به گزارش زومان، با آغاز بنزین ۱۰ هزار تومانی حالا بسیاری منتظر موج جدید افزایش قیمتها هستند؛ از کرایه تاکسی تا انواع خدمات دیگری که از افزایش هزینههای حملونقل تاثیر میگیرند.
اما افزایش هزینه مستقیم بنزین در وهله نخست متوجه خانوارهایی است که خودرو یا موتورسیکلت دارند. طبق آمار بانک مرکزی، ۵۸ درصد خانوارهای شهری دارای خودرو و ۱۷ درصد دارای موتورسیکلت هستند؛ البته بخشی از خانوارها ممکن است هر دو وسیله را داشته باشند.
اما حتی میان خانوارهای دارای وسیله نقلیه هم، سهمیهبندی جدید اثر یکسانی بر هزینهها ندارد. برای یک خانوار، خودرو وسیلهای ضروری برای رفتوآمد یا کار است؛ خانواری دیگر ممکن است فقط گاهبهگاه از خودروی خود استفاده کند. به همین دلیل، یک تغییر واحد در تابلوی جایگاه برای همه معنای یکسانی ندارد.
از بامداد ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، نرخ سوم بنزین از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان رسید؛ درحالی که سهمیه اول و دوم بدون تغییر باقی ماند.
حالا پرسش اصلی این است که کدام خانوارها زودتر از سهمیههای ارزان عبور میکنند و وارد محدوده بنزین ۱۰ هزار تومانی میشوند؟
هر دهک چقدر بنزین مصرف میکند؟
فرمول جدید برای یک خودرو ساده است: ۶۰ لیتر اول با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر بعدی با نرخ ۳۰۰۰ تومان عرضه میشود. بنابراین یک خودروی برخوردار از این دو سهمیه تا سقف ۱۱۰ لیتر در ماه وارد محدوده نرخ سوم نمیشود.
اما دهکهای پایینتر - یعنی کمدرآمدترین اقشار جامعه - مصرف بیشتری دارند یا دهکهای بالاتر؟ برای پاسخ به این سوال باید به آمارها مراجعه کرد. یک گزارش سازمان برنامه و بودجه مصرف بنزین به تفکیک هر دهک را تا سال۱۴۰۳ ارائه کرده است. با در نظر گرفتن میانگین سهم مصرف هر دهک در سه سال اخیر، میتوان برای سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ هم مصرف بنزین را تخمین زد.
بر اساس برآورد زومان، میانگین مصرف ماهانه بنزین در هر دهک از حدود ۸۱ لیتر در دهک اول تا ۱۷۴ لیتر در دهک دهم متغیر است. این اعداد میانگین دهکیاند و به این معنا نیست که همه خانوارهای یک دهک همین میزان بنزین مصرف میکنند.
طبق این تخمین، میانگین مصرف دهکهای اول تا ششم بین ۸۱ تا ۱۰۹ لیتر قرار میگیرد؛ یعنی پایینتر از مرز ۱۱۰ لیتری که برای یک خودرو با دو سهمیه ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی پوشش داده میشود. با این حال، این مقایسه یک محدودیت مهم دارد: داده مصرف در سطح دهک محاسبه شده، اما سهمیه بنزین به خودرو تعلق میگیرد. بنابراین تعداد خودروهای هر خانوار و همچنین وجود خانوارهای فاقد خودرو میتواند هزینه واقعی خانوارها را با این میانگینها متفاوت کند.
