کانادا - بوسنی؛ دو کشور، دو دنیای متفاوت
به گزارش زومان، شاید رقابت کانادا و بوسنی در جام جهانی ۲۰۲۶، فقط ۹۰ دقیقه دویدن، پاس دادن و شاید چند لحظه سرنوشتساز باشد. اما بیرون از مستطیل سبز، رقابتی عمیقتر جریان دارد؛ رقابت میان یک اقتصاد بالغ، مهاجرپذیر و پرسرعت با کشوری که هنوز زیر سایه زخمهای جنگ، در حال بازسازی ظرفیتهایش است.
اینجا هر کدام اعداد فراتر از یک آمار، نشانی از کیفیت زندگی، عمق بازار کار، دسترسی به فرصت و حتی سرعت رسیدن به آینده دارند. اگر قرار باشد برنده این مسابقه اقتصادی را انتخاب کنیم، باید ببینیم کدام کشور بهتر توانسته ثروت را به زندگی روزمره مردم بیاورد.
کانادا؛ مالک توپ و اقتصاد پرسرعت
اگر این بازی را مثل یک مسابقه جام جهانی ببینیم، کانادا از همان دقیقههای ابتدایی با مالکیت توپ بالا وارد زمین میشود. نه فقط چون تورمش پایینتر است؛ ۲.۵ درصد در برابر ۴.۵ درصد بوسنی. نه فقط چون درآمد سرانهاش با ۶۴ هزار دلار، فاصلهای خیرهکننده با ۲۵ هزار دلار بوسنی دارد.
برتری اصلی کانادا در این است که تقریباً در همه لایههای مهم زندگی اقتصادی، یک سیستم منسجمتر ساخته است؛ سیستمی که ثروت تولید میکند، مردم را وارد بازار کار میکند، و بعد این فرصتها را به زیرساخت، کیفیت زندگی و حتی امید اجتماعی تبدیل میکند.
در این مسابقه، مهمترین عدد شاید اصلاً درآمد سرانه نباشد؛ بلکه «نرخ مشارکت اقتصادی» باشد. کانادا با مشارکت ۶۴.۵ درصدی، نشان میدهد بخش بزرگی از جمعیتش درگیر تولید، کار و خلق ارزشاند. در بوسنی این نسبت ۴۹ درصد است. این فاصله یعنی در کانادا، اقتصاد مثل یک تیم با نیمکت پر بازی میکند، اما بوسنی هنوز همه بازیکنانش را وارد زمین نکرده است.
برای کشوری که دهههاست در حال ترمیم ساختارهای سیاسی و اقتصادی پس از جنگ است، این عدد معنایی فراتر از اشتغال دارد: یعنی بخشی از سرمایه انسانی هنوز یا بیکار است، یا مهاجرت کرده، یا در ساختاری گرفتار شده که به اندازه کافی فرصتساز نیست.
بوسنی؛ تیمی با استعدادهای پنهان و فرصتهای نیمهباز
این همان نقطهای است که داستان بوسنی، جذاب و در عین حال تلخ میشود.
بوسنی کشوری فقیر به معنای کلاسیک نیست. درآمد سرانه ۲۵ هزار دلاری آن نشان میدهد با یک اقتصاد کاملاً حاشیهای روبهرو نیستیم. این کشور از صنعت، گردشگری، ارتباط با بازار اروپا و شبکه گسترده مهاجران خود بهره میبرد. اما مشکل در «شتاب توسعه» است. بوسنی هنوز بیشتر شبیه تیمی است که بازیکنانی قوی دارد، اما در اجرای بازی جمعی عقب میماند.
سیاست داخلی چندپاره، میراث پیچیده جنگ داخلی این کشور در سالهای ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۵ و پس از آن توافق صلح دیتون که کشور را به دو واحد خودمختار تقسیم کرد، و سرعت کند اصلاحات باعث شده اقتصادش نتواند تمام ظرفیتهایش را به کار گیرد.
