پس لرزههای جنگ برای ۱۲ میلیون شاغل
به گزارش زومان، آتشبس فعلا برقرار است و گمانهزنیها درباره دور بعدی مذاکرات در حال اوج گرفتن است. در زیر این لایه از آرامش نسبی، کشور با چالشی برای بازسازی روبهروست. دود برخاسته از کارخانههای بمبارانشده، تنها نشانه تخریب فیزیکی نیست، بلکه خبر از یک بحران عمیق انسانی و اقتصادی میدهد.
روزنامه والاستریت ژورنال معتقد است که فشار اقتصادی، در اینکه تهران را وارد مسیر مذاکره کند، بیتاثیر نبوده است. دور اول این گفتوگوها با آمریکا در اسلامآباد بینتیجه ماند، اما هر دو طرف از وجود فضایی برای مصالحه، حتی بر سر موضوع حساسی چون غنیسازی اورانیوم، خبر میدهند.
ماشین تولید در خاموشی
طی ۴۰ روز جنگ پرالتهاب، آمریکا و اسرائیل اهداف اقتصادی حیاتی از کارخانههای بزرگ و خطوط راهآهن گرفته تا جادهها و بنادر را نشانه گرفتند. سخنگوی دولت اعلام کرد که برآورد اولیه نشان میدهد جنگ ۲۷۰ میلیارد دلار خسارت به ایران وارد کرده است. کاوه احسانی، استاد دانشگاه دیپل، با نگاهی به حجم این خرابیها میگوید:
به نظر من ابعاد تخریبِ فعلی بسیار بیشتر از جنگ ایران و عراق است.- کاوه احسانی، استاد دانشگاه دیپل
آنچه روند درمان اقتصاد را کندتر میکند، تخریب زنجیرهای و بههمپیوسته صنایع است. حملات تنها به زیرساختهای عمومی محدود نشده، بلکه قلب تپنده تولید را نشانه رفته است. کارخانههای فولاد که محصولشان برای هرگونه ساختوساز و تعمیری حیاتی است، همراه با مجتمعهای پتروشیمی که ارز خارجی لازم برای واردات را تأمین میکنند، به شدت آسیب دیدهاند. جنگندههای اسرائیلی به تنهایی هشت کارخانه پتروشیمی در جنوب غرب ایران، از جمله مجتمع عظیم بندر امام، و دو کارخانه اصلی فولاد در اصفهان و اهواز را بمباران کردند.
کوین هریس، کارشناس اقتصاد ایران، معتقد است این یک استراتژی حسابشده علیه ایران است:
این حملات تصادفی نیستند. آنها بخشهایی از اقتصاد را میزنند که با بیرون در ارتباط است و ارز وارد میکند؛ ارزی که میتواند برای نیازهای اساسی مردم استفاده شود.- کوین هریس، کارشناس اقتصاد ایران
دومینوی بیکاری و بحران معیشت
اما اهمیت این صنایع زمانی روشن میشود که بدانیم پتروشیمی بهتنهایی نیمی از صادرات غیرنفتی ایران را تشکیل میدهد و در سال گذشته حدود ۱۸ میلیارد دلار برای کشور درآمد داشت. صنعت فولاد نیز سالانه تا ۷ میلیارد دلار ارزآوری دارد. حالا در واکنش به این بحران، ایران تمام صادرات محصولات پتروشیمی را ممنوع کرده تا حداقل نیازهای داخل کشور تأمین شود.
تخریب این مراکز درست در میانه یک رکود (دورهای که خرید، فروش و تولید در کشور بهشدت افت میکند) و نزول ارزش پول ملی (کاهش قدرت خرید مردم در برابر ارزهای خارجی)، باعث شده تا سایه بیکاری بیش از هر زمان دیگری بر سر طبقه کارگر سنگینی کند. هادی کحالزاده، اقتصاددان، هشدار میدهد که تا ۱۲ میلیون شغل در خطر نابودی است.
آسیب به صنعت فولاد بهتنهایی جانِ بیش از ۵.۵ میلیون شغل را تهدید میکند و ۱.۲ میلیون شغل دیگر نیز در بخشهای پتروشیمی و داروسازی در لبه پرتگاهاند.- هادی کحالزاده، اقتصاددان
او تأکید میکند که اهداف انتخابشده، در واقع ستونهای اصلی اشتغال و تولید در ایران بودهاند.
بزرگی این عدد چقدر است؟
طبق بررسی زومان، بازار کار ایران حدود ۲۷ میلیون نفر جمعیت فعال داشته است (یعنی کسانی که یا کار میکنند یا به دنبال کار هستند). پیش از این بحران، بیش از ۲ میلیون بیکار ثبت شده بود که نرخ بیکاری را روی عدد ۷.۸ درصد نگه میداشت؛ عددی که یکی از کمترین نرخها در بازار کار ایران به شمار میرود.
البته به عقیده برخی این عدد پایین تا حدودی به دلیل کاهش نرخ مشارکت اقتصادی بود (یعنی عدهای از یافتن کار ناامید شده و کلاً از بازار کار خارج شده بودند). اما حالا، آن ۱۲ میلیون شغلی که در معرض خطرند، معادل حدود ۴۸.۲ درصد از کل شاغلان کشور است؛ یعنی تقریباً نیمی از کسانی که نانآور خانهاند.
اگر این افراد شغل خود را از دست بدهند، نرخ بیکاری میتواند به بالای ۵۰ درصد جهش کند که در تاریخ اقتصاد ایران بیسابقه است. البته این یک برآورد بدبینانه به حساب میآید و این فرضیه به معنای بیکاری کامل این افراد نیست، بلکه به معنی ریسک بالا برای نیمی از شاغلان کشور است. تا پیش از جنگ، بخش صنعت بیش از ۸ میلیون، بخش خدمات حدود ۱۳ میلیون و ۲۱۷ هزار، و بخش کشاورزی ۳ میلیون و ۳۷۷ هزار شاغل داشتهاند.