بیکاران آمار نرخ بیکاری را باور ندارند

بدترین خبر برای آنهایی که سال گذشته تعدیل شده‌اند آن است که «نرخ بیکاری کاهش یافت». آن قدر عصبانی می‌شوند که احتمالا می‌گویند این آمار دروغ است. اما واقعیتش را بخواهید بهتر است بگوییم کاهش نرخ بیکاری، گزارش کاملی از وضعیت اشتغال در کشور نیست. گزارش جدید سازمان برنامه و بودجه، بر اساس داده‌های مرکز آمار، نشان می‌دهد که نرخ بیکاری به ۷.۵۲ درصد رسیده است؛ یعنی کمترین میزان در سال‌های اخیر. اما حقیقتا این عدد، تنها نقابی بر چهره خسته بازار کار است. برای کشف بازار کار، باید از ذره‌بین‌های دیگری استفاده کرد.

در کنار نرخ بیکاری، شاخص مهم دیگری به نام «نرخ مشارکت اقتصادی» وجود دارد که اکنون به ۴۰.۶ درصد سقوط کرده است. این پایین‌ترین رقم در ۱۰ سال گذشته است و حتی از روزهای رکود در زمان کرونا هم بدتر است. معنای این افت برای اقتصاد چیست؟

وقتی مردم تحت فشار قرار می‌گیرند و از پیدا کردن کار ناامید می‌شوند، دیگر به دنبال شغل نمی‌گردند و خانه‌نشین می‌شوند. در نتیجه، دولت آن‌ها را از لیست افراد جویای کار (بیکاران) حذف می‌کند. پس بیکاری کم نشده، بلکه ناامیدی بیشتر شده است.

برای درک بهتر این بحران خاموش، باید با دو مفهوم کلیدی آشنا شویم.

• اول، «خالص ایجاد اشتغال»؛ این شاخص به زبان ساده نشان می‌دهد وقتی مشاغل سال قبل را از مشاغل جدید کم کنیم، دقیقا چند شغل واقعی به اقتصاد اضافه شده است.
• دوم، «عرضه نیروی کار»؛ یعنی در یک سال، چند نفر جدید تصمیم گرفته‌اند وارد بازار شوند تا کار پیدا کنند.

بازار کار ایران در سال ۱۴۰۴ یکی از کم‌رمق‌ترین سال‌های خود را پشت سر گذاشت. آمارها نشان می‌دهد تعداد شاغلان کشور به حدود ۲۴ میلیون و ۸۲۲ هزار نفر رسیده است؛ رقمی که نسبت به سال قبل تنها اندکی افزایش داشته است.

در عمل، کل اقتصاد ایران طی یک سال فقط حدود ۳۴ هزار شغل جدید ایجاد کرده؛ عددی که پایین‌ترین خالص اشتغال‌زایی در چهار سال اخیر به شمار می‌رود.

در سمت دیگر ماجرا، اتفاق مهم‌تری هم دیده می‌شود. تعداد افرادی که وارد بازار کار شده‌اند یا به دنبال شغل گشته‌اند، تنها حدود ۱۹ هزار نفر بیشتر شده است؛ کمترین میزان در پنج سال گذشته.

این آمارها یک پیام روشن دارند: نه اقتصاد توانسته فرصت‌های شغلی زیادی ایجاد کند و نه جامعه مانند گذشته برای ورود به بازار کار اشتیاق نشان می‌دهد.

چرا بازار کار به این روز افتاده است؟ کارشناسان معتقدند جنگ ۱۲ روزه در تابستان سال گذشته، وضعیت رکود اقتصادی و قطعی‌های گسترده اینترنت، دلایل اصلی این اوضاع هستند. اما بخش نگران‌کننده داستان اینجاست: این آمارها هنوز تصویر کاملی از واقعیت را به شما نشان نمی‌دهند.

داده‌های مرکز آمار برای زمستان گذشته، تنها تا بهمن‌ماه را پوشش می‌دهد؛ یعنی پیش از آنکه جنگ ۴۰ روزه زمستان پارسال و بهار آغاز شود. بنابراین، تاثیرات مخرب آن درگیری‌های طولانی‌مدت بر کسب‌وکارها، هنوز در این اعداد محاسبه نشده است.