یک آمار غیرمنتظره؛ راز گل جنجالی ازبکستان به کلمبیا
به گزارش زومان، در آخرین دیدار هفته نخست جام جهانی ۲۰۲۶، دو کشور با کیلومترها فاصله به مصاف هم رفتند؛ چه در زمین فوتبال، چه در زمین اقتصاد.
کلمبیا که ششمین حضور خود در جام جهانی را تجربه میکند، تیمی نسبتا قوی در زمین سبز است. در سمت دیگر ازبکستان برای نخستین بار در جام جهانی حضور مییابد و تیمی در حال رشد در آسیاست.
شاید بتوان گفت نسبت این دو تیم در زمین سبز استادیوم، مشابه با نسبت آنها در عملکرد اقتصادی است.
یک سو کلمبیا ایستاده؛ کشوری پرهیاهو با ۵۰ میلیون نفر جمعیت که با قهوه، آمازون، فرهنگی شاد و البته کارتلهای خطرناک مواد مخدر شناخته میشود.
درسوی دیگر ازبکستان قرار دارد؛ کشوری ۳۶ میلیون نفری محصور در خشکی در قلب آسیای مرکزی، میراثدار جاده ابریشم که در سالهای اخیر آرامآرام درهایش را به اصلاحات، گردشگری و سرمایهگذاری باز کرده است. در بسیاری از شاخصها، کلمبیا جلوتر است؛ اما عددها یک هشدار جدی دارند: همیشه کشور پولدارتر، کشور آسودهتر نیست.
🆚 کدام برنده میشود؟
در مستطیل سبز کلمبیا برنده خواهد شد یا ازبکستان؟ پیشبینی خود را در زوم کاپ ثبت کنید، امتیاز بگیرید و برای ۴۰۰ میلیون تومان جایزه رقابت کنید.ثروت در حمله، نابرابری در دفاع
اگر این مسابقه را با توپ درآمد آغاز کنیم، کلمبیا خیلی زود جلو میافتد. درآمد سرانه ۲۲ هزار دلاری آن، تقریبا ۲ برابر ازبکستان با نزدیک ۱۲ هزار است. این فاصله یعنی شهروند متوسط کلمبیایی، دستکم روی کاغذ، به بازار مصرف بزرگتر، فرصتهای شغلی متنوعتر، خدمات شهری گستردهتر و امکان بیشتری برای حرکت در اقتصاد رسمی دسترسی دارد.
کلمبیا دارای اقتصاد سادهای نیست. این کشور همزمان صادرکننده نفت، زغالسنگ، قهوه و گل است؛ هم در شهرهایی مثل بوگوتا و مدلین، چهرهای مدرنتر و فناورانهتر پیدا کرده است. نرخ مشارکت اقتصادی ۶۳.۴ درصدی هم نشان میدهد نیروی کار زیادی وارد میدان شده و اقتصاد فقط روی دوش دولت یا منابع طبیعی نمیچرخد. ازبکستان با مشارکت ۵۷.۵ درصدی کمی عقبتر است و به اندازه کلمبیا ظرفیت انسانیاش را کامل به بازی نگرفته است.
اما دفاع کلمبیا مشکل دارد؛ مشکلی به نام نابرابری.
ضریب جینی ۵۴.۴ برای کلمبیا یعنی ثروت در این کشور به شدت نابرابر توزیع شده است.
برای مثال بانک جهانی در گزارشی اشاره کرده که در حالی که در شهر بوگوتا – پایتخت کلمبیا – ۶۷ درصد اشتغال رسمی وجود دارد، در برخی شهرهای دیگر این کشور سهم اشتغال رسمی کمتر از ۲۰ درصد است. طبق این گزارش، میلیونها نفر در این کشور به دلیل مسافتهای طولانی و فقدان زیرساختهای حمل و نقل، دسترسی محدودی به مراکز اقتصادی کشور دارند. این یعنی اقتصاد میدود، اما همه با یک کفش نمیدوند.
در چنین کشوری ممکن است اینترنت پرسرعت باشد، درآمد بالا باشد و شهرهای بزرگ بدرخشند، اما بخشی از جامعه همچنان احساس کند پشت شیشه ویترین ایستاده است.
کشور کمدرآمدتری که آرامتر نفس میکشد
غافلگیری مسابقه از همینجا شروع میشود. ازبکستان تقریباً نصف کلمبیا درآمد سرانه دارد، اما در رتبه شادی جلوتر است: جایگاه ۵۳ در برابر ۶۱. این یعنی جامعهای با پول کمتر، لزوماً زندگی را بدتر تجربه نمیکند.
