به گزارش زومان، وقتی بازار صعودی است، بسیاری وسوسه میشوند که ورود کنند تا از فرصت کسب سود عقب نمانند. اما ممکن است این صعود دقیقا نقطه پیش از یک سقوط شدید باشد.
بورس تهران پس از جنگ در حالی که اقتصاد کشور در وضعیت وخیم به سر میبرد، با سرعت در حال صعود بود. کمتر از ۴ ماه طول کشید تا شاخص کل بورس از ۴ میلیون واحد به نزدیک ۷ میلیون و ۵۰۰ هزار واحد برسد.
برخی نمادها در سه ماه گذشته بیش از ۲۰۰ درصد بازدهی داشتهاند. بازدهی کل بازار بورس نیز در سه ماه گذشته بیش از ۵۰ درصد بوده است. وقتی این عدد را با بازدهی ۳۷ درصدی دلار و ۳۴ درصدی سکه مقایسه میکنیم، بازدهی بالای بورس مشخص میشود. اما سوال اینجاست که این بازدهی تا کجا ادامه دارد؟ آیا یک موج ریزش در پیش است؟
این سوالی است که کسی پاسخش را نمیداند. اما بررسی برخی شاخصها میتواند نشان دهد که این صعود عادی است یا غیر عادی.
وقتی قیمت از سود جلو میزند
فرض کنید میخواهید یک باغ میوه بخرید. سوال اول هر خریدار عاقلی این است: با محصول سالانه این باغ، چند سال طول میکشد تا پولم برگردد؟
نسبت P/E دقیقا همین سوال میپرسد: بابت هر تومان سودی که شرکتها امسال ساختهاند، بازار چند تومان حاضر است بپردازد؟ هرچه این عدد بالاتر برود، یعنی قیمت سهم کمتر به سود امروز شرکت وابسته است و بیشتر به امیدی که هنوز محقق نشده.
بورس تهران یک بار اوج این امید را تجربه کرد. سال ۱۳۹۹، در دل کرونا، وقتی دلار و همه بازارهای موازی ملتهب بودند، میلیونها ایرانی که تا آن روز حتی اسم «سهام» را هم درست نشنیده بودند، پسانداز، طلا، حتی گاهی خانه و ماشینشان را فروختند تا وارد بورس شوند. شاخص کل در عرض چند ماه بیش از ۳ برابر شد. در اوج این هیجان، در سال ۱۳۹۹، نسبت P/E بازار به بیش از ۴۱ رسید - یعنی خریداران حاضر بودند بابت هر تومان سود امروز شرکتها، ۴۱ تومان بپردازند، به این امید که سود فردا هم به همین بزرگی باشد. اما این امید محقق نشد و بازار یک سقوط آزاد را تجربه کرد.
هشدار اول: بورس در گرانترین سطح ۳ ساله
خاطره تلخ ریزش بورس در سال ۱۳۹۹ حالا که بازار دوباره اوج گرفته، احساس خطری را بر میانگیزد.
میانگین تاریخی گذشتهنگر این شاخص در بورس تهران حدود ۷.۳ واحد است. یعنی به طور متوسط قیمت هر سهم در بازار بورس حدود ۷ برابر سود خالص آن قیمت داشته است. اما طبق آمارهای سایت بورسویو، این نسبت در حال حاضر (روز ۲۲ شهریور ۱۴۰۵) به ۹.۱ رسیده است. سطحی که از ۱۹ تیر ۱۴۰۲ بالاترین سطح محسوب میشود.
چیزی که شاید حتی مهمتر از خود عدد باشد، سرعت رشد آن است. نسبت P/E فاصله بین ۷ تا ۹ را فقط در فاصله ۲۰ روز طی کرد. این یعنی قیمتها تندتر از سود واقعی شرکتها رشد کردهاند، و این فاصله در حال افزایش است. انگار باغی که همین دیروز قیمتش منطقی بهنظر میرسید، یکشبه گرانتر شده بدون آنکه یک درخت تازه به آن اضافه شده باشد.
وقتی حباب قیمتی بزرگتر از حالت عادی میشود، احتمال ترکیدن آن با یک شوک هم افزایش مییابد.
