قبض «تورم صفر» زاکانی؛ شهرداری به چه قیمتی قیمت‌ها را ثابت نگه می‌دارد؟

به گزارش زومان، در حالی که کشور در تورم بالا به سر می‌برد و قیمت‌ها به سرعت بالا می‌روند، شهرداری تهران از طرحی جدید و پر سروصدا با نام «تورم صفر» رونمایی کرده است.

تبلیغات این طرح روی بیلبوردها و بنرها تصویری را نشان می‌دهند که شگفت‌انگیز به نظر می‌رسد؛ در وضعیتی که تورم برای چندین ماه بالای ۸۰ درصد بوده،‌ شهرداری تهران وعده داده که تا پایان سال، قیمت‌ ۱۲ قلم کالای اساسی ثابت بماند.

۹.۵ میلیون تهرانی می‌توانند با مراجعه به میادین میوه و تره‌بار و فروشگاه‌های شهروند یا سامانه آنلاین شهرزاد، این کالاها را خریداری کنند.

علیرضا زاکانی شهردار تهران در توضیح این طرح گفته است:

«ما باید به سمت ایجاد رفاه و آسایش و ایجاد شرایط مناسب برای پایتخت و به سمت ارزان سازی در پایتخت برویم.»

در نگاه اول همه چیز فوق‌العاده به نظر می‌رسد. اما وقتی با عینک اقتصادی به این طرح نگاه کنیم یک پرسش اساسی ایجاد می‌شود: شهرداری تهران چطور و با چه منابعی می‌خواهد تورم را به صفر برساند و «ارزان‌سازی» کند؟

سبد فعلی شامل برنج، ماکارونی، گوشت قرمز، روغن، سویا، خرما، شکر و پنج نوع حبوبات است. قیمت‌ها در شروع طرح مشخص شده‌اند که تقریبا در سطح قیمت‌های فعلی بازار هستند. اما قرار است تا پایان دوره ثابت بمانند.

در واقع شهروندان تهرانی تا پایان سال کالاها را همچنان با قیمت مهرماه می‌خرند و شهرداری این مابه‌التفاوت قیمتی را می‌پردازد.

اما این ثابت نگه داشتن قیمت‌ها هزینه دارد. برای تخمین این هزینه می‌توان یک محاسبه ساده انجام داد. فرض کنیم قیمت کالاها در شش ماه دوم سال هم به اندازه شش ماه اول سال رشد کند.

برای مثال شاخص گروه روغن‌ها و چربی‌ها از ۱۴۴۷.۴ واحد در اسفند ۱۴۰۴ به ۲۰۱۴.۳ در شهریور ۱۴۰۵ رسیده است. یعنی به طور متوسط از ابتدای امسال هر ماه ۵.۷ درصد رشد قیمت داشته است. اگر فرض کنیم قیمت روغن تا پایان سال نیز با همین نرخ افزایش یابد،‌ قیمت هر بسته ۸۱۰ گرمی روغن پخت‌وپز که اکنون در سامانه شهرزاد با قیمت ۳۳۴.۹ هزار تومان عرضه می‌شود در اسفند ماه ۱۴۰۵ به ۴۶۶ هزار تومان خواهد رسید.

برآورد زومان با فرض تداوم سرعت افزایش قیمت شش‌ماهه نخست سال نشان می‌دهد هزینه سبد ۱۲ قلمی مورد بررسی از حدود ۲ میلیون و ۸۲۷ هزار تومان برای هر نفر در ماه با نرخ تثبیت‌شده، می‌تواند در پایان سال به حدود ۳ میلیون و ۵۳۸ هزار تومان برسد. با فرض استفاده ۹.۵ میلیون نفر و سهمیه‌هایی که در محاسبه در نظر گرفته شده، مجموع شکاف قیمت طی دوره به حدود ۲۳ همت می‌رسد.

تخمین این هزینه با توجه به دو مورد صورت گرفته است: ۱) شهرداری تهران اعلام کرده که ماهانه ۲ کیلوگرم برنج، ۵۰۰ گرم گوشت و ۴۰۰ گرم روغن برای هر نفر تخصیص داده شده است. ۲) با این حال سهمیه ۹ کالای دیگر اعلام نشده است. زومان برای این کالاها سبد غذایی مطلوب وزارت بهداشت را در نظر گرفته است. برای مثال در سبد وزارت بهداشت، مقدار مطلوب پیشنهادی حبوبات و مغزها به ازای هر نفر ۹۰۰ گرم است. اگر این مقدار را میان پنج نوع حبوبات موجود در سبد تورم صفر شهرداری تقسیم کنیم میزان سهمیه هر نوع از حبوبات برابر با ۱۸۰ گرم در ماه می‌شود.

