نمایان شدن شوک جنگی به بودجه ۱۴۰۵؛ سقوط وصول مالیاتی در فروردین
به گزارش زومان، آثار کمی جنگ ۴۰ روزه بر خزانه دولت در نخستین گزارش مالیاتی سال ۱۴۰۵ نمایان شد. تخریب زیرساختهای صنعتی، نابودی بخشی از سرمایه فیزیکی و شوک ناشی از قطعی گسترده اینترنت، زنجیره تولید و درآمد بنگاهها را دچار اختلال کرده و در نتیجه وصول مالیات را با سقوطی بیسابقه مواجه ساخته است.
جدیدترین گزارشهای آماری نشان میدهد درآمد مالیاتی دولت در نخستین ماه ۱۴۰۵، بیش از ۲۰۰ هزار میلیارد تومان کمتر از برنامهریزی دولت در قانون بودجه بوده است. مالیات مهمترین منبع درآمد دولت است. حدود ۵۴ درصد از منابع عمومی دولت با مالیاتی تامین میشود که از شرکتهای دولتی و خصوصی، درآمدها و ثروت افراد، ارزش افزوده کالا و خدمات و چند مورد دیگر دریافت میشود.
۲۰۳ همت کسری مالیاتی در فروردین
دولت پیشبینی کرده بود که در سال جاری، ۳۳۷۲.۶ هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی داشته باشد. اگر این رقم را به صورت ماهانه حساب کنیم، سهم فروردین باید حدود ۲۸۱ هزار میلیارد تومان میبود.
اما طبق گزارش سازمان امور مالیاتی، کل درآمد مالیاتی دولت در فروردین ۱۴۰۵ تنها حدود ۷۷.۹ هزار میلیارد تومان بوده است؛ یعنی بیش از دو سوم درآمدی که دولت انتظار داشت، محقق نشده و دولت در همان ماه اول سال با ۲۰۳ همت کسری مالیاتی روبهرو شده است. در فروردین ۱۴۰۴ نیز درآمد مالیاتی بالغ بر ۸۵ همت بود و بنابراین با وجود تورم شدید یک سال گذشته، درآمد مالیاتی در فروردین امسال با ۸.۴ درصد کاهش نسبت به سال قبل مواجه شده است.
اما دلیل این افت شدید چیست و مالیات کدام بخشها کاهش پیدا کرده است؟
دولت در فروردین ۱۴۰۵ از ۴۱ منبع مختلف مالیات دریافت کرده، اما ۵ منبع اصلی بیش از ۷۰ درصد درآمد مالیاتی را تشکیل میدهند:
- شرکتهای خصوصی: ۲۹.۵ درصد
- ارزش افزوده: ۱۹.۷ درصد
- حقوق کارکنان بخش خصوصی: ۱۲.۵ درصد
- حقوق کارکنان بخش دولتی: ۶.۵ درصد
- شرکتهای دولتی: ۵ درصد
افت ۳۵ درصدی مالیات بخش خصوصی
آمارها نشان میدهد بیشترین کاهش در مالیات بخش خصوصی و مشاغل آزاد رخ داده که میتواند به وضوح فشار جنگ را بر مردم و کسبوکارها نشان دهد.
دولت در فروردین ماه ۱۴۰۵ از شرکتهای خصوصی ۲۳ همت مالیات گرفته که نسبت به فروردین ۱۴۰۴ حدود ۳۵ درصد کاهش داشته است.
این در حالی که مالیات این شرکتها در همین بازه سال گذشته (فروردین ۱۴۰۴ نسبت به فروردین ۱۴۰۳) ۱۵۷.۵ درصد افزایش یافته بود.
در سمت دیگر طبق آمارها مالیات پرداختی کارمندان بخش خصوصی که بخش عمده شاغلین کشور را تشکیل میدهند به ۹.۷ همت رسیده که نسبت به سال قبل ۱۰.۸ درصد کاهش یافته است. این در حالی است که در فروردین سال ۱۴۰۴ که شرایط عادی بود، مالیات حقوق کارکنان بخش خصوصی حدود ۶۸ درصد نسبت به سال قبل رشد کرده بود.
