اگر توافق شود، دلار چند میشود؟
بهارها عموما خاطره انگیزند. اما جنس خاطرات امسال متفاوتتر از سالهای قبل بود. اردیبهشتش ماهی بود که روزی ۰.۳ درصد قیمتها بالا میرفت. از سال قبلش تا آن موقع، جنگ و خاموشی اینترنت، نفس اقتصاد را بریده بود. محاصره دریایی سرانجام در آن ماه باعث شد تا تورم به رکورد بیسابقه ۸۴ درصد رسید. این عدد یک معنای ساده داشت: سفره ایرانیان نسبت به اردیبهشت سال قبل، ۸۴ درصد کوچکتر شده بود.
همزمان، موتور تولید کشور کاملاً خاموش شده بود. به گزارش زومان، رشد اقتصادی به منفی ۰.۷ درصد در زمستان سقوط کرد؛ یعنی نه تنها چیزی به اقتصاد اضافه نمیشد، بلکه چرخ کارخانهها برعکس میچرخید. این وضعیت، که اقتصاددانها به آن «رکود تورمی» میگویند، بدترین کابوس برای یک کشور است: هم بیکاری (که حالا قطعی اینترنت بیشترش هم کرده)، هم گرانی سرسامآور. دلار هم که قیمت آن به مرز ۱۷۹,۱۲۰ تومان رسیده بود، مزید بر علت شد. اما حالا، گزارشی از سازمان برنامه و بودجه سناریویی را ترسیم میکند که شبیه یک «فرار بزرگ» از این پرتگاه اقتصادی است.
اولین نفس عمیق: دلار چگونه از قله سقوط میکند؟
بازار ارز را برخی دماسنج فوری اقتصاد ایران میدانند. این گزارش میگوید خبر احتمال یک توافق در سوئیس، انتظارات را تغییر داد. «انتظارات» در اقتصاد یعنی پیشبینی مردم از آینده؛ وقتی مردم حس کنند قرار است اوضاع بهتر شود، از هجوم برای خرید دلار دست میکشند. مثلا همین تغییر روانی کافی بود تا دلار از قله ۱۸۰ هزار تومانی به کانال ۱۵۵ هزار تومان در خردادماه سقوط کند.
در ادامه گزارش پیشبینی میکند با نهایی شدن توافق و آزاد شدن پولهای بلوکهشده و فروش دوباره نفت، بانک مرکزی قدرتی دوباره پیدا میکند. نتیجه؟ دلار تا پایان امسال (۱۴۰۵) در کانال ۱۳۰ هزار تومان لنگر میاندازد و به ثبات میرسد. این یعنی سبکتر شدن کابوس شوکهای ارزی روزانه.
رام کردن اژدهای ۸۴ درصدی: آیا گرانی تمام میشود؟
تورم ۸۴ درصدی مانند یک اژدها است که قدرت خرید همه را میبلعد. گزارش میگوید شاهکلید کشتن این اژدها، همان ثبات دلار است. وقتی قیمت ارز آرام بگیرد، موتور اصلی گرانی در ایران خاموش میشود. دیگر خبری از گران شدن لحظهای مواد اولیه وارداتی و کالاهای اساسی نخواهد بود.
پیشبینی گزارش این است که با این مکانیسم، تورم تا پایان سال ۱۴۰۵ با یک سقوط چشمگیر به ۲۹.۱ درصد میرسد. این عدد هنوز بالاست، اما در مقایسه با آن رکورد ۸۰ ساله، حکم فرار از بحران را دارد. در سال بعد (۱۴۰۶)، با روان شدن تجارت و کاهش هزینههای تولید، این اژدها کاملاً رام شده و تورم در محدوده ۱۷.۴ درصد مهار خواهد شد.
بازگشت کارخانهها به زندگی: از رکود تا رونق
اما مهمترین دستاورد توافق، نه فقط در جیب مردم، که در جان گرفتن دوباره تولید دیده میشود. اقتصادی که با رشد منفی ۰.۷- درصد در رکود است، با یک شوک مثبت عظیم روبهرو میشود. این شوک چیست؟ باز شدن شاهراههای تجارت جهانی.
با رفع تحریمها، صادرات نفت و محصولات غیرنفتی از سر گرفته میشود. کارخانههایی که به خاطر نبود مواد اولیه یا نبود مشتری خارجی، نیمهتعطیل بودند، دوباره با تمام ظرفیت به کار میافتند. گزارش پیشبینی میکند که در سناریوی توافق نرخ رشد اقتصادی تا پایان امسال از محدوده منفی خارج شده و به ۱.۹ درصد میرسد. این یعنی خروج رسمی از رکود. اوج این شکوفایی به اعتقاد نویسندگان گزارش در سال آینده خواهد بود؛ جایی که پیشبینی میشود رشد اقتصادی ایران به ۷.۰ درصد جهش کند؛ رقمی که همواره برایش روی کاغذ برنامه داشتیم ولی سالهاست تنها در رویاها دیده میشود. این یعنی ایجاد شغل، افزایش تولید و بازگشت واقعی امید به اقتصاد.
گزارش در نهایت یک تصویر روشن ارائه میدهد: ماندن در مسیر فعلی، اقتصاد را در چرخه باطل «رکود-تورم» غرق میکند. اما تغییر مسیر از طریق یک توافق، میتواند ایران را از لبه پرتگاه، به مسیر توسعه و ثبات بازگرداند. یک انتخاب، دو سرنوشت کاملاً متفاوت.