اولین تصویر از اقتصاد جنگ؛ تولید افتاد، قیمت پرید
به گزارش زومان، اولین تصویر رسمی از وضعیت صنایع کشور پس از جنگ منتشر شد. جنگ ۴۰ روزه اخیر از همان روزهای ابتدایی زیر سایه قطعی اینترنت و حملات دشمن، زنجیره تولید را مختل کرد و در نهایت با هدف قرار گرفتن چند صنعت زیرساختی کشور، ضربات سختی به بدنه صنعت کشور وارد شد.
حالا پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، با بررسی آمارهای بیش از ۳۰۰ شرکت بورسی میگوید شاخص تولید صنایع کشور در اسفند ماه ۱۴۰۴ نزدیک به ۱۷ درصد نسبت به اسفند سال قبلش افت کرده که حتی در مقیاس دو سال دشوار اخیر نیز سقوطی آزاد محسوب میشود. تمام گروههای صنعتی کشور بدون استثنا با افت کلی تولید مواجه شدهاند.
این در حالی است که از سمت دیگر، قیمت محصولات این صنایع نیز به شدت افزایش یافته و تورم آنها به سطح بیسابقهای در سالهای اخیر رسیده است. بنابراین پدیدهای در حال رخ دادن است که اقتصاددانان به آن «رکود تورمی» میگویند. وضعیتی که در آن کالا کمتر تولید میشود، اما با قیمتی بسیار گرانتر به دست مصرفکننده میرسد.
بنابراین آمارهای جدید تأیید میکنند که تولید در دوران جنگ با فشار سنگینی روبهرو بوده است؛ فشاری که بهگفته این گزارش، در شرکتهای بزرگتر، بنگاههایی که وابستگی کمتری به واردات دارند و همچنین تولیدکنندگان کالاهای سرمایهای، شدیدتر احساس شده است.
سقوط آزاد در سالنهای تولید: چرا چرخها از حرکت ایستادند؟
اولین و واضحترین اثر جنگ، افت بیسابقه تولید است. شاخص تولید صنایع بورسی در اسفند ماه با کاهش ۱۶.۶ درصدی، رکودی را ثبت کرده که حداقل در چهار سال اخیر بیسابقه بوده است. نکته نگرانکننده اینجاست که تقریبا هیچ صنعتی از این ترکشها در امان نمانده؛ از ۱۴ گروه صنعتی مهم، همگی با رشد منفی روبرو شدهاند.
در صدر این سقوط، صنعت «خودرو و قطعات» قرار دارد که تولیدش حدود یکسوم (۳۲.۶ درصد) کاهش یافته است. وقتی تولید خودرو کم میشود، یعنی هزاران قطعهساز کوچک و بزرگ نیز با بحران مواجه شدهاند. صنایع ماشینآلات و تجهیزات نیز وضعیتی مشابه دارند.
در سمت دیگر تولید صنایع غذایی نیز بیش از ۱۸ درصد افت کرده که در میان آنها کاهش تولید روغن و لبنیات قابل توجه بوده است.
وقتی تولید کاهش مییابد، دلیل آن را باید در دو سمت جستجو کرد: اول، سمت عرضه؛ جایی که گلوگاههایی مثل کمبود مواد اولیه، قطعی اینترنت و آسیب به زیرساختهای انرژی، شریانهای تولید را مسدود کردهاند. دوم، سمت تقاضا؛ جایی که به دلیل شرایط جنگی و نااطمینانی از آینده، خریداران از بازار عقبنشینی میکنند.
پرواز قیمتها در میانه آتش: گرانی ۸۰ درصدی محصولات صنعتی
کاهش سطح تولید در حالی رقم خورده که همزمان سطح تورم محصولات صنعتی نیز رکورد زده است. طبق آمارها رشد نقطه به نقطه (نسبت به سال قبل) شاخص قیمت محصولات صنعتی در اسفند ماه ۱۴۰۴ برابر با ۸۰.۷ درصد بوده است که سطحی کمسابقه محسوب میشود. در برخی صنایع قیمتها حدود ۲ برابر یا بیشتر شده است:
- محصولات کاغذی: ۱۴۴.۷ درصد
- صنایع غذایی: ۱۲۶.۷ درصد
- منسوجات: ۱۱۸.۴ درصد
- صنایع شیمیایی: ۱۰۴.۵ درصد
- خودرو و قطعات: ۹۱.۴ درصد
پژوهشکده پولی و بانکی علت مهم این موضوع را افزایش قابل توجه نرخ دلار دانسته که منجر به رشد شدید هزینه تولید شده است.
در واقع، در حالی که کارخانهها کمتر تولید میکنند، مجبورند همان مقدار کم را به دلیل رشد هزینه تولید به قیمت بسیار بالاتری بفروشند تا فقط بتوانند بقای خود را تضمین کنند. قیمتهایی که فشار آن مستقیم یا غیر مستقیم در نهایت در معیشت جامعه بازتاب میباید. برای مثال محصولات غذایی با تورم ۱۲۶ درصدی، یکی از بحرانیترین دورانهای خود را سپری میکند که فشار آن مستقیماً بر دوش قشر آسیبپذیر جامعه است.
معما در انبارها: چرا برخی انبارها خالی و برخی پر شدند؟
اما یک سمت دیگر بازار در زمان جنگ، تقاضا و سطح فروش است. جنگ چه تاثیری روی فروش محصولات صنعتی داشته است؟ وضعیت «موجودی انبار» مثل یک دماسنج، نبض تقاضا و عرضه را نشان میدهد.
طبق گزارش پژوهشکده پولی، در صنایع «خودرو»، «غذا» و «دارو»، موجودی انبارها بیش از ۱۰ درصد کاهش یافته است. یعنی تولید این صنایع آنقدر کم شده که حتی انبارهای قبلی هم خالی شدهاند تا نیاز بازار تأمین شود. در این صنایع، مشکل اصلی اختلال در عوامل تولید است که عرضه را محدود کرده و میتواند در ادامه به کمبود کالا منجر شود.
اما داستان در صنعت «فلزات اساسی» (فولاد و مس و آلومینیوم و...) و «کانیهای غیرفلزی» (سیمان و کاشی و شیشه و...) کاملاً متفاوت است. در این بخشها، با وجود اینکه تولید کم شده، موجودی انبارها بیش از ۷ درصد زیاد شده است. وقتی انبار سیمان و شیشه و فولاد پر میماند، یعنی مشتری وجود ندارد. از آنجا که این صنایع به شدت به بخش خودرو، ساختمان و پروژههای عمرانی وابستهاند، پر شدن انبارها نشانه رکود در ساختمان و خودرو است. در زمان جنگ، کسی به فکر ساختن خانه یا اجرای پروژههای بزرگ نیست و سرمایهها از ترس نابودی، از بخش تولید فرار میکنند.
بنابراین آمارهای اسفند ماه نشان میدهد که جنگ، صنعت ایران را در منگنه شدید قرار داده است؛ از یک سو هزینههای تولید با دلار گرانقیمت بالا رفته و از سوی دیگر، تقاضا در بخشهای زیربنایی مثل ساختمان خشکیده است. به نظر میرسد خروج از این وضعیت در قدم اول نیازمند بازگشت اطمینان و ثبات به اقتصاد باشد.