دلیلش را باید در جنس اقتصاد و جامعه ازبکستان جستوجو کرد. این کشور آسیای مرکزی از نظر جهانی هنوز در لیگ اقتصادهای ثروتمند نیست، اما ضریب جینی ۳۲.۷ نشان میدهد فاصله طبقاتی در آن بسیار کمتر از کلمبیاست.
به زبان سادهتر، کیک اقتصادی ازبکستان کوچکتر است، اما برشها شبیهترند. همین شباهت میتواند احساس امنیت، پیشبینیپذیری و آرامش اجتماعی بیشتری بسازد.
ازبکستان در تورم ۷ درصدی نسبت به کلمبیای ۵.۹ درصدی کمی عقبتر است، اما نابرابری پایینتر باعث میشود فشار اقتصادی برای جامعه کمتر به شکل شکاف اجتماعی دیده شود.
در فوتبال هم گاهی تیمی مالکیت توپ کمتری دارد، اما ساختار دفاعیاش اجازه فروپاشی نمیدهد. ازبکستان در اقتصاد چنین تیمی است: شاید مالکیت ثروت کمتر باشد، اما شکل پخششدن آن منظمتر است.
سرعت دیجیتال؛ جایی که آینده خودش را لو میدهد
با این حال، وقتی بحث آینده به میان میآید، کلمبیا دوباره حمله میکند. سرعت اینترنت در کلمبیا بیش از ۲ برابر ازبکستان است. ۲۱۶ مگابیت بر ثانیه در برابر ۹۴ مگابیت بر ثانیه.
کشوری که اتصال بهتری دارد، استعدادهایش زودتر دیده میشوند، کسبوکارهای کوچک راحتتر به بازار وصل میشوند و اقتصادش میتواند از مرزهای جغرافیایی فراتر برود. برای کلمبیا، این مزیت مهمی است.
ازبکستان البته بیحرکت نیست. این کشور در دو دهه اخیر مسیر جدی اصلاحات اقتصادی را در پیش گرفته است. مسیری که این کشور را از تصویر بسته و خاموش گذشته دور کرده است.
اقتصاد ازبکستان در سالهای اخیر از یک اقتصاد بسته به سمت یک اقتصاد بازتر حرکت کرد. نرخ ارز آزادتر شد، انحصار دولتی کاهش یافت و تجارت خارجی تسهیل شد. نتیجه اصلاحات این بود که اندازه اقتصاد این کشور در طی چند سال حدود ۲ برابر شود.
شاخص توسعه انسانی هم تصویر کلی را کامل میکند: کلمبیا با ۰.۷۸۸ بالاتر از ازبکستان با ۰.۷۴ قرار دارد. این عدد، ترکیبی از آموزش، سلامت و درآمد است؛ یعنی کلمبیا نه فقط پول بیشتری دارد، بلکه در کیفیت نهادی و انسانی نیز جلوتر ایستاده است. اگرچه ازبکستان نیز توسعه انسانی بالایی دارد.
بنابراین به طور کلی اغلب شاخصهای اقتصادی در کلمبیا وضعیت بهتری دارند. اما این به معنای برد کلمبیا در مسابقه اقتصادیاش با ازبکستان نیست. این کشور در دو شاخص انسانیتر و اجتماعیتر یعنی شادی و برابری، عقب میافتد. این همان پارادوکس آمریکای لاتین است: اقتصادهایی پرانرژی، شهری، خلاق و متصل، اما با نابرابریهایی که مثل ترک روی شیشه باقی میمانند.
ازبکستان در مقابل، تصویری از یک اقتصاد آرامتر و منظمتر ارائه میدهد؛ نه آنقدر ثروتمند، نه آنقدر سریع، اما کمتنشتر از نظر شکاف طبقاتی. اگر معیار، حس عمومی زندگی باشد، ازبکستان حرف جدی برای گفتن دارد. اما اگر معیار، ظرفیت اقتصادی، فرصت شغلی، اتصال دیجیتال و قدرت حرکت در آینده باشد، کلمبیا زمین را بهتر اشغال کرده است.
نتیجه رویارویی این دو کشور در زمین اقتصاد، یک بازی مساوی میتواند باشد. مسابقهای که یادآوری میکند قدرت اقتصادی بدون توزیع عادلانه، همیشه به آرامش اجتماعی تبدیل نمیشود.