وام برای «دوام آوردن»؛ الگوی خرید در زمستان سخت ۱۴۰۴
به گزارش زومان، اگر در ماههای اخیر برای خرید یک وسیله معمولی به وامهای کوچک فکر کردهاید، تنها نیستید. دادههای شبکه بانکی نشان میدهد این تصمیم، به یک الگوی فراگیر تبدیل شده است.
طبق آمارهای بانک مرکزی در زمستان گذشته بیش از ۳ هزار همت تسهیلات به خانوارها و بخشهای اقتصادی پرداخت شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۳.۸ درصد رشد کرده است. اما اتفاقات خاص زمستان ۱۴۰۴ – اعتراضات دی ماه، جنگ و قطعی طولانیمدت اینترنت – این فصل را به یکی از خاصترین دورههای اقتصادی سالهای اخیر تبدیل کرده—دورهای که اثرش را میتوان در جزئیات وامها دید.
آنچه دادهها نشان میدهند این است: سپردهگذاری و انتظار برای دریافت وام، دیگر برای اهداف بزرگ نیست هم کسب کارها و هم مردم دنبال ادامه دادن هستند نه جلو رفتن.
پولی برای «ادامه دادن»، نه جلو رفتن
از ۳۱۲۹ هزار همت تسهیلات پرداختی، ۱۹۲۷ همت آن برای تامین سرمایه در گردش بوده است. یعنی ۶۱.۶ درصد از کل وامها. این یعنی بیشترین وامها گرفته شده تا کسبوکارها فقط بتوانند سرپا بمانند و فعالیت روزمره خود را ادامه دهند.
رتبه بعد، وام برای «خرید کالای شخصی» قرار دارد: ۳۸۹.۵ همت معادل با ۱۲.۴ درصد از کل وامها.
به این ترتیب نزدیک به سه چهارم کل وامها صرف تامین نیازهای جاری – چه برای تولید و چه برای شده است.
اگرچه این دو نوع وام در سالهای گذشته هم سهم بالایی داشتهاند، اما مقایسه با سالهای قبل نشان میدهد وزن آنها بیشتر شده است. برای مثال سهم تامین سرمایه در گردش در زمستان ۱۴۰۱ برابر با ۵۸ درصد و سهم خرید کالای شخصی ۷.۱ درصد بوده است. این تغییر، نشانه افزایش فشار معیشتی و حرکت منابع مالی به سمت نیازهای فوریتر است.
در این میان، وامهای قرضالحسنه ضروری و ازدواج نیز سهم قابل توجهی داشتهاند؛ این در حالی است که در مقابل وامهایی مثل خرید مسکن و خودرو کمتر از یک درصد از کل وامها را به خود اختصاص دادهاند.
خانوارها؛ زیر فشار، روی خط وام
نزدیک به یک چهارم از کل تسهیلات پرداختی، به خانوارها رسیده است. طبق آمارها، در زمستان گذشته خانوارهای ایرانی در مجموع ۷۴۰ همت تسهیلات بانکی دریافت کردهاند که معادل با ۲۳.۶ درصد از کل وامهای پرداختی که نسبت به زمستان ۱۴۰۳، رشد ۳۸.۶ درصدی را نشان میدهد.
اما مهمترین تغییر در ترکیب این وامهاست. وقتی آمارهای زمستان سخت ۱۴۰۴ را با زمستان ۱۴۰۳ مقایسه میکنیم، یک عدد مهم به چشم میخورد: رشد خیرهکننده ۷۸.۷ درصدی وام برای خرید کالای شخصی. حجم این تسهیلات از حدود ۲۰۴ هزار میلیارد تومان در زمستان ۱۴۰۳ به ۳۶۵.۵ هزار میلیارد تومان در زمستان ۱۴۰۴ رسیده - افزایشی نزدیک به ۱۶۰ هزار میلیارد تومان.
این جهش، نشانه تغییری جدی در الگوی مصرف است: حرکت به سمت تأمین نیازهای دمدستی، از گوشی و لپتاپ گرفته تا لوازم خانگی.
در کنار آن، تسهیلات «ودیعه مسکن» نیز ۳۰.۵ درصد رشد کرده و به حدود ۹۱ هزار میلیارد تومان رسیده است؛ افزایشی که در پس آن تلاشی سخت برای حفظ سرپناه نهفته است.
خرید ماشین، خانه و فرزندآوری؛ اولویتهایی که کنار رفتند
آن سوی رشد چشمگیر دریافت وام برای خرید کالا و رهن خانه، تصویری ناامیدکنندهتر وجود دارد. وامهای دریافتی با اهداف زیر افت داشتهاند:
- خرید خودروی شخصی: ۵۳.۵ درصد افت
- قرضالحسنه فرزندآوری: ۹.۱ درصد افت
- خرید مسکن نوساز: ۷.۹ درصد افت
- تعمیر مسکن: ۳.۸ درصد افت
طبق آمارهای بانک مرکزی، حجم دریافت وام توسط خانوارها برای «خرید خودروی شخصی» در زمستان گذشته ۵۳.۵ درصد افت کرده و از حدود ۲۷ همت در زمستان ۱۴۰۳ به کمتر از ۱۳ همت در زمستان ۱۴۰۴ رسیده است.
کاهش وام برای خرید ماشین، فرزندآوری، خرید یا بازسازی مسکن، یعنی هزینهها آنقدر بالا رفته که بسیاری از افراد این اهداف را از لیست اولویتها و برنامههای خود برای آینده خارج کردهاند.
عقبنشینی وامهای مرتبط با خرید مسکن، خودرو یا حتی فرزندآوری، نشانهای از به تعویق افتادن تصمیمهای بلندمدت است. این جابهجایی در الگوی وامگیری، اگرچه در کوتاهمدت به عبور از فشارها کمک میکند، اما در بلندمدت میتواند به فرسایش توان مالی خانوارها و کاهش ظرفیت رشد اقتصادی منجر شود.
آیا شما در ماههای اخیر گذشته موفق به وام گرفتن شدهاید؟ برای چه اهدافی؟ نظر خود را با ما در میان بگذارید.