مقایسه این ارقام با مقادیر «سبد مطلوب وزارت بهداشت» نشان می‌دهد سهمیه شهرداری برای گوشت، روغن و حتی برنج از مقدار مطلوب کمتر تخصیص داده شده است. در واقع وزارت بهداشت می‌گوید نیاز ماهانه گوشت قرمز برای هر نفر، ۹۰۰ گرم، برنج حدود ۲.۱ کیلوگرم و روغن ۱۰۵۰ گرم است. در حالی که شهرداری ۵۰۰ گرم گوشت، ۲ کیلوگرم برنج و ۴۰۰ گرم روغن در نظر گرفته است.

این تفاوت یک نتیجه مهم دارد: ۲۳ همت، هزینه تأمین یک سبد غذایی کامل نیست؛ هزینه تثبیت قیمت سبدی محدود با سهمیه‌های فعلی است.

هزینه ۲۰ تا ۳۰ همتی وقتی ملموس می‌شود که با بودجه شهرداری مقایسه شود.

از سمت دیگر، در بودجه ۱۴۰۵ پیش‌بینی شده که سود واریزی مجموعه فروشگاه شهروند به شهرداری برابر با ۱۰۰۰ میلیارد تومان باشد. اگر سود فروشگاه شهروند ۵۰ درصد کاهش پیدا کند، و نسبت تقسیم سود، سهم مالکیت شهرداری و سایر عوامل ثابت بماند، می‌توان به ‌طور تقریبی گفت درآمد نقدی پیش‌بینی‌شده شهرداری از محل سود شهروند از ۱۰۰۰ میلیارد تومان به حدود ۵۰۰ میلیارد تومان می‌رسد؛ یعنی شهرداری حدود ۵۰۰ میلیارد تومان کاهش درآمد خواهد داشت. اگرچه افزایش حجم فروش، ترکیب کالاها و هزینه‌های عملیاتی می‌تواند رقم واقعی را تغییر دهد.

شهرداری تهران دو روش اصلی برای اجرای این طرح را اعلام کرده است:

• خرید قراردادی مستقیم از تولیدکنندگان
• کاهش ۵۰ درصدی سود بازرگانی فروشگاه‌های شهروند

در واقع شهرداری می‌خواهد واسطه‌ها را حذف کند و مستقیم با تولیدکنندگان قرارداد خرید ببندد. و از سمت دیگر سود بازرگانی فروشگاه‌های زیرمجموعه خود را کاهش دهد. تا به این ترتیب قیمت کالاها از قیمت بازار کمتر شود.

شهرداری می‌گوید با این روش، هزینه‌ها را کاهش می‌دهد. با این وجود خرید مستقیم از تولیدکنندگان و بستن قرارداد شش ماهه در کنار کاهش ۵۰ درصدی سود بازرگانی فروشگاه‌ها نیاز به تامین مالی دارد.

شهردار تهران اذعان کرده که تامین مالی طرح از طریق مدیریت شهری و بانک‌ها انجام می‌شود. در واقع تامین ارزی از طریق بانک مرکزی صورت می‌گیرد که طبق گفته‌ها از طریق ارز ترجیحی است. و بخش ریالی از طریق بانک شهر و بانک ملت تامین می‌شود. در واقع اینجا هم یارانه ارزی پای کار است و هم یارانه تسهیلاتی! چون اگر ارگان مورد نظر شهرداری نبود نمی‌توانست به همین راحتی به منابع بانکی دسترسی داشته باشد.

در نهایت «تورم صفر» بر خلاف آنچه در نگاه اول به نظر می‌رسد، نمی‌تواند تورم پایتخت‌نشین‌ها را تا پایان سال به صفر برساند؛ صرفا می‌تواند بخشی از سبد غذایی را در برابر افزایش قیمت‌ها محافظت کند.

محاسبات زومان هزینه این تعهد را بسته به سهمیه‌ها حدود ۲۳ تا ۳۴ همت برآورد می‌کند. رقمی که با توجه به بودجه شهرداری رقم قابل توجهی به نظر می‌رسد.