منابع ارزی زندانی؛ ۴۴ میلیارد دلار پول ایران در کدام کشورها بلاک است؟
به گزارش زومان، با نهایی شدن توافق اولیه ایران و آمریکا، زمزمههای آزادسازی داراییهای بلوکه شده ایران شنیده میشود.
هنوز چند و چون دقیق توافق، از میزان غنیسازی مجاز ایران تا حجمی از داراییها که قرار است آزاد شود مشخص نیست. اما به نظر میرسد در صورت قطعی شدن بخشی از پولهایی که به دلیل تحریم سالهاست در بانکهای خارجی قفل شدهاند، قرار است به کشور بازگردند.
اما حجم این پولها دقیقا چقدر است و کشورهای طرف حساب ایران دقیقا چه کشورهایی هستند؟
گمانهزنیهای مختلفی از حجم داراییهای مسدود شده ایران مطرح میشود. برخی این عدد را ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیارد دلار نیز اعلام میکنند. با این حال اخیرا گزارشهای رسمی از داخل کشور منتشر شده که نشان میدهند دستکم ۴۴ میلیارد دلار از این پولها در هفت کشور مشخص جا خوش کردهاند.
نقشه پولهای بلوکه؛ پول ایران در کدام کشورها خوابیده؟
طبق این گزارشهای جدید، حجم زیادی از پولهای ایران در هفت کشور زیر مسدود شده است:
- چین: ۲۰ میلیارد دلار
- هند ۷ میلیارد دلار
- قطر: ۶ میلیارد دلار
- عراق: ۶ میلیارد دلار
- آمریکا: ۲ میلیارد دلار
- لوکزامبورگ: ۱.۶ میلیارد دلار
- ژاپن: ۱.۵ میلیارد دلار
جمع این هفت رقم، دستکم ۴۴ میلیارد دلار میشود؛ پولی که سالهاست به دلیل تحریمها در حسابهای بانکی این کشورها مانده و دست ایران به آن نمیرسد و بیشترین حجم آن نیز در چین جمع شده است.
۴۴ میلیارد دلار یعنی چقدر؟ مقایسه با اقتصاد ایران
برای اینکه بزرگی این عدد دستمان بیاید، بهتر است آن را با چیزی آشنا مقایسه کنیم.
طبق آمار بانک مرکزی، در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۴، کل درآمد ایران از صادرات نفت و گاز حدود ۴۴ میلیارد دلار بوده است.
یعنی همین رقمی که طبق آمار رسمی بلوکه شده، تقریباً برابر است با درآمد سه فصل صادرات نفتی کشور.
«البته این مقایسه صرفاً برای درک بزرگی عدد است و به معنای دسترسی فوری دولت به چنین منابعی نیست.»از زاویه دیگر، طبق آمار بانک جهانی، تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۷۵ میلیارد دلار بوده؛ پس همین ۴۴ میلیارد دلار شناختهشده، حدود یکدهم اقتصاد یکساله کشور است. اگر برآوردهای بالاتر تا ۱۰۰ میلیارد دلار هم درست باشد، این رقم میتواند تا یکچهارم تولید ناخالص داخلی ایران را شامل شود.
این پول به تومان چقدر میشود؟
برای ملموستر شدن ماجرا، بد نیست این رقم را به تومان هم تبدیل کنیم.
با نرخ دلار حدود ۱۶۲.۳ هزار تومان، ۴۴ میلیارد دلار معادل تقریباً ۷۱۶۰ هزار میلیارد تومان میشود.
این عدد را اگر کنار بودجه طرح «کالابرگ» بگذاریم که برای آن در قانون بودجه ۱۴۰۵ حدود هزار همت در نظر گرفته شده، میبینیم این پول به تنهایی معادل بودجه حدود ۷ سال کالابرگ است.
یعنی پولی که سالهاست در بانکهای خارجی مانده، میتوانست هفت سال یکی از طرحهای رفاهی بزرگ کشور را تأمین کند و و بار سنگینی را از روی دوش دولت بردارد.
گرههایی که به راحتی باز نمیشوند
هنوز جزئیات دقیق توافق ایران و آمریکا و میزان داراییهایی که قرار است آزاد شوند روشن نیست. با این حال اینکه تمام این ۴۴ میلیارد دلار یا حتی ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی مسدود شده به سرعت وارد کشور شود، سناریویی دور از ذهن به نظر میرسد.
برخی از آزادسازی ۵۰ درصد اموال بلوکه شده صحبت کردهاند و برخی رقم مورد توافق را ۱۲ یا ۲۵ میلیارد دلار اعلام کردهاند.
آنچه در عمل رخ خواهد داد، هنوز مبهم است، اما بازگشت بخشی از این پولها هم میتواند تأثیر قابلتوجهی بر اقتصاد جنگزده و تحت تحریم کشور داشته باشد.
البته باید توجه کرد که حتی اگر کل داراییهای بلوکه شده ایران آزاد شود، نمیتواند تمام چالشهای بیشمار اقتصادی را حل کند. طبق برآوردها، بازگشت کشور در ریل توسعه اقتصادی نیازمند بیش از ۸۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری است. کما اینکه برخی تاکید دارند: بخش زیادی از این منابع حتی در صورت رفع تحریم ها در دسترس قرار نمی گیرد زیرا دلیل مسدود شدن آن اتفاقات دیگری بوده است.
از سمت دیگر سال سخت ۱۴۰۴ تحمیل دو جنگ متوالی هزینههای زیادی به را به اقتصاد ایران تحمیل کرده است. چندین کارخانه مهم و کلیدی کشور آسیب دیدهاند، هزاران ساختمان تخریب شدهاند و صدها هزار نفر بیکار شدهاند.
در شرایطی که دولت خسارتهای مادی جنگ ۴۰ روزه را نزدیک به ۲۷۰ میلیارد دلار تخمین زده، حتی سقف ۱۲۰ میلیارد دلاری داراییهای بلوکهشده نیز تنها بخشی از چاله بزرگ خسارتها را پر میکند و برای بازسازی کامل، همچنان راهی طولانی و دشوار در پیش است.
«به نظر شما اگر بخشی از این منابع آزاد شود، آیا این پول میتواند فقط چند ماه اقتصاد را آرام کند یا قرار است به فرصتی برای بازسازی واقعی تبدیل شود؟»