برای مقایسه اثر نرخ جدید، زومان هزینهها را در یک سناریوی یکسان محاسبه کرده است: مصرف برآوردی هر دهک به یک خودروی برخوردار از سهمیه ۶۰ لیتری و سهمیه ۵۰ لیتری نسبت داده شده است. بر این مبنا، هزینه ماهانه بنزین در دهک اول حدود ۱۵۴ هزار تومان و در دهک ششم نزدیک به ۲۳۷ هزار تومان برآورد میشود
گروه درآمدی | مصرف ماهانه برآوردی | هزینه ماهانه با طرح جدید | افزایش نسبت به برآورد قبلی |
|---|---|---|---|
دهکهای اول تا ششم | ۸۱ تا ۱۰۹ لیتر | ۱۵۴ تا ۲۳۷ هزار تومان | صفر ناشی از طرح |
دهک هفتم | ۱۲۰ لیتر | ۳۴۳ هزار تومان | ۱۷.۷ درصد |
دهک هشتم | ۱۲۹ لیتر | ۴۳۳ هزار تومان | ۲۸.۷ درصد |
دهک نهم | ۱۴۶ لیتر | ۶۰۲ هزار تومان | ۴۳ درصد |
دهک دهم | ۱۷۴ لیتر | ۸۸۰ هزار تومان | ۵۷.۱ درصد |
بنزین گران از دهک هفتم آغاز میشود
داستان در میانگین مصرف از دهک هفتم عوض میشود. مصرف ماهانه این دهک حدود ۱۲۰ لیتر برآورد شده است؛ یعنی نزدیک به ۱۰ لیتر بالاتر از مرز ۱۱۰ لیتر. در سناریوی تکخودرویی این گزارش، این مقدار اضافه با نرخ ۱۰ هزار تومان محاسبه میشود و هزینه ماهانه را به حدود ۳۴۳ هزار تومان میرساند.
با همین فرض، برای دهک هشتم با مصرف حدود ۱۲۹ لیتر، هزینه ماهانه تقریبا ۴۳۳ هزار تومان برآورد میشود. این رقم برای دهک نهم با مصرف ۱۴۶ لیتر به حدود ۶۰۲ هزار تومان و برای دهک دهم با مصرف ۱۷۴ لیتر به نزدیک ۸۸۰ هزار تومان میرسد.
در مقایسه با برآورد هزینه با سهمیهبندی قبلی (۶۰ لیتر با سهمیه ۱۵۰۰ تومانی و ۵۰ لیتر با ۳ هزار تومانی و نرخ سوم ۵ هزار تومانی)، هزینه بنزین دهک هفتم حدود ۱۸ درصد، دهک هشتم ۲۹ درصد، دهک نهم ۴۳ درصد و دهک دهم ۵۷ درصد بیشتر میشود.
با این حال، میانگینها بخشی از واقعیت را پنهان میکنند. دهک اول ممکن است به طور متوسط ۸۱ لیتر مصرف داشته باشد، اما این به آن معنا نیست که همه خانوارهای این دهک چنین مصرفی دارند.
ممکن است بنزین ۱۰ هزار تومانی برای یک خانوار کمدرآمد فاقد خودرو، هیچ اثر مستقیمی نداشته باشد، اما یک کارگر یا پیک موتوری کمدرآمد که ناچار است هر روز با خودرو کار کند، زودتر از یک خانوار پردرآمد کممصرف به نرخ سوم برسد.
بنابراین طرح جدید در سطح میانگین، فشار مستقیم را بیشتر بر دهکهای پردرآمد وارد میکند؛ اما درون هر دهک، وضعیت یکسان نیست.
اثر مستقیم طرح جدید، در محاسبه میانگین خانوارها، از دهک هفتم آغاز میشود و در دهک دهم به نزدیک ۶۰ درصد رشد هزینه بنزین میرسد.
بنزین گران، حتی برای کسانی که خودرو ندارند
اما در هر صورت، دو برابر شدن نرخ سوم بنزین از ۵ به ۱۰ هزار تومان میتواند برای همه اقشار جامعه، حتی خانوارهای فاقد خودرو، اثر تورمی غیرمستقیم داشته باشد.
در آذر ۱۴۰۴، نرخ سوم بنزین در جایگاهها از ۳ هزار تومان به ۵ هزار تومان رسید؛ افزایشی ۶۷ درصدی. همزمان، تورم ماهانه گروه حملونقل از ۲.۵ درصد در آبان ماه به ۵.۸ درصد در آذر ماه و ۶.۴ درصد در دی ماه رسید. نمیتوان تمام این افزایش را فقط به بنزین نسبت داد، اما همزمانی آن نشان میدهد رشد نرخ سوخت میتواند خیلی زود به کرایهها، هزینه توزیع کالا و قیمت خدمات منتقل شود.
حالا با افزایش ۱۰۰ درصدی نرخ سوم، احتمال شکلگیری موج تازهای از افزایش هزینههای حملونقل وجود دارد؛ موجی که برخلاف هزینه مستقیم بنزین، فقط به ماشیندارها محدود نمیماند.
بنابراین، صورتحساب مستقیم طرح بیشتر متوجه دهکهای پرمصرف و پردرآمد است، اما هزینه نهایی آن میتواند به تمام خانوارها برسد.