هشدار دوم: ورود ادامهدار پول حقیقی
برخی میگویند وقتی ورود پول حقیقی به بازار زیاد میشود، یعنی حجم تقاضا بالاست و بازار جای رشد دارد. از ابتدای بازگشایی بازار در ۲۹ اردیبهشت ماه امسال، به طور متوسط ۳.۷ درصد معاملات هر روز را ورود خالص پول حقیقی تشکیل داده است. سهمی که در بازههای مشابه قبلی کمتر سابقه داشته است. به زبان ساده، پول خرد با شدتی کمسابقه وارد بازار شده است.
اما تحلیلگران میگویند ورود پول حقیقی وقتی به تقویت بازار کمک میکند که در روزهای ابتدای موج صعودی باشد. در حالی که وقتی ورود پول در روزهای پایانی رخ دهد، بیشتر یک ورود هیجانی است. همانطور که در سال ۱۳۹۹ رخ داد.
همچنین نکته مهم این است که دقیقاً در همین لحظهای که پول خرد با بیشترین سرعت وارد میشود، بازیگرهای باتجربهتر بازار - سرمایهگذاران حقوقی و نهادی - در حال فروش سهام خود هستند.
این الگو میتواند با الگوی «توزیع» همخوان باشد. اصطلاحی به این معنا که سهامداران بزرگ در حالی که بازار هنوز صعودی است، کمکم سهام خود را به خریداران جدیدتر میفروشند. الگویی که معمولاً در پردههای پایانی یک صعود ظاهر میشود.
هشدار سوم: فاصله گرفتن شاخص کل و هموزن
بورس تهران دو شاخص اصلی دارد: شاخص کل وزن بیشتری به سهمهای بزرگ میدهد؛ شاخص هموزن برعکس، به هر سهم — کوچک یا بزرگ — وزن یکسان میدهد. وقتی این دو شاخص یک تصویر یکسان نشان میدهند، یعنی صعود سرتاسری و واقعی است. اما وقتی تصویرشان از هم فاصله میگیرد، یعنی رشد دارد در دست عدهای محدود جمع میشود.
از ابتدای امسال تا اواسط شهریور، این دو شاخص عملا دست در دست هم دویدهاند؛ حتی شاخص هموزن گاهی کمی جلوتر هم بوده است. این یعنی موج صعودی اخیر بورس تهران، برخلاف بسیاری از صعودهای مشکوک در تاریخ این بازار، واقعا سرتاسری و سالم بوده است.
اما در روزهای اخیر ورق کمی برگشته است. به طوری که در بازه ۱۰ روزه ۷ تا ۲۲ شهریور ماه شاخص کل ۱۴ درصد رشد کرده، در حالی که شاخص هموزن ۱۰ درصد. این نوع رشد بازار که پول به جای پخش شدن در کل بازار، در حال تمرکز نسبی روی چند سهم بزرگ است، پدیدهای است که تحلیلگران میگویند معمولا در پردههای آخر یک صعود قوی ظاهر میشود.
آیا بازار در آستانه ریزش است؟
با وجود تمام این نشانهها، برخی هنوز هم باور دارند که بورس همچنان رشد خواهد کرد. این تحلیلگران باور دارند شاخص P/E و ورود پول حقیقی شاخصهایی به شدت نسبی هستند.
آنها باور دارند قیمت سهام هنوز نسبت به سایر داراییها خیلی ارزان است و حبابی شکل نگرفته است. به باور آنها آنچه مهم است، پیشبینی بازار از قیمتهای آتی (P/E آیندهنگر) است که در شرایط تورمی فعلی صعودی است. برای مثال نرخ تسعیر ارز در شرکتهای بورسی حدود ۱۷۰ هزار تومان تنظیم شده، در حالی که دلار بازار آزاد به حدود۲۳۰ هزار تومان رسیده است. اگر دلار سهام افزایش یابد، پتانسیل سوددهی بازار سهام هم بهتر میشود.
در هر صورت برخی نشانهها به ویژه همزمانی افزایش P/E و ورود پول حقیقی نشاندهنده افزایش ریسک بازار سهام هستند. اگرچه به تنهایی نمیتوانند یک ریزش بزرگ را پیشبینی کنند. در شرایط فعلی، میتوان از افزایش احتمال اصلاح صحبت کرد، نه ریزش قطعی یا قریبالوقوع. مسیر بعدی بورس به رشد سود شرکتها، گزارشهای مالی جدید، تغییرات نرخ ارز و ریسکهای سیاسی بستگی دارد.
به نظر شما تابلوی بورس همچنان سبز خواهد ماند یا بازار به زودی با ریزشی بزرگ روبهرو میشود؟