دزد نامرئی جیب شما؛ کارخانه تورم دوشیفته کار می‌کند!

هر روز که برای خرید به بازار می‌رویم، با واقعیتی تلخ روبرو می‌شویم: قدرت خرید ما کمتر از دیروز است. انگار یک نفر شبانه از کیف پولمان پول برمی‌دارد. اما دزد واقعی، ارقامی است که در گزارش‌های اقتصادی پنهان شده؛ داستان یک ماشین چاپ پول که با سرعتی سرسام‌آور در حال کار است.

گزارش جدید بانک مرکزی ایران، پرده از حقیقتی نگران‌کننده برمی‌دارد. حجم نقدینگی، یعنی کل پول در گردش کشور، در آذرماه نسبت به سال گذشته رشد خیره‌کننده ۴۰.۹ درصدی را تجربه کرده است. این بالاترین نرخ رشد در چهار سال گذشته است. اما موتور اصلی این تورم کجاست؟ در چاپ پول.

پایه پولی در واقع همان پول پرقدرتی است که مستقیماً توسط بانک مرکزی «چاپ» می‌شود. گزارش جدید بانک مرکزی نشان می‌دهد حجم پایه پولی در آذر امسال به ۱۸۲۵.۸ هزار میلیارد تومان رسیده است. عددی که ۵۰.۱ درصد نسبت به سال قبل و ۳۴.۳ درصد نسبت به ابتدای سال افزایش یافته است.

طبق این گزارش از ابتدای امسال، بدهی دولت به بانک مرکزی ۸۲.۵ درصد رشد کرده و یکی از عوامل اصلی چاپ پول در کشور بوده است. عامل مهم دیگر نیز رشد ذخایر ارز و طلای بانک مرکزی بوده که نسبت به ابتدای سال ۱۴ درصد رشد کرده