اولویت جدید وام‌گیرندگان؛ خانه به جای خودرو

به گزارش زومان، در نگاه اول آمار تسهیلات بانکی فروردین ۱۴۰۵ خبر بدی به نظر نمی‌رسد. بانک‌ها در مجموع ۵۴۸ هزار میلیارد تومان وام پرداخت کرده‌اند؛ رقمی که نسبت به سال قبل ۲۷.۶ درصد رشد داشته است.

اما وقتی کمی عمیق‌تر به اعداد نگاه می‌کنیم، داستان روی دیگری پیدا می‌کند. داستان اقتصادی که هنوز پول قرض می‌گیرد، اما کمتر کسی حاضر است برای آینده برنامه‌ریزی کند.

اگر فقط عدد کل را ببینیم، پرداخت تسهیلات همچنان در حال رشد است. اما سرعت رشد به شکل محسوسی کاهش پیدا کرده است.

سال گذشته حجم وام‌های پرداختی در فروردین بیش از ۷۸ درصد رشد کرده بود. امسال این عدد به ۲۷.۶ درصد رسیده است. یعنی موتور اعتبارات هنوز روشن است، اما دیگر مثل گذشته دور نمی‌گیرد.

نکته جالب‌تر اینجاست که تقریباً تمام رشد وام‌ها به سمت کسب‌وکارها رفته و خانوارها از این رشد سهمی نبرده‌اند.

بیشترین سهم وام‌های پرداختی به سه بخش رسیده است:

• صنعت و معدن: ۳۳.۸ درصد
• خدمات: ۳۲.۳ درصد
• بازرگانی: حدود ۱۱ درصد

اما نکته اصلی خود وام نیست. هدف وام است. بخش عمده این تسهیلات برای «سرمایه در گردش» پرداخت شده است. یعنی کارخانه‌ها، شرکت‌ها و کسب‌وکارها پول گرفته‌اند تا چراغشان خاموش نشود؛ برای خرید مواد اولیه، پرداخت حقوق، برای پرداخت دیگر هزینه‌های جاری و در یک کلام برای سرپا ماندن.

وقتی یک بنگاه برای خرید دستگاه جدید یا افزایش تولید وام می‌گیرد، نشانه خوش‌بینی به آینده است. اما وقتی وام صرف هزینه‌های روزمره می‌شود، بیشتر به اکسیژن شباهت دارد تا سوخت رشد.

در فروردین امسال:

• تسهیلات کشاورزی ۷۱ درصد رشد
• تسهیلات بازرگانی ۶۲.۷ درصد رشد
• تسهیلات خدمات ۵۳.۷ درصد رشد کرده است

این اعداد احتمالاً بیش از آنکه نشانه رونق باشند، نشانه افزایش نیاز به نقدینگی هستند. تورم بالا رفته است. مواد اولیه گران‌تر شده‌اند. هزینه حقوق و حمل‌ونقل افزایش یافته است. در چنین شرایطی بنگاه‌ها برای انجام همان فعالیت قبلی نیز به پول بیشتری نیاز دارند. ضمن اینکه در طول جنگ با یک شوک هم مواجه شده‌اند.

خبر مهم‌تر اما در بخش خانوارهاست. کل تسهیلات پرداختی به خانوارها نسبت به سال قبل حدود ۴.۹ درصد کاهش یافته است. این اتفاق در شرایطی رخ داده که فشار معیشتی بیشتر شده و قدرت خرید مردم کاهش پیدا کرده است.

در اقتصاد یک قاعده ساده وجود دارد: وقتی مردم به آینده امیدوار باشند، وام می‌گیرند خانه می‌خرند، خودرو عوض می‌کنند، وسایل منزل را ارتقا می‌دهند. اما وقتی آینده مبهم باشد، تصمیم‌های بزرگ به تعویق می‌افتد. آمار دقیقاً همین رفتار را نشان می‌دهد.

وام خرید خودرو نسبت به سال قبل ۵۹.۶ درصد سقوط کرده است. وام خرید کالای شخصی هم ۲۳.۹ درصد کاهش یافته است. این فقط یک آمار نیست، نشانه‌ای از تغییر رفتار و تغییر اولویت‌های خانوارهاست. بسیاری از مردم ظاهراً ترجیح داده‌اند فعلاً دست نگه دارند. نه به خاطر اینکه خودرو یا لوازم خانگی نمی‌خواهند یا به امید ارزان شدن آنها هستند. بلکه چون مطمئن نبودند چند ماه دیگر چه اتفاقی خواهد افتاد.

حدود ۸۰ درصد وام‌های خانوارها در دو بخش متمرکز شده است:

• وام‌های ضروری قرض‌الحسنه (۴۵ درصد)
• خرید کالای شخصی (۳۴ درصد)

این ترکیب یک پیام روشن دارد. وام گرفتن بیش از آنکه برای سرمایه‌گذاری باشد، برای اداره زندگی روزمره شده است. در واقع بسیاری از خانوارها دیگر برای بزرگ‌تر شدن و جلو رفتن وام نمی‌گیرند. برای عقب نماندن وام می‌گیرند.

• وام ودیعه مسکن بیش از ۷۰ درصد رشد کرده است.
• وام خرید مسکن نوساز ۵۲.۸ درصد افزایش یافته است.
• وام جعاله تعمیر مسکن ۴۷ درصد رشد کرده است.
• وام خرید مسکن غیرنوساز نیز ۲۶ درصد بیشتر شده است.

چرا؟ چون برخلاف خودرو یا بسیاری از کالاهای مصرفی، مسکن قابل تعویق نیست. ممکن است خانواده‌ای خرید خودرو را یک سال عقب بیندازد. ممکن است تلویزیون یا یخچال جدید نخرد. اما اجاره‌خانه را نمی‌تواند عقب بیندازد. به همین دلیل فشار بازار مسکن مستقیماً خودش را در تقاضای وام نشان داده است. این فشار تقاضا خود را در قیمت مسکن هم بروز داده و قیمت‌ها در طول جنگ و پس از آن به شدت افزایش یافته است.

این آمار نشان می‌دهد اقتصاد ایران وارد مرحله‌ای شده که در آن:

• کسب‌وکارها برای بقا پول می‌خواهند.
• مردم خریدهای بزرگ را عقب انداخته‌اند.
• خانواده‌ها بیشتر به وام‌های ضروری روی آورده‌اند.
• مسکن به مهم‌ترین دغدغه مالی تبدیل شده است.

به زبان ساده، وام‌ها هنوز در اقتصاد جریان دارند؛ اما جنس تقاضا تغییر کرده است.