ارزش خسارت ۴۰ روز جنگ در اقتصاد ایران؛ نیمی از ارزش افزوده تولید سوخت

به گزارش زومان،‌ چند روز پیش اولین برآورد رسمی از خسارت ۴۰ روز جنگ اعلام شد. سخنگوی دولت اعلام کرد برآوردهای اولیه نشان می‌دهد جنگ اخیر در مجموع به طور مستقیم و غیر مستقیم ۲۷۰ میلیارد دلار خسارت به کشور وارد کرده است.

هزینه‌های جنگ به روش‌های متفاوتی محاسبه می‌شود. «خسارت مستقیم» تخریب فیزیکی زیرساخت‌ها و سرمایه‌های ثابت را در نظر می‌گیرد و «خسارت غیرمستقیم» توقف شریان‌های حیاتی اقتصاد را؛ یعنی زنجیره‌ای از تعطیلی کسب‌وکارها، بیکاری گسترده و فرصت‌های سوخته‌ای که می‌توانست موتور محرک توسعه باشد.

برای درک بهتر سنگینی این عدد، کافی است آن را در ترازوی مقایسه با برخی شاخص‌های کلیدی قرار دهیم.

بر اساس آخرین آمارهای بانک جهانی، حجم تولید ناخالص داخلی (GDP) ایران به قیمت‌های جاری، حدود ۴۷۵.۵ میلیارد دلار است. این یعنی تنها در ۴۰ روز، معادل ۵۶.۸ درصد از کل ارزش افزوده تولید شده در کشور (در طول یک سال) دود شده و به هوا رفته است.

از سوی دیگر، با نگاهی به آمارهای بانک مرکزی، کل موجودی سرمایه خالص ایران تا پایان سال ۱۴۰۲ حدود ۶۹.۳ هزار همت برآورد شده که با نرخ دلار آن زمان، معادل ۱۳۴۳ میلیارد دلار است. بدین ترتیب، این جنگ کوتاه‌مدت معادل ۲۰ درصد از کل ثروت انباشته شده ایران در طول دهه‌های گذشته خسارت داشته است.

ابعاد این خسارت زمانی هولناک‌تر می‌شود که بدانیم صادرات نفتی ایران در سال ۱۴۰۳ حدود ۶۵.۸ میلیارد دلار بوده است. به زبان ساده، جبران ویرانی‌های این ۴۰ روز معادل بیش از ۴ سال صادرات نفت است.

همچنین، مقایسه این رقم با موجودی ۳۰.۷ میلیارد دلاری صندوق توسعه ملی (طبق آخرین اعلام ریاست صندوق در سال گذشته) نشان می‌دهد که این خسارت، ۹ برابر تمام ذخایر ارزی است که برای توسعه آیندگان پس‌انداز شده بود.

هرچند حملات آمریکا و اسرائيل به ایران حدود چهل روز طول کشید و محدود به جنگ هوایی و دریایی بود، اما سطح تخریب آن با جنگ‌های بزرگ، طولانی‌مدت و همه‌جانبه پهلو می‌زند.

برخی برآوردها، خسارت کل جنگ ۸ ساله ایران و عراق را حدود ۶۴۴ میلیارد دلار تخمین می‌زنند. این یعنی خسارت ۴۰ روز جنگ اخیر، معادل ۴۲ درصد از کل خسارات آن جنگ ۸ ساله است.

به عبارت دیگر در حالی که هر روز جنگ ایران و عراق به طور متوسط ۲۲۲ میلیون دلار هزینه داشت، جنگ اخیر روزانه ۶.۷۵ میلیارد دلار هزینه داشته است - ۳۰ برابر سنگین‌تر از جنگ هشت ساله.

حتی در مقایسه با جنگ‌های نزدیک‌تر نیز جنگ ۴۰ روزه برای ایران خسارت بسیار سنگینی به بار آورده است. برای مثال در جنگ روسیه و اوکراین، سازمان ملل هزینه بازسازی اوکراین را پس از ۴ سال نبرد، ۵۸۸ میلیارد دلار تخمین می‌زند. به این ترتیب خسارات ایران تنها در ۴۰ روز به نزدیکی نیمی از این رقم رسیده است.

در یک قیاس دیگر می‌توان این هزینه هنگفت را در برابر مخارج توسعه‌ اقتصادی کشور قرار داد. مقایسه‌ای که نشان می‌دهد هزینه‌ای که حالا باید به سختی صرف جبران زیان‌ها شود، می‌توانست چهره ایران را دگرگون کند. برای نمونه دو صنعت زیر را می‌توان در نظر گرفت:

• صنعت نفت: هزینه ساخت پالایشگاه «ستاره خلیج فارس» ۴ میلیارد دلار اعلام شده است. بنابراین با ۲۷۰ میلیارد دلار خسارت جنگ می‌شد ۶۷ پالایشگاه عظیم بنا کرد.
• صنعت هوایی: حدود یک سال پیش معاون اسبق سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرد که برای نوسازی صنعت حمل‌ونقل هوایی ایران به حداقل ۱۳ میلیارد دلار سرمایه نیاز است. اگر این رقم را مبنا قرار دهیم، میتوان گفت که خسارت ۲۷۰ میلیارد جنگ معادل بیش از ۲۰ بار نوسازی کامل ناوگان هوایی کشور است.

اعداد و ارقام به روشنی سخن می‌گویند؛ ۴۰ روز جنگ، زخمی بر تن اقتصاد ایران نشانده که التیام آن دهه‌ها زمان خواهد برد. وارد شدن چنین ضربه مهلکی به اقتصاد نیمه‌جان و تحت تحریم ایران، می‌تواند رمق باقی‌مانده تولید ملی را بگیرد و مسیر توسعه را برای سالیان متمادی دورتر کند.