واردات ایران در جنگ نصف شد؛ فقط کالاهای ضروری به مقصد می رسد

به گزارش زومان، بیش از چهار ماه از آغاز وضعیت جنگی در کشور می‌گذرد؛ دوره‌ای که با جنگ ۴۰ روزه شروع شد و بعد از آن با محاصره دریایی ادامه پیدا کرد. یکی از اولین بخش‌های اقتصاد که از این وضعیت تاثیر گرفت، تجارت خارجی بود؛ بخشی که واردات، صادرات، تأمین کالاهای ضروری و درآمد ارزی کشور را به هم گره می‌زند.

آمار تازه‌ای که سازمان گمرک اعلام کرده نشان می‌دهد تجارت ایران در ۳۹ روز جنگ متوقف نشده است. در این مدت، مجموع صادرات و واردات کشور به حدود ۷.۶ میلیارد دلار رسید.

رئیس کل گمرک با استناد به همین آمار تأکید کرده که تجارت خارجی کشور در شرایط جنگ و محاصره دریایی همچنان ادامه داشته و مسیرهای تجاری به‌طور کامل متوقف نشده‌اند؛ موضوعی که با توجه به شرایط جنگی و محدودیت‌های حمل‌ونقل، برای مقام‌های اقتصادی اهمیت دارد.

اما وقتی این اعداد با روند معمول تجارت ایران مقایسه می‌شود، تصویر کامل‌تری دیده می‌شود؛ تجارت هنوز جریان دارد، اما در مقیاسی کوچک‌تر.

تجارت قطع نشد؛ اما اندازه‌اش کوچک شد

طبق اعلام رئیس سازمان گمرک، ایران در ۳۹ روز جنگی، ۸.۷۵ میلیون تن کالا به ارزش ۳.۰۴ میلیارد دلار صادر کرده و ۴.۶۷ میلیون تن کالا به ارزش حدود ۴.۶ میلیارد دلار وارد کرده است.

در ظاهر، این اعداد نشان می‌دهد تجارت خارجی کشور قفل نشده است. کالا وارد شده، کالا صادر شده و مسیرهای تجاری به‌طور کامل از کار نیفتاده‌اند. اما مقایسه این اعداد با روند عادی تجارت، تصویر متفاوتی نشان می‌دهد.

برای مقایسه، می‌توان اسفند ۱۴۰۳ و فروردین ۱۴۰۴ را به‌عنوان یک مبنای تقریبی از روند عادی تجارت در نظر گرفت. برآوردها نشان می‌دهد اگر تجارت کشور به همان روند معمول ادامه پیدا می‌کرد، واردات در بازه مشابه باید حدود ۸.۷ میلیارد دلار و صادرات حدود ۴.۸ میلیارد دلار می‌بود.

یعنی در روزهای جنگ، ارزش واردات تقریبا ۴۷ درصد کمتر از سطح عادی بوده و ارزش صادرات هم حدود ۳۷ درصد افت کرده است.

به زبان ساده، تجارت ایران خاموش نشد؛ اما با ظرفیتی بسیار کمتر ادامه پیدا کرد.

نکته مهم درباره واردات این است که وزن آن در روزهای جنگ حتی حدود ۶ درصد افزایش داشته است. یعنی ایران از نظر حجمی، کالای بیشتری وارد کرده است.

اما هم‌زمان، ارزش واردات ۴۷ درصد پایین آمده است. این یعنی ترکیب کالاهای وارداتی تغییر کرده و سهم کالاهای ارزان‌تر و ضروری بیشتر شده است.

اما این تغییر یک پیام دیگر هم دارد؛ وقتی واردات کالاهای گران‌تر، صنعتی‌تر یا سرمایه‌ای کاهش پیدا می‌کند، بازارهای وابسته به این کالاها به‌تدریج با کمبود، رشد قیمت و فشار بیشتر روبه‌رو می‌شوند. در چنین شرایطی، بازار ممکن است همچنان فعال باشد، اما تنوع و کیفیت عرضه آرام‌آرام تغییر کند.

در سمت صادرات، تصویر نگران‌کننده‌تر است. وزن کالاهای صادراتی حدود ۳۲ درصد و ارزش آن‌ها حدود ۳۷ درصد افت کرده است.

این کاهش فقط یک عدد تجاری نیست؛ یعنی بخشی از درآمد ارزی کشور در روزهای جنگ از دست رفته است.

دو عامل مهم در این افت نقش داشته‌اند:

• نخست، آسیب یا اختلال در برخی مراکز تولیدی مهم، به‌ ویژه در بخش‌هایی مثل فولاد و پتروشیمی. این صنایع از پایه‌های اصلی صادرات ایران هستند و هر کاهش تولید در آن‌ها، مستقیم روی صادرات اثر می‌گذارد.
• عامل دوم، ممنوعیت یا محدودیت صادرات برخی کالاها برای حفظ نیاز داخل بوده است؛ از بعضی محصولات پلیمری گرفته تا کالاهایی مثل تخم‌مرغ.

در چنین وضعیتی، به نظر می‌رسد دولت بخشی از صادرات را کنترل کرده تا بازار داخلی خالی نشود. اما نتیجه این تصمیم، کاهش درآمد صادراتی است. بخشی که نزدیک به یک چهارم تولید ناخالص داخلی کشور را تامین می‌کند.