کاهش حجم مالیات دریافتی از شرکتهای خصوصی و کارکنان آن نشانه مهمی از وضعیت دشواری است که این بخش در نخستین روزهای سال ۱۴۰۵ تجربه کردهاند. در واقع هر سال انتظار میرود با افزایش تورم و رشد قیمت محصولات شرکتها و همچنین دستمزدها، مالیات پرداختی نیز افزایش یابد. ولی امسال جنگ معادلات را به هم ریخت، بسیاری از شرکتهای خصوصی را ورشکسته یا زیانده کرد و فروش آنها را به شدت کاهش داد. در نتیجه مالیات پرداختی آنها نیز با افت شدید مواجه شد.
مالیات مشاغل؛ افت نزدیک به ۴۰ درصد
در کنار شرکتهای خصوصی، مالیات مشاغل هم کاهش شدیدی داشته است. این مالیات مربوط به افرادی است که مستقل کار میکنند؛ از مغازهدارها گرفته تا سایر شاغلان آزاد.
حجم مالیات پرداختی این قشر در فروردین ماه امسال برابر با ۲.۶ همت بوده که نسبت به سال قبل ۳۹.۸ درصد کاهش یافته است.
این افت در حالی رخ داده که سال گذشته مالیات مشاغل بیش از ۱۴۳ درصد رشد کرده بود. دولت هم در بودجه پیشبینی کرده بود درآمد مالیاتی این بخش در فروردین به ۱۵.۶ همت برسد. بنابراین دولت در این بخش با حدود ۱۳ همت کسری روبهرو شده است.
این کسری ۱۳ همتی حاکی از این است که فعالیت اقتصادی کسبه و مشاغل آزاد نیز در روزهای جنگ به شدت کاهش پیدا کرده؛ کاهشی که به دنبال فضای ناامن کشور و قطعی طولانیمدت اینترنت - که همچنان هم ادامه دارد - رخ داد و عملا بخش بزرگی از اقتصاد را به کما برد.
رشد مالیات در بخش دولتی
در سمت دیگر مالیات بخش دولتی – چه شرکتها و چه کارکنان در فروردین ماه امسال افزایش داشته است:
- شرکتهای دولتی: ۳.۹ همت، ۶.۶ درصد افزایش نسبت به سال قبل
- کارمندان دولتی: ۵.۱ همت، ۳۶.۶ درصد افزایش نسبت به سال قبل
این موضوع نشان میدهد وضعیت درآمدی بخش دولتی در دوران جنگ، نسبت به بخش خصوصی باثباتتر بوده است. با این حال حتی در این بخش هم درآمد مالیاتی کمتر از چیزی بوده که دولت انتظار داشت.
طبق بودجه ۱۴۰۵، دولت پیشبینی کرده بود در فروردین، ۶.۴ همت از شرکتهای دولتی و ۵.۵ همت از کارکنان دولت مالیات دریافت کند. در نتیجه در این بخش نیز حدود ۳ همت کسری ایجاد شده است.
کاهش درآمد دولت؛ چه کسی آسیب میبیند؟
همانطور که اشاره شد، به طور کلی دولت در فروردین ماه امسال با بیش از ۲۰۰ همت کسری مالیاتی مواجه شده است.
در اقتصاد ایران، نفت و مالیات دو منبع اصلی درآمدی دولت هستند. وقتی درآمد مالیاتی دولت کاهش یابد و از سمت دیگر، به دلیل تنشهای سیاسی، فروش نفت کاهش یابد یا درآمدهای آن وارد کشور نشود چه اتفاقی رقم میخورد؟
در چنین شرایطی که درآمدها کفاف هزینهها را نمیدهد و دولت به اصطلاح با «کسری بودجه» مواجه میشود، ناچار است برای تامین هزینههای خود - که بسیاری از آنها از جمله دستمزد کارکنان و مستمری بازنشستگان، غیر قابل حذف هستند – به سراغ منابع دیگری برود که میتوانند آتش تورم را شعلهورتر کنند. برای مثال اوراق قرضه بیشتر بفروشد، از بانکها استقراض کند و بانک مرکزی را وادار به چاپ پول کند.
بنابراین شاید در نگاه اول به نظر برسد، کاهش درآمدهای مالیاتی دولت، تنها به زیان دولت خواهد بود، اما در عمل این مردم هستند که هزینه آن را با تورمهای سنگینتر و کاهش قدرت خرید پرداخت خواهند کرد.