وزن امارات در نقشه تجارت ایران؛ آسیبپذیرترین بازارها کدامند؟
به گزارش زومان، جنگ حالا به مرحله جدیدی رسیده است. چندین کارخانه و صنایع پتروشیمی کشور مورد هدف حملات قرار گرفته است. ایران نیز در پاسخ حملاتی به کشورهای منطقه انجام داده است. از سوی دیگر گفته میشود امارات و عربستان پهپادهایی را به داخل حریم هوایی ایران فرستادهاند و تنش ایران با همسایگانش به سطح کمسابقهای رسیده است.
در کنار تمام نگرانیها از تلفات انسانی و خسارت شدید به تاسیسات زیرساختی کشور، این تحولات یک نگرانی مهم دیگر نیز دارد: اگر پیامدهای جنگ به تجارت خارجی هم کشیده شود، چه چیزی در انتظار است؟
جدیدترین آمارها از تجارت
طبق آخرین گزارشها از آمار تجارت غیر نفتی سال ۱۴۰۴ تا پایان بهمن ماه، حجم تجارت خارجی کشور به ۱۰۹.۷ میلیارد دلار رسیده است. از این عدد، ۵۸ میلیارد دلار درآمد حاصل از صادرات است و ۵۱.۶ میلیارد دلار ارزی است که برای واردات کالا پرداخت شده است.
گزارشها نشان میدهد با وجود افزایش وزن کالاها، ارزش دلاری صادرات و واردات کاهش یافته است.
نقشه واردات ایران
طبق آمارهای گمرک، در سال گذشته، بیشترین کالاهایی که به کشور وارد شدهاند، طلای خام، ذرت دامی، تلفنهای هوشمند، روغن دانه آفتابگردان، برنج، دانه سویا، قطعات خودرو و گندم و جو بودهاند.
مبدأ اصلی واردات به ایران چند کشور آسیایی و اروپایی هستند که برخی از آنها چند سالی است جای مهمی برای کالاهای خود در بازار ایران باز کردهاند: ترکیه، امارات، چین، هند و آلمان.
در ۱۱ ماهه نخست ۱۴۰۴، ترکیه و امارات هر یک نزدیک به ۳۰ درصد از کل واردات ایران را در اختیار داشتهاند. طبق آمارها در سال ۱۴۰۴ تا پایان بهمن ماه، ترکیه نزدیک به ۱۶ میلیارد دلار و امارات بیش از ۱۳ میلیارد دلار کالا به ایران فروختهاند. چین با ۱۲.۱ میلیارد دلار در رتبه بعدی قرار دارد و پس از آن هند با ۷۳۷ میلیون دلار و آلمان با ۷۳۷ میلیون دلار قرار دارند.
پتروشیمی و فولاد: ستونهای صادرات ایران
سمت دیگر تجارت، صادرات است. مقاصد اصلی صادراتی ایران هم چند کشور مهم منطقه هستند: عراق، چین، امارات، ترکیه و افغانستان. که در این میان عراق با واردات نزدیک به ۲۶ میلیارد دلار کالا از ایران در ۱۱ ماهه نخست ۱۴۰۴، مهمترین مقصد کالاهای ایرانی و درآمد ارزی کشور محسوب میشود.
در سالهای اخیر صادرات اصلی غیر نفتی ایران، محصولات پتروشیمی و فلزات از جمله آهن و فولاد بوده است. آمارهای ۱۰ ماهه گمرک نشان میدهد ۱۰ محصول اول صادراتی ایران، حدود ۴۰ درصد از کل درآمد ارزی کشور از تجارت غیر نفتی را ایجاد کردهاند: گاز طبیعی، پروپان، متانول، قیرنفت، بوتان، شمش آهن و فولاد، اوره، گازهای نفتی و سنگ آهن.
این محصولات در کنار نفت خام، در سالهای اخیر منابع کلیدی ارزی برای ایران بودهاند.
یک سناریوی فرضی: اگر تجارت با امارات قطع شود
حالا اگر در یک سناریوی فرضی، ابعاد جنگ گستردهتر شود و تجارت خارجی میان کشور و شرکایش به مشکل بخورد، چه اتفاقی برای بازارهای داخلی رخ میدهد؟ در این سناریو امارات میتواند محتملترین گزینه باشد.
طبق آمارهای ۱۰ ماهه گمرک، بیش از ۹۹ درصد گوشیهای هوشمند از مبدا امارات وارد کشور میشوند. همچنین در میان دیگر کالاهای مهم وارداتی به ایران نیز، سهم امارات در:
- طلا ۳۱ درصد،
- ذرت دامی ۳۲ درصد ،
- سویا ۴۴ درصد،
- جو و روغن دانه آفتابگردان ۲۹ درصد
- و گندم ۲۵ درصد
است و بنابراین، بازارهای موبایل، طلا و خوراکیها، احتمال آسیبپذیری بیشتری دارند.
هشدارها به واقعیت نزدیک میشوند
در سمت دیگر، وقتی پالایشگاهها و کارخانههای فولاد هدف حملات قرار میگیرند، میتواند حجم صادرات و ورود ارز به کشور را تحت تاثیر قرار دهد.
اگرچه محدودیت تجارت خارجی میان ایران و شرکای تجاریاش، یا کاهش شدید صادرات ایران، سناریوهایی بدبینانه هستند، با این حال روند غیر قابل پیشبینی جنگ، میتواند هر احتمالی را تبدیل به واقعیت کند.
در سالهای اخیر کارشناسان در مورد تنوع کم در شرکای تجاری کشور و همچنین وابستگی زیاد سبد صادراتی ایران به برخی محصولات، هشدار میدادند و میگفتند این موضوع میتواند امنیت بازارهای داخلی را با خطر مواجه کند. به نظر شما ایران چطور باید با این چالش مواجه شود؟