برزیل در حمله، مراکش در دفاع؛ جدال اقتصادهای نامتوازن
به گزارش زومان، در فوتبال، برزیل معمولاً با حمله، ریتم و استعداد شناخته میشود؛ اقتصاد این کشور هم کموبیش همین تصویر را دارد. بزرگ، پرتحرک، متنوع و سرشار از ظرفیت. از کشاورزی و معدن تا صنعت، خدمات، انرژی و اقتصاد دیجیتال، برزیل شبیه تیمی است که بازیکنان زیادی برای تغییر جریان بازی دارد.
مراکش اما با منطق دیگری وارد میدان میشود. نه اندازه اقتصاد برزیل را دارد، نه درآمد سرانه آن را و نه زیرساخت دیجیتال همسطحی با رقیب آمریکایی. اما در عوض، نشانههایی از انضباط اقتصادی در بازیاش دیده میشود: تورم پایینتر، شکاف درآمدی کمتر و تلاشی مداوم برای تبدیل شدن به یکی از قطبهای صنعتی و لجستیکی شمال آفریقا.
به همین دلیل، این مقایسه از همان ابتدا فقط سؤال «کدام کشور ثروتمندتر است؟» نیست. سؤال مهمتر این است: کدام کشور توانسته ثروت، ثبات و کیفیت زندگی را بهتر به زندگی مردم وصل کند؟
مسابقهای که از همان سوت اول نامتوازن آغاز میشود
برزیل در ذهن بسیاری از مردم جهان با فوتبال، قهوه، آمازون، کارناوال و ستارههای بزرگ شناخته میشود، اما پشت این تصویر رنگارنگ، یکی از پیچیدهترین اقتصادهای جهان در حال حرکت است؛ اقتصادی بزرگ، متنوع، پرمنبع و در عین حال زخمی از نابرابری.
مراکش اما چهرهای متفاوت دارد: کشوری در شمال آفریقا که در سالهای اخیر تلاش کرده خود را از تصویر سنتی اقتصادهای کمدرآمد جدا کند؛ با بندر طنجه، صنعت خودرو، گردشگری، فسفات و پروژههای انرژی تجدیدپذیر.
اگر این مسابقه را مثل فوتبال ببینیم، برزیل تیمی است که توپ را بیشتر در اختیار دارد، بازیکنان تکنیکیتری دارد و در زمین حریف بیشتر موقعیت میسازد.
درآمد سرانه برزیل با حدود ۲۲ هزار دلار، بیش از دو برابر مراکش است. این عدد یعنی در برزیل، بهطور متوسط ظرفیت مصرف، دسترسی به خدمات، اندازه بازار داخلی و امکان چرخش پول در اقتصاد بسیار بالاتر است.
اما برزیل مثل بسیاری از تیمهای هجومی، پشت زمین خود را کاملاً امن نکرده است. ضریب جینی ۵۰.۳ نشان میدهد که این ثروت به شکل متوازن توزیع نشده است. برزیل جلوتر است، اما این جلو بودن، برای همه شهروندانش به یک اندازه حس نمیشود.
مراکش؛ دفاع منظم، اما حملهای کمرمق
مراکش در این مسابقه یک برگ برنده مهم دارد: تورم ۱.۳ درصدی. در جهانی که تورم میتواند بهسرعت سفره خانوارها را کوچک کند، چنین عددی نشانهای از ثبات قیمتی و فشار کمتر بر هزینههای روزمره است. در مقابل، تورم ۴ درصدی برزیل هنوز فاجعه نیست، اما نشان میدهد زندگی در اقتصاد بزرگتر لزوماً آرامتر نیست.
مراکش همچنین از نظر نابرابری تصویر ملایمتری دارد. ضریب جینی ۳۹.۵ در برابر ۵۰.۳ برزیل یعنی شکاف درآمدی در مراکش کمتر است.
اینجا همان نقطهای است که داستان جذاب میشود: کشوری که فقیرتر است، الزاماً نابرابرتر نیست. مراکش کمتر دارد، اما آنچه دارد، کمی متوازنتر پخش شده است.
با این حال، اقتصاد فقط دفاع کردن نیست. تورم پایین و نابرابری کمتر وقتی به پیروزی کامل تبدیل میشود که به درآمد، فرصت شغلی، دسترسی دیجیتال و کیفیت زندگی بهتر برسد. اینجاست که مراکش عقب میافتد. نرخ مشارکت اقتصادی ۴۳.۹ درصدی نشان میدهد بخش بزرگی از جمعیت در بازار کار فعال نیست. وقتی افراد کمتری وارد چرخه کار، تولید و درآمد میشوند، اقتصاد حتی با ثبات قیمتی هم نمیتواند تمام ظرفیت اجتماعی خود را آزاد کند.
جایی که رفاه از روی تابلوهای امتیاز دیده میشود
برتری برزیل فقط در درآمد نیست. شاخص توسعه انسانی ۰.۷۸۶ در برابر ۰.۷۱۰ نشان میدهد که این کشور در ترکیب آموزش، سلامت و سطح زندگی جایگاه بالاتری دارد. این شاخص برای مردم عادی یعنی مسیرهای بیشتری برای درس خواندن، کار کردن، درمان شدن و ساختن آینده وجود دارد؛ هرچند این مسیرها برای همه به یک اندازه هموار نیست.
رتبه شادی هم تصویر مهمی میسازد. برزیل با رتبه ۳۶ بسیار جلوتر از مراکش با رتبه ۱۱۲ قرار دارد. این تفاوت را نباید ساده دید. شادی در اینجا فقط لبخند یا روحیه فرهنگی نیست؛ حاصل ترکیبی از درآمد، حمایت اجتماعی، آزادی انتخاب، امنیت روانی و امید به آینده است. برزیل با همه تناقضهایش، هنوز جامعهای دارد که در آن کیفیت زندگی برای بخش بزرگی از مردم محسوستر است.
شاید جالبترین عدد این مسابقه، سرعت اینترنت باشد. برزیل با سرعت ۲۲۳.۵ مگابیت بر ثانیه، فاصلهای عظیم با مراکش ۵۷.۸ مگابیتی دارد. اینترنت سریعتر یعنی کسبوکار آنلاین آسانتر، آموزش دیجیتال گستردهتر، دسترسی بهتر به خدمات، رشد سریعتر استارتاپها و اتصال مؤثرتر مردم به اقتصاد جهانی.
در قرن بیستویکم، سرعت اینترنت بخشی از زیرساخت رفاه است؛ و در این زمین، برزیل با اختلاف جلو افتاده است.
برزیل برنده است، اما با دفاعی که هنوز میلرزد
اگر این مسابقه اقتصادی را امتیازدهی کنیم، مراکش چند صحنه مهم را میبرد: تورم پایینتر، نابرابری کمتر و نوعی ثبات دفاعی که برای هر اقتصاد در حال توسعه ارزشمند است. اما مشکل مراکش این است که این ثبات هنوز به رفاه گسترده، درآمد بالا، مشارکت اقتصادی وسیع و دسترسی دیجیتال قدرتمند تبدیل نشده است.
برزیل در مقابل، اقتصادی پرتناقض است. ثروتمندتر است، اما عادلانهتر نیست. شادتر است، اما بیمسئله نیست. توسعهیافتهتر است، اما هنوز شکافهای اجتماعی عمیق دارد.
با این حال، وقتی معیار نهایی را زندگی روزمره مردم بگیریم، یعنی درآمد، فرصت، کیفیت خدمات، اتصال به جهان و امید اجتماعی، برزیل بیتردید جلوتر میایستد.