ایران و مصر؛ نبرد نزدیک دو تمدن خاورمیانه/ گلی که تساوی را به هم زد!
به گزارش زومان، تا ساعاتی دیگر آخرین بازی ایران در مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶ برگزار میشود؛ مسابقهای حساس با مصر.
صعود مصر به مرحله حذفی تقریباً قطعی به نظر میرسد، اما سرنوشت ایران به نتیجه دیدار با مصر و بازی نیوزیلند و بلژیک گره خورده است. تا اینجا، عملکرد مصر در جام جهانی بهتر از ایران بوده؛ هرچند در ردهبندی فیفا، دو تیم فاصله زیادی از هم ندارند و در فوتبال مردان، رقیبانی نسبتاً نزدیک محسوب میشوند: ایران در رتبه ۲۱ و مصر در رتبه ۲۶ جهان.
بیرون از زمین فوتبال نیز رقابت نسبتا پایاپای است: دو ملت کهن که هر کدام با تمدنی چندهزارساله به این میدان آمدهاند. یکی از کنار خلیج فارس با نفت و پسته و سابقهای که تا هخامنشیان میرسد، دیگری از کنار نیل با طلا و پنبه و گردشگری و اهرامهایی که هنوز رازشان را نگه داشتهاند. دو کشور با جمعیت غالب مسلمان و فرهنگی نسبتا مشابه که در منطقهای پرآشوب نفس میکشند و در سالهای اخیر تلاطمهای سیاسی و اقتصادی سنگینی را تجربه کردهاند.
اما پشت این شباهتهای تاریخی و فرهنگی، داستانی پنهان شده که هیچ دوربین ورزشی آن را ثبت نمیکند: ایران و مصر با درآمد سرانهای تقریباً یکسان، به دو تجربه کاملاً متفاوت از زندگی روزمره رسیدهاند.
ثروت برابر، بازار کار کمرمق
اولین عدد، بازی را نزدیک نشان میدهد: درآمد سرانه ایران حدود ۱۹.۹ هزار دلار است و درآمد سرانه مصر حدود ۱۹.۱ هزار دلار. این اعداد بر پایه برابری قدرت خرید محاسبه شدهاند؛ یعنی درآمد کشورها طوری مقایسه میشود که تفاوت سطح قیمتها میان کشورها تا حدی خنثی شود.
به زبان سادهتر، این شاخص نمیگوید هر فرد واقعاً چقدر حقوق میگیرد، بلکه برای مقایسه سطح رفاه اقتصادی کشورها به کار میرود.
بنابراین در نگاه اول، بازی ایران و مصر از زاویه ثروت تقریبا مساوی است.
بازار کار هم تصویر مشابهی دارد؛ نرخ مشارکت اقتصادی، یعنی نسبت افراد شاغل و افراد در جستجوی کار به کل جمعیت در سن کار، در مصر ۴۴.۶ درصد و در ایران ۴۱ درصد است. مصر کمی جلوتر است، اما هیچکدام از دو کشور بازار کاری واقعاً پرجنبوجوش ندارند.
معنای ساده عددها این است که هم ایران و هم مصر از بخش بزرگی از ظرفیت نیروی انسانی خود استفاده نمیکنند و بیش از نیمی از جمعیت در سن کار آنها، عملاً بیرون از زمین اقتصاد ایستادهاند.
🆚 ایران یا مصر؟ کدام برنده میشود؟
در مستطیل سبز ایران برنده خواهد شد یا مصر؟ پیشبینی خود را در زوم کاپ ثبت کنید، امتیاز بگیرید و برای ۴۰۰ میلیون تومان جایزه رقابت کنید.آتش سوزان تورم در جیب ایرانیها
اما نرخ تورم ۶۸.۹ درصدی ایران، این تساوی را بههم میزند؛ آن هم نه با اختلافی کوچک، بلکه با ضربهای سنگین.
این عدد طبق آخرین آمارهای بینالمللی است. در حالی که اکنون آمارهای جدیدتر میگویند تورم ایران از مرز ۸۰ درصد هم عبور کرده است. تورم ۸۰ درصدی یعنی آنچه سال گذشته با یک میلیون تومان میخریدیم، امسال مجبوریم با یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان بخریم. تورم در چنین سطحی از یک شاخص اقتصادی فراتر میرود و تصویر روشنی از فرسایش مداوم زندگی است.
در مقابل تورم مصر ۱۳.۲ درصد است. البته این کشور هم سالهای سختی پشت سر گذاشته است - از انقلاب ۲۰۱۱ تا قرضهای سنگین صندوق بینالمللی پول و کاهش ارزش پوند و نرخ تورم آن در دورههایی به حدود ۳۰ درصد هم رسیده بود. با این حال تورم ۱۳ درصدی کنونی مصر در مقایسه با وضعیت فعلی ایران، نه یک عدد، که یک نفس راحت برای میلیونها مصری است.
اینترنت یا نبودن؛ شکافی که هر جوانی حس میکند
تجربه زندگی با تورم بالا را شاید فقط کسی بفهمد که هر روز با تغییر قیمتها روبهرو است. اما سرعت اینترنت حقیقتی است که هر جوان تهرانی و قاهرهای آن را با پوست و استخوان لمس میکند.
سرعت اینترنت ثابت در ایران ۲۶ مگابیت بر ثانیه و در مصر ۹۲ مگابیت بر ثانیه است – این یعنی رقیب آفریقایی ایران، اتصال به جهان را نزدیک به ۴ برابر سریعتر تجربه میکند.
مصر در سالهای اخیر با سرمایهگذاری سنگین دولتی در زیرساخت دیجیتال، توسعه کابلهای زیردریایی و جذب سرمایهگذاران خلیجی در دیتاسنترها، تلاش کرده خود را به یکی از هابهای دیجیتال آفریقا و مسیر کلیدی تبادل داده میان آفریقا، اروپا و آسیا تبدیل کند. جوانان مصری با این سرعت میتوانند فریلنسری کنند، استارتاپ بسازند، در بازارهای جهانی حضور داشته باشند.
ایران - با وجود داشتن یکی از جمعیتهای تحصیلکرده منطقه - به دلیل ترکیب محدودیتهای دسترسی و کیفیت پایین اتصال، به سختی میتواند از تمام ظرفیت دیجیتالی خود استفاده کند. این شکاف عمیق، در اقتصاد امروز، چیزی شبیه بازی با یک دست بسته است.
پارادوکس شادی: چرا ایرانیها بالاتر ایستادهاند؟
اما درست وقتی فکر میکنیم مصر از ایران جلو افتاده، دادهها مسیر داستان را عوض میکنند: ایران در رتبه ۹۹ شاخص جهانی شادکامی است و مصر در رتبه ۱۳۵. هیچکدام در جمع کشورهای شاد جهان نیستند، اما ایران با وجود تورم بسیار بالا، اینترنت کندتر و نابرابری بیشتر، ارزیابی بهتری از زندگی دارد.
این تناقض، بازتاب تجربیات تلخ مصریها در سالهای اخیر است. جامعه مصر تجربه انقلابی را از سر گذرانده که با امید و شوری فراوان به تغییر رقم خورد و تصاویر ماندگاری را از میدان تحریر در حافظه جهان به جا گذاشت. اما در نهایت بسیاری از امیدها پس از انقلاب برآورده نشد.
اساتید دانشگاه آمریکایی قاهره بخش مهمی از کاهش شدید شادکامی مصریها را برآورده نشدن انتظارات آنها پس از انقلاب ۲۰۱۱ میدانند. آنها امید داشتند از دیکتاتوری و فساد عبور خواهند کرد، ثروت حسنی مبارک دیکتاتور سابق این کشور بین مردم توزیع خواهد شد و به دموکراسی خواهند رسید، اما در عرض چند سال ورق برگشت. مبارک از بسیاری از اتهامات خود تبرئه شد، اقتصاد مصر زیر فشار باقی ماند، و دموکراسی و آزادی همچنان رویایی در دوردست باقی ماند.
به علاوه تلاطمهای سیاسی سالهای اخیر، پیشبینیپذیری زندگی را برای مصریها کم کرده و باعث شده فضای حمایت اجتماعی در این کشور مختل شود.
در واقع شاخص شادی از ترکیب شش جزء تشکیل میشود: رفاه اقتصادی، حمایت اجتماعی، امید به زندگی، آزادی در انتخاب، سخاوت اجتماعی، و گستردگی فساد در جامعه.
بنابراین میتوان گفت ایرانیان با همه سختیهای اقتصادی، از سرمایه اجتماعی و عمیقتری نسبت به مصریها برخوردار هستند. اگرچه در نهایت هر دو ملت در مقایسه با جهان، «غمگین» محسوب میشوند.
ایران؛ جامعه توسعهیافتهتر اما نابرابرتر از مصر
شاخص توسعه انسانی هم نشان میدهد هر دو ملت جزء کشورهای با توسعه انسانی بالا قرار میگیرند. اما ایران با عدد ۰.۷۹۹ از مصر با عدد ۰.۷۵۴ جلوتر است.
بنابراین جامعه ایران از نظر ترکیب سلامت، آموزش و سطح درآمد سرانه، وضعیت بهتری نسبت به جامعه مصر دارد.
اما همینجا دوباره ورق به نفع مصر برمیگردد. ضریب جینی، که میزان نابرابری اقتصادی را اندازه میگیرد، در مصر ۲۸.۵ و در ایران ۳۵.۹ است. هرچه این عدد بالاتر باشد، فاصله فقیر و غنی بیشتر است. بنابراین اگرچه ایران از نظر توسعه انسانی جلوتر است، اما ثمره این توسعه به شکل نابرابرتری میان مردم توزیع شده است.
مصر ۴، ایران ۳؛ مصر با اختلافی نزدیک برنده است
در نهایت مسابقه اقتصادی ایران و مصر، رقابتی نسبتا برابر بین دو ملت رنجکشیده خاورمیانه است. اگر این مسابقه را بر اساس ۷ شاخص بررسی کنیم، مصر در ۴ شاخص جلوتر است: تورم پایینتر، اینترنت سریعتر، نرخ مشارکت اقتصادی بالاتر و ضریب جینی بهتر. ایران هم در ۳ شاخص برتری دارد: درآمد سرانه کمی بالاتر، شاخص توسعه انسانی بهتر و رتبه شادکامی بالاتر.
بنابراین برنده این مسابقه در زمین اقتصاد و رفاه، با اختلافی نزدیک، مصر است.
نه به این معنا که مصر کشوری بیمسئله یا موفقتر در همه زمینههاست؛ بلکه چون در اقتصاد روزمره، شاخصهایی دارد که مستقیماً روی زندگی مردم اثر میگذارند: قیمتها آرامتر بالا میروند، اینترنت سریعتر است، نیروی کار کمی بیشتر وارد میدان شده و فاصله طبقاتی کمتر دیده میشود.
اما این برد، کامل و بیحرف نیست. ایران هنوز از نظر آموزش، سلامت، درآمد سرانه و حتی احساس شادکامی در زندگی، امتیازهای مهمی دارد. اگر مصر پول را بهتر حفظ میکند، ایران هنوز زندگی را کمی بهتر معنا میکند.
این جمله شاید خلاصه دقیق این مسابقه باشد: مصر در اقتصاد روزمره جلو میزند، اما ایران هنوز از ذخیره انسانی و اجتماعی بزرگی برخوردار است؛ ذخیرهای که اگر فرسوده نشود، میتواند نتیجه بازیهای آینده را تغییر دهد.