یک ماه بدون اینترنت؛ وقتی یکی از پایههای زندگی خاموش میشود
تصور کنید روزی ناگهان تمام تلوزیونها بدون اطلاع قبلی قطع شوند، یخچال، اجاق گاز یا ماشین لباسشویی به دلیل قطعی سیستماتیک برق از کار بیفتد و یا شبکه تلفن سراسر کشور برای مدتی طولانی از دسترس خارج شود. تصور اغلب این موارد دور از ذهن، بسیار ترسناک و اضطرابآور است، زیرا به امکانات اساسی زندگی ما تبدیل شدهاند. امکاناتی که که گذراندن زندگی بدون آنها ناممکن به نظر میرسد.
حالا دقیقا یک ماه است که ۹۹ درصد جامعه ایران، به شبکه اینترنت جهانی دسترسی ندارد و تنها چند سایت و پیامرسان محدود داخلی متصل است.
شاید بگویید مقایسه اینترنت با لوازم خانه مثل یخچال و تلوزیون، منطقی به نظر نمیرسد. اما آمارها چیز دیگری میگویند.
خدمتی نزدیک به لوازم ضروری خانه
طبق آمار بانک مرکزی از هزینه و درآمد خانوارهای شهری کشور در سال ۱۴۰۳، ۸۸ درصد خانوارهای ایرانی از اینترنت استفاده کردهاند و ۸۷.۷ درصد نیز به شبکههای اجتماعی دسترسی داشتهاند. اگر این توزیع را با اغماض برای کل مناطق شهری و روستایی کشور در نظر بگیریم و جمعیت کشور در این سال را ۸۶ میلیون نفر فرض کنیم، میتوان گفت حالا یک ماه است که حدود ۷۶ میلیون نفر ایرانی از یکی از امکانات اساسی زندگی خود محروم شدهاند.
استفاده ۸۸ درصد جمعیت کشور از اینترنت و شبکههای اجتماعی یعنی حالا دیگر اینترنت صرفا فضایی برای وقتگذرانی جوانان یا کارهای غیرضرور نیست. بلکه فاصله آن با لوازم اساسی زندگی بسیار کم شده است.
طبق آمارها حدود ۹۹ درصد خانوارها از اجاقگاز، یخچال فریزر، تلفن همراه و تلوزیون استفاده میکنند. همچنین بیش از ۹۶ درصد جارو برقی و بیش از ۹۴ درصد ماشین لباسشویی دارند. بنابراین در کنار این لوازم ضروری، استفاده ۸۸ درصدی از اینترنت، گستردگی قابل توجهی را نشان میدهد.
جهش چهاربرابری اینترنت در زندگی ایرانیان
گزارشهای آمارهای بانک مرکزی نشان میدهد استفاده از اینترنت در کشور در ۱۵ سال گذشته، ۴ برابر شده است. در حالی که در سال ۱۳۸۹، تنها ۲۲ درصد خانوارهای شهری ایران از اینترنت برخوردار بودند، این درصد در سال ۱۴۰۳ به حدود ۸۸ درصد رسید.
بانک مرکزی همچنین عضویت در شبکههای اجتماعی را از سال ۱۳۹۶ جزء تسهیلات مهم زندگی در نظر گرفته و میزان عضویت در آن را گزارش کرده است. طبق این آمار، در سال ۱۳۹۶ حدود ۶۲ درصد خانوارهای شهری در این شبکهها عضویت داشتهاند که تا سال ۱۴۰۳ حدود ۱.۴ برابر شده است. احتمالا این اعداد در سال ۱۴۰۴ با رشد بیشتری همراه شده بودند و اینترنت جای خود را در خانواده ایرانی ارتقا داده است.
این رشد پر سرعت یعنی، اینترنت و شبکههای اجتماعی در این سالها به عنوان امکانی نسبتا جدیدتر به سرعت جای خود را در زندگی ما باز کرده است.
این در حالی است که استفاده از امکانات دیگری مثل تلوزیون تقریبا بدون تغییر مانده است.
وقتی یک حق عمومی خاموش میشود
حالا دوباره تصور کنید روزی ناگهان یخچال یا تلوزیون یا هر یک از لوازم ضروری دیگر زندگی یک ماه به طور کامل برای کل جامعه از کار بیفتد، در مورد اینکه چه زمان دوباره کار خواهد کرد، هیچگونه اطلاعرسانی نشود، و استفاده از آن محدود به طبقهای خاص شود. این دقیقا نسبتی است که در یک ماه اخیر میان جامعه ایران با اینترنت وجود داشته و همچنان هم ادامه دارد.
اغلب وقتی از قطعی اینترنت صحبت میشود، به زیان اقتصادی چند هزار میلیارد تومانی، آسیب به اقتصاد دیجیتال و تعطیلی کسبوکارهای اینترنتی پرداخته میشود. موضوعی که گاه باعث میشود برای فعالین اقتصادی زودتر از سایر اقشار گشایشهایی ایجاد شود؛ از جمله فرصتی برای کسب و کارها که به تازگی از سوی اتاق بازرگانی تهران فراهم شده است.
آثار اقتصادی اینترنت اهمیت ویژهای را دارد، اما وقتی نزدیک به ۹۰ درصد جامعه از یک امکان استفاده میکنند، دسترسی به آن به یک حق عمومی تبدیل میشود که فراتر از یک موضوع اقتصادی است. حقی که حالا به سادگی از میلیونها نفر سلب شده است.