لشکر مایوسان تهرانی؛ ۴۶۶ هزار شغل در یک سال پرید

اگر به بهار سال قبل برگردیم خیلی چیزها هنوز مانده بودند. از دست رفته‌ها زیادند. از جان تا مال و معاش. خیلی‌هایمان هنوز شاغل بودند. در میان بحران‌های مختلف از قطعی اینترنت و اعتراضات و جنگ‌های مختلف، برخی استان‌ها ولی آسیب بیشتری را دیده‌اند. به گزارش زومان، در ۳۶۵ روز گذشته، طبق داده‌های مرکز آمار اقتصاد پایتخت روزانه بیش از هزار و ۲۰۰ شاغل خود را از دست داده است.

بازار کار ایران همواره از عدم توازن منطقه‌ای رنج برده است، اما فشارهای ترکیبی تورم و محاصره، این شکاف را عمیق‌تر کرد. طبق داده‌های آماری، استان‌های غربی و جنوبی همچنان در صدر جدول متقاضیانِ ناکامِ کار قرار دارند. خوزستان با ثبت نرخ ۱۱.۹ درصد، بالاترین سطح بیکاری را در کشور دارد.

پس از خوزستان، استان‌های کرمانشاه، بوشهر و هرمزگان در کانال ۱۱ درصدی قرار گرفته‌اند و رده‌های بعدی را در سه ماه نخست امسال به خود اختصاص داده‌اند. درست است که این نرخ‌های بیکاری در شرایط این چنینی وضعیت را برای این استان‌هایی که زیر آتش جنگ و تورم قرار دارند، سخت‌تر می‌کند اما شاید باورتان نشود در این یک سال گذشته، استانی که آسیب بیشتری دید، پایتخت یعنی قطب اقتصادی کشور بود.

ارزیابی دقیق بازار کار نیازمند مقایسه فصلی است؛ چرا که ماهیت بسیاری از مشاغل با تغییر فصول عوض می‌شود. مقایسه بهار ۱۴۰۵ با موقعیت مشابه در سال گذشته نشان می‌دهد سه استان افزایش بیش از ۴ واحد درصدی نرخ بیکاری را تجربه کردند. خراسان رضوی با ۴.۸ واحد درصد رشد، رکورددار این افزایش بود و پس از آن، هرمزگان با ۴.۱ واحد درصد قرار گرفت. اما داده کلیدی، ثبت رشد ۴.۲ واحد درصدی بیکاری در تهران است. نرخ بیکاری پایتخت که در بهار سال گذشته حدود ۶ درصد ارزیابی می‌شد، با یک جهش ملموس در بهار امسال به ۱۰.۶ درصد رسید.

در کنار نرخ بیکاری، تصویر واقعی‌تر اقتصاد در شاخص نرخ مشارکت اقتصادی نمایان می‌شود. این شاخص نشان می‌دهد چه سهمی از افراد در سن کار، چه شاغل و چه بیکار، در بازار حضور دارند. کاهش این عدد به معنای کمتر شدن نیروی انسانی اقتصاد است.

مقایسه داده‌های امسال با سال گذشته حکایت از آن دارد که بیشترین افت مشارکت در سه استان سیستان و بلوچستان (کاهش ۳.۵ واحد درصدی)، ایلام (کاهش ۳.۲ واحد درصدی) و تهران رخ داده است. نرخ مشارکت اقتصادی در تهران با یک عقب‌نشینی ۲.۸ واحد درصدی، از ۴۲.۸ درصد به ۴۰ درصد رسید. این یعنی از هر ده تهرانی در سن کار، شش نفر اساسا هیچ نقشی در تولید یا حتی جستجو برای نقش‌آفرینی در اقتصاد ندارند.

برای درک بهتر ابعاد این انقباض، باید به نسبت اشتغال نگاه کرد. این شاخص، سهم دقیق افرادِ دارای شغل را نسبت به کل جمعیت بالای ۱۵ سال در هر منطقه می‌سنجد. داده‌های بهار ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که نسبت اشتغال در استان تهران به ۳۵.۷ درصد رسیده است.

این رقم در بهار سال گذشته معادل ۴۰.۱ درصد بود. افت ۴.۴ واحد درصدی نسبت اشتغال در تهران، بزرگترین ریزش این شاخص در کل کشور طی یک سال گذشته به شمار می‌رود. استانی که به عنوان قطب‌ اصلی انباشت سرمایه و رشد اقتصادی کشور شناخته می‌شود، اکنون شاهد خروج بخش مهمی از نیروی مولد خود است؛ خروجی که اثرات آن مستقیما بر تولید ناخالص داخلی کشور منعکس خواهد شد.

ترجمه این درصدها به اعداد مطلق، مقیاس تغییرات را روشن‌تر می‌کند. بر اساس پیش‌بینی‌های جمعیتی مرکز آمار، در بهار امسال ۴ میلیون و ۲۶۲ هزار نفر در تهران شاغل بوده‌اند. این رقم در مقایسه با بهار سال قبل، نشان‌دهنده حذف ۴۶۶ هزار و ۳۶۹ نفر از جمعیت شاغلان پایتخت است، به زبان ساده‌تر یعنی روزانه هزار و ۲۷۷ شغل از بین رفته است.

اما مهم‌ترین پیام این گزارش در نحوه رفتار این جمعیت پنهان است. از این تعداد شغل از دست رفته، ۱۸۳ هزار و ۲۶۷ نفر در صف بیکاران باقی ماندند و به جستجوی کار ادامه دادند. در مقابل، ۲۸۳ هزار و ۱۶۲ نفر به طور کامل از بازار کار خارج شدند. در ادبیات اقتصادی، این پدیده به عنوان اثر کارگر مایوس شناخته می‌شود؛ شرایطی که در آن افراد به دلیل رکود مستمر، امید خود را برای یافتن شغل از دست داده و از چرخه جستجو خارج می‌شوند. خروج جمعیتی معادل ۱.۵ برابرِ کسانی که رسما بیکار شده‌اند، نشان می‌دهد بازار کار تهران نه تنها مشاغل را حذف کرده، بلکه انگیزه بازگشت را نیز از نیروی کار گرفته است.