حال وخیم عروس جنگ‌زده زاگرس

حال و روز «عروس زاگرس» وخیم است. استانی که روزگاری در موتورهای جستجو با این عنوان و مقصدی برای طبیعت‌گردی شناخته می‌شد، اکنون زیر بار معادلات پیچیده اقتصادی دیگر آن بزک سابق را ندارد. در یک دهه گذشته، بیش از سه برابر جمعیتی که به این استان اضافه شده از بازار کارش خارج شده است.

به گزارش زومان، بهار امسال برای ایلام، فصل گل‌کردن بحران‌ها بود. در جریان یک درگیری ۴۰ روزه، این استان مرزی ۱۱۷ بار هدف حمله‌های نظامی قرار گرفت. گزارش‌های خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) نشان می‌دهند که ۶۶ نقطه از زیرساخت‌های حیاتی شامل شبکه‌های گاز، برق و ارتباطات آسیب دیده‌اند. تبعات فیزیکی این تنش محدود به تاسیسات کلان نبود. بر اساس داده‌های مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی این استان، حداقل ۱۰۰ واحد مسکونی و ۳۷ واحد تجاری به طور کامل ویران شده‌اند و ارزیابی خسارت سایر واحدها همچنان ادامه دارد. این تخریب فیزیکی، تنها لایه رویی تغییرات ایلام را نشان می‌دهد.

در نگاه اول به گزارش‌های اشتغال، وضعیت ایلام شاید آرام به نظر برسد. نرخ بیکاری، یعنی درصدی از نیروی کار که به دنبال شغل هستند اما کاری نمی‌یابند، در بهار ۱۴۰۵ به ۸.۲ درصد رسیده است. شاخص‌های اشتغال ماهیت فصلی دارند و باید با دوره‌های مشابه سال‌های قبل سنجیده شوند. سابقه آماری این استان نشان می دهد بهارهای بهتری هم تجربه کرده مثلا نرخ بیکاری ۶.۸ درصدی در بهار ۱۴۰۲ . اما در اقتصاد کلان، کاهش نرخ بیکاری همیشه به معنای ایجاد شغل نیست؛ گاهی نشان‌دهنده خروج کامل افراد از چرخه جستجوی کار است.

واقعیت اقتصاد ایلام در شاخص دیگری پنهان است. نرخ مشارکت اقتصادی، یعنی سهم افراد بالای پانزده سال که یا شاغل‌اند یا در جستجوی کار، در بهار ۱۴۰۵ وخیم ترین حال خود را دارد. این شاخص با سقوط به ۲۹.۹ درصد، برای نخستین بار در حداقل ۲۰ سال گذشته به زیر مرز ۳۰ درصد رسید. مرکز آمار ایران، جمعیت در سن کار این استان را در سال جاری حدود ۴۷۳ هزار نفر اعلام کرده است. با نرخ فعلی، تنها ۱۴۱ هزار و ۴۲۷ نفر از آن‌ها در بازار کار حضور دارند. این یعنی کمتر از یک‌سوم ساکنان در سن کار ایلام، نقشی در چرخه اقتصادی ایفا می‌کنند.

عمق این خروج از بازار کار با نگاهی به گذشته روشن‌تر می‌شود. در بهار سال ۱۳۹۶، کل جمعیت ایلام حدود ۵۸۵ هزار نفر بود و جمعیت در سن کار به حدود ۴۴۹ هزار نفر می‌رسید. در آن زمان، نرخ مشارکت اقتصادی روی عدد ۴۰.۴ درصد ایستاده بود و ۱۸۱ هزار و ۳۹۶ نفر در بازار کار حضور فعال داشتند.

امروز، کل جمعیت استان طبق داده‌های مرکز آمار به ۵۹۷ هزار نفر افزایش یافته است؛ می‌دانید معنای این سال‌ها برای ایلام چیست؟ در یک دهه گذشته، هر سال بیش از ۱۳۰۰ نفر به جمعیت استان ایلام اضافه شده است، اما دقیقا در همین بازه زمانی، سالانه بیش از  ۴۴۰۰ نفر از بازار کار آن خارج شده‌اند. یعنی بیش از ۳ برابر جمعیتی که هر سال به این استان اضافه شده از بازار کارش خارج شده است. این رشد قطره‌چکانی جمعیت در برابر خروج مستمر نیروی کار، ترازوی جمعیتی و اقتصادی این منطقه را بر هم زده است.

نتیجه نهایی این روند، در نسبت اشتغال، یعنی درصدی از کل جمعیت در سن کار که دارای شغل هستند، خود را نشان می‌دهد. این شاخص اکنون در ایلام به ۲۷.۴ درصد رسیده که کف سطح ۲۰ ساله آن است. محاسبات آماری نشان می‌دهند پس از سال ۱۳۹۶، حدود ۲۶ هزار و ۲۰۰ شغل تا بهار امسال از دست رفته است. به بیان دقیق‌تر، اقتصاد این استان سالانه ۲۹۰۰ شغل را به طور کامل از چرخه خود محو کرده است. در نهایت ارقام پایین بیکاری در این منطقه، نشان‌دهنده رونق اقتصادی نیست، بلکه داده‌های دیگر بازار کار می‌گویند اساسا وضعیت شغلی در این استان مرزنشین که از مهم ترین آسیب‌دیدگان جنگ ۴۰ روزه بوده، در موقعیت هشدار قرار دارد.