گل‌ها و شاخص‌ها: رقابتی از زمین فوتبال تا زندگی واقعی در مکزیک و آفریقای جنوبی

به گزارش زومان، سرانجام انتظارها به پایان رسید و با به صدا درآمدن سوت آغاز جام جهانی ۲۰۲۶، چشم میلیون‌ها نفر به اولین بازی میان مکزیک و آفریقای جنوبی دوخته خواهد شد.

اما در مستطیل سبز، چیزی فراتر از یک توپ چهل‌تکه در جریان است. این مسابقه، رویارویی دو قدرت بزرگ اقتصادی از دو قاره متفاوت است که هرکدام با چالش‌ها و فرصت‌های منحصربه‌فردی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

یکی در همسایگی آمریکا، به بخشی از زنجیره صنعتی آمریکای شمالی تبدیل شده و دیگری، با وجود منابع عظیم معدنی، هنوز با بحران بیکاری و نابرابری دست‌وپنجه نرم می‌کند.»

اگر فوتبال را بازتابی از هویت و توان جوامع بدانیم، بررسی آمارهای اقتصادی این دو کشور نشان می‌دهد که آن‌ها در خطوط تولید، بازار کار و شاخص‌های رفاهی نیز پا به توپ شده‌اند. در این گزارش، به پشت صحنه اقتصادی این مسابقه مهیج می‌رویم تا ببینیم در فاکتورهای کلیدی، برنده واقعی این بازی کیست.

اگر بخواهیم بازی را از خط دفاعی، یعنی کنترل ثبات اقتصادی شروع کنیم، اولین چیزی که جلب توجه می‌کند نرخ تورم است. تورم مثل یک مهاجم زهردار است که اگر مهار نشود، خط دفاعی معیشت مردم را به هم می‌ریزد.

وقتی از خط دفاعی به میانه زمین یعنی توان مالی شهروندان می‌آییم، ورق به نفع مکزیکی‌ها برمی‌گردد. درآمد سرانه، مستقیماً با قدرت خرید و سطح رفاه مادی مردم در ارتباط است.

• مکزیک: با درآمد سرانه‌ای معادل ۲۶,۱۸۵ دلار، دست بالا را در این بخش دارد. همجواری با ایالات متحده و رونق زنجیره‌های تأمین صنعتی باعث شده تا چرخ‌های اقتصادی مکزیک با سرعت بیشتری بچرخد و عایدی بیشتری نصیب شهروندانش شود.
• آفریقای جنوبی: در طرف مقابل، نماینده قاره آفریقا درآمد سرانه‌ای برابر با ۱۵,۴۵۶ دلار دارد. این فاصله نشان می‌دهد که آفریقای جنوبی با وجود بهره‌مندی از منابع غنی معدنی و ساختار مالی پیشرفته، هنوز نتوانسته است خروجی اقتصادی خود را به اندازه رقیب آمریکای لاتینی‌اش به ازای هر فرد افزایش دهد.

یک تیم فوتبال برای برنده شدن نیاز دارد که همه بازیکنانش در زمین فعال باشند. در اقتصاد، این مفهوم خود را در «نرخ مشارکت اقتصادی» نشان می‌دهد؛ یعنی چه درصدی از جمعیت سن کار، تمایل به حضور در بازار کار (چه شاغل و چه جویای کار) دارند.

مکزیک با نرخ مشارکت ۶۲ درصد پویایی بالایی در جذب نیروی کار دارد و بخش عمده‌ای از جمعیت آن فعالانه در بخش‌های مختلف صنعتی و خدماتی مشغول هستند. در سوی دیگر، آفریقای جنوبی با نرخ مشارکت ۵۶ درصد قرار دارد. نرخ پایین‌تر مشارکت در آفریقای جنوبی، در کنار چالش‌های ساختاری بیکاری (به‌ ویژه میان جوانان)، یکی از نقاط ضعف اصلی این کشور است. در واقع، حدود نیمی از سرمایه انسانی این کشور هنوز راهی به درون میدان اصلی اقتصاد پیدا نکرده‌اند و این موضوع، پاشنه آشیل رشد پایدار آن‌هاست.

اما اقتصاد فقط پول و تولید نیست؛ هدف نهایی هر ساختار اقتصادی باید بهبود کیفیت زندگی و احساس رضایت شهروندان باشد. شاخص توسعه انسانی (HDI) و رتبه شادی، دقیقاً همین بخش از داستان را روایت می‌کنند.

در شاخص توسعه انسانی (HDI) که ترکیبی از سلامت، آموزش و درآمد است، مکزیک با امتیاز ۰.۷۸۹ در رده توسعه انسانی بالا قرار می‌گیرد و آفریقای جنوبی با امتیاز ۰.۷۴۱ در رده‌های پایین‌تر قرار دارد. این یعنی دسترسی به آموزش باکیفیت و خدمات درمانی در مکزیک، وضعیت پایدارتر و بهتری نسبت به رقیب آفریقایی‌اش دارد.

در عصر مدرن، سرعت اینترنت زیرساخت توسعه است. مکزیک با میانگین سرعت ۱۱۳.۲۴ مگابیت بر ثانیه، پهنای باند نسبتا بالایی فراهم کرده که این کشور را در جمع ۳۰ کشور پرسرعت دنیا قرار می‌دهد. در حالی که آفریقای جنوبی با سرعت ۴۹.۱ هنوز در ابتدای این مسیر هوشمند قرار دارد.

اما بیایید به یک فاکتور مهم یعنی ضریب جینی نگاه کنیم؛ شاخصی که نشان می‌دهد ثروت چقدر عادلانه توزیع شده است (هرچه عدد کمتر باشد، توزیع عادلانه‌تر است).  هر دو کشور نابرابری اقتصادی بالایی دارند. اما باز هم وضعیت آفریقای جنوبی وخیم‌تر است. این کشور با ضریب جینی ۵۴.۱، یکی از نابرابرترین اقتصادهای جهان است؛ جایی که بخش بزرگی از ثروت در دست عده‌ای محدود است و این شکاف طبقاتی عمیق، اجازه نمی‌دهد مواهب اقتصادی به طور مساوی به همه برسد. در سمت دیگر مکزیک نیز با ضریب جینی ۴۲.۶ نابرابری بالایی را تجربه می‌کند.

فردا بر روی چمن سبز، نتیجه بازی را خلاقیت ستاره‌ها مشخص می‌کند، اما در زمین اقتصاد، مکزیک با تکیه بر درآمد سرانه بالاتر، زیرساخت دیجیتال قوی‌تر، توزیع عادلانه‌تر ثروت و البته جامعه‌ای به مراتب شادتر، بازی را از آفریقای جنوبی برده است. با این حال، آفریقای جنوبی نیز با کنترل خوب تورم نشان داده که پتانسیل بالایی برای بازگشت به روزهای اوج دارد. باید منتظر ماند و دید آیا نماینده آفریقا می‌تواند شگفتی‌ساز میدان فوتبال باشد؟