروشگاه یا شرکت کار میکند، اما به جای یک هفته کاری کامل، فقط چند روز یا چند ساعت در هفته برایش کار در نظر گرفتهاند. خودش هم حاضر است بیشتر کار کند و درآمد بیشتری داشته باشد، اما کارفرما ساعت بیشتری به او نمیدهد. این وضعیت در آمار بازار کار، اشتغال ناقص محسوب میشود. طبق تعریف مرکز آمار، کسی در این گروه قرار میگیرد که کمتر از ۴۴ ساعت در هفته کار کرده، اما همچنان آمادگی و تمایل دارد ساعات کاری بیشتری داشته باشد.
این در حالی است که حضور زنان در بازار کار از اساس محدودتر است. نرخ اشتغال زنان در همین فصل به ۱۱.۴ درصد رسیده که نسبت به بهار سال گذشته ۰.۷ واحد درصد کمتر شده است.
چرا این اتفاق مهم است؟
نگاهی به سالهای گذشته نشان میدهد اشتغال ناقص زنان همیشه در محدودهای مشخص نوسان داشته است. در بهار ۱۴۰۴ این سهم فقط ۳.۹ درصد بود، اما در زمستان همان سال به ۴ درصد رسید و در بهار امسال ناگهان تا ۵.۲ درصد بالا رفت. آخرین بار در سال ۱۳۹۷، زمانی که اقتصاد ایران با خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریمها روبهرو شد، چنین سهم بالایی ثبت شده بود. سال ۱۳۹۸ هم این رقم ۵.۵ درصد بود؛ دورهای که همهگیری کرونا نیز در ادامه، فشار تازهای بر بازار کار وارد کرد.
البته این آمار بهتنهایی نمیگوید چرا ساعت کار زنان کمتر شده است. برای نسبت دادن این تغییر به رکود بنگاهها، کاهش سفارشها یا تعدیل نیرو باید اطلاعات بیشتری داشت. اما همزمانی کاهش نرخ اشتغال زنان و افزایش اشتغال ناقص، تصویری نگرانکننده از وضعیت حضور زنان در بازار کار میسازد.
شغل داشتن با درآمد کافی فرق دارد
معمولاً وقتی از وضعیت بازار کار حرف میزنیم، نگاهها به نرخ بیکاری میرود؛ چند نفر کار ندارند و چند نفر شاغلاند. اما این دو عدد بهتنهایی نمیگویند کسانی که شاغلاند، چقدر کار میکنند یا آیا درآمدشان برای زندگی کافی است.
زنی که هفتهای چند ساعت کار میکند، ممکن است در آمار شاغل محسوب شود، اما درآمدی که از این کار به دست میآورد لزوماً پاسخگوی هزینههای زندگی نیست. اگر هم بخواهد ساعت بیشتری کار کند، ممکن است فرصت دیگری در دسترسش نباشد.
این مسئله فقط به درآمد یک نفر محدود نمیشود. برای خانواری که روی درآمد دو نفر حساب کرده، کم شدن ساعت کار یکی از آنها میتواند برنامه مالی ماهانه را به هم بریزد. بهخصوص وقتی هزینههای زندگی بالا میرود و امکان جبران درآمد ازدسترفته هم وجود ندارد.
آمار بهار امسال هنوز از خروج کامل زنان از بازار کار خبر نمیدهد؛ اما یک نکته را روشن میکند: حتی شاغل بودن هم لزوماً به معنای داشتن کار کافی نیست. شاید برای فهم وضعیت بازار کار، علاوه بر اینکه چند نفر شغل دارند، باید پرسید چند نفر از آنها واقعاً به اندازهای که میخواهند کار میکنند.