شوک به صنعت ایران؛ تولید شرکت‌های بزرگ ۵۰ درصد سقوط کرد

فروردین ۱۴۰۵ برای صنعت ایران یک عدد غیرعادی ثبت کرد: تولید بنگاه‌های بزرگ نسبت به فروردین سال قبل ۵۰.۲ درصد کاهش یافت. بنگاه‌های کوچک‌تر نیز ضربه خوردند، اما افت تولید آن‌ها ۲۵.۵ درصد بود. هر دو گروه وارد محدوده منفی شدند، اما شدت سقوط برای شرکت‌های بزرگ تقریباً دو برابر بود.جنگ، کدام کارخانه‌ها را بیشتر زمین زد؟

این تفاوت، مهم‌ترین نکته پنهان در داده‌های تولید صنعتی است: در ماهی که اقتصاد ایران با شرایط جنگی و اختلال‌های گسترده روبه‌رو بود، ظاهراً کارخانه‌های بزرگ‌تر آسیب‌پذیرتر از بنگاه‌های کوچک‌تر ظاهر شدند.

به گزارش زومان، شرکت‌های صنعتی ثبت‌شده در بورس و فرابورس حدود ۴۲ درصد از ارزش محصول کارگاه‌های بزرگ صنعتی کشور را در اختیار دارند. به همین دلیل، افت تولید شرکت‌های بزرگ فقط یک اتفاق در چند کارخانه نیست؛ می‌تواند اثر قابل‌توجهی بر شاخص کل تولید صنعتی داشته باشد.

پژوهشکده پولی و بانکی نیز از داده‌های ماهانه همین شرکت‌ها برای رصد سریع‌تر وضعیت صنعت استفاده می‌کند؛ زیرا تغییرات شاخص تولید این شرکت‌ها با شاخص تولید صنعتی کل کشور هم‌راستا بوده است. وقتی تولید بخش بزرگی از صنایع بزرگ به‌شدت افت می‌کند، اثر آن می‌تواند در تصویر کلی صنعت نیز دیده شود.

داده‌های پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی نشان می‌دهد وضعیت تولید دو گروه در طول سال ۱۴۰۴ فراز و نشیب زیادی داشته است. در برخی ماه‌ها بنگاه‌های کوچک عملکرد بسیار بهتری داشتند و در برخی دوره‌ها فاصله دو گروه کمتر شد. اما از زمستان، روند تولید هر دو گروه دوباره نزولی شد. در اسفند، تولید بنگاه‌های بزرگ ۱۶.۵ درصد و تولید بنگاه‌های کوچک ۹.۵ درصد نسبت به ماه مشابه سال قبل کاهش داشت. یک ماه بعد، این شکاف بزرگ‌تر شد.

افت تولید شرکت‌های بزرگ از منفی ۱۶.۵ درصد در اسفند به منفی ۵۰.۲ درصد در فروردین رسید. در بنگاه‌های کوچک نیز این کاهش تشدید شد،«افت تولید بنگاه‌های کوچک ۲۵.۵ درصد بود؛ تقریباً نصف افت ثبت‌شده در بنگاه‌های بزرگ.» بنابراین، این داده‌ها دست‌کم یک واقعیت روشن را نشان می‌دهند: شدت افت تولید در فروردین برای شرکت‌های بزرگ بسیار بیشتر از شرکت‌های کوچک بود.

فروردین ۱۴۰۵ هم‌زمان با شرایط جنگی، آسیب به برخی زیرساخت‌ها و اختلال در فعالیت‌های اقتصادی بود. صنایع بزرگی مانند فولاد، پتروشیمی و پالایشگاه‌ها نیز به‌دلیل مقیاس فعالیت و تمرکز زیرساخت‌هایشان، در برابر اختلال‌های بزرگ می‌توانند آسیب‌پذیری متفاوتی داشته باشند.

وابستگی بیشتر بسیاری از صنایع بزرگ به شبکه‌های انرژی، زیرساخت‌های حمل‌ونقل، تأمین قطعات و مسیرهای صادراتی نیز می‌تواند در شرایط بحرانی اهمیت پیدا کند. «داده‌های بورسی فعلاً تنها تا فروردین در دسترس است. تصویر دقیق‌تر زمانی شکل می‌گیرد که آمار اردیبهشت منتشر شود؛ ماهی که فشار محاصره دریایی و اختلال در مسیرهای تجاری شدت بیشتری گرفت. آن داده‌ها می‌تواند نشان دهد شکاف میان بنگاه‌های بزرگ و کوچک یک شوک مقطعی در فروردین بوده یا به الگوی تازه‌ای در صنعت ایران تبدیل شده است.»