در طرف مقابل، کانادا فقط ثروتمند نیست؛ بلد است ثروتش را سازماندهی کند. این را در شاخص توسعه انسانی ۰.۹ در برابر ۰.۸ بوسنی میبینیم. فاصله شاید روی کاغذ کوچک باشد، اما در جهان توسعه، همین یک دهم میتواند فاصله میان دو تجربه متفاوت از زندگی باشد: کیفیت بهتر آموزش و سلامت، امنیت شغلی بیشتر، دسترسی بهتر به خدمات عمومی و افق روشنتر برای نسل بعد.
کانادا سالهاست که از ترکیب منابع طبیعی، صنعت، خدمات مالی، نزدیکی به بازار آمریکا و سیاست مهاجرتی هدفمند، مدلی ساخته که هم پول تولید میکند و هم استعداد جذب میکند. این اقتصاد فقط بزرگ نیست؛ آهنربای نیروی کار و سرمایه هم هست.
شاخصهای مدرن؛ اینترنت و توسعه انسانی
اما شاید هیچ عددی به اندازه «سرعت اینترنت» این فاصله را مدرن و امروزی نکند: ۲۷۵.۲ مگابایت بر ثانیه در برابر ۳۶.۷ مگابایت بر ثانیه. این فقط فرق میان دو اتصال اینترنت نیست؛ فرق میان دو زیستجهان اقتصادی است. در دنیای امروز، اینترنت سریع یعنی آموزش آنلاین بهتر، کسبوکار دیجیتال گستردهتر، دسترسی بیشتر به خدمات، و شانس بالاتر برای ورود به اقتصاد آینده. کانادا در این بخش انگار در زمین چمن نسل بعدی بازی میکند، در حالی که بوسنی هنوز بخشی از مسابقه را روی زمینی ناهموار پیش میبرد. همین یک شاخص، شکاف بهرهوری و آمادگی تکنولوژیک دو کشور را به شکلی بیرحمانه آشکار میکند.
با این حال، بوسنی یک گل حیثیتی مهم هم در این بازی دارد؛ و آن «ضریب جینی» است. نابرابری در بوسنی با عدد ۳۰.۳، اندکی کمتر از کانادای ۳۱.۵ است.
این تفاوت بزرگ نیست، اما مهم است. معنایش این است که هرچند کیک اقتصاد بوسنی کوچکتر است، توزیع آن کمی متوازنتر از کاناداست. این همان پارادوکسی است که در بسیاری از مقایسههای جهانی دیده میشود: بعضی کشورها ثروت کمتری دارند اما شکاف درآمدیشان کمی کنترلشدهتر است. بوسنی از این زاویه یادآور این واقعیت است که توسعه فقط مسابقه تولید ثروت نیست؛ مسابقه تقسیم منصفانه آن هم هست.
با این همه، حتی این امتیاز هم نتیجه را برنمیگرداند. چون رفاه واقعی تنها از برابری نسبی نمیآید؛ از ترکیب برابری با فرصت، بهرهوری و زیرساخت میآید.
در رتبه شادی نیز کانادا با جایگاه ۱۸، بسیار جلوتر از بوسنی ۵۶ ایستاده است. این یعنی کیفیت زندگی، احساس رضایت و اطمینان به آینده در کانادا به مراتب قویتر است.
به زبان فوتبالی، بوسنی شاید در بعضی دقایق بازی منظم و فشرده دفاع کند، اما کانادا هم در حمله بهتر است، هم در میانه میدان، و هم در مدیریت نتیجه.
برنده بیتردید در میدان اقتصاد
اگر بخواهیم خلاصه کنیم، این مسابقه اقتصادی بیش از آنکه دوئل دو کشور باشد، تقابل دو مرحله از توسعه است. کانادا نماینده اقتصادی است که از مرحله بقا و بازسازی عبور کرده و حالا روی کیفیت، نوآوری و بهرهوری بازی میکند. بوسنی اما هنوز درگیر تثبیت است؛ کشوری با استعدادهای واقعی، اما با موتور نیمهروشن.
این تفاوت را از درآمد سرانه تا بازار کار، از توسعه انسانی تا اینترنت، در همه جا میتوان دید.
برنده این مسابقه اقتصادی، بیتردید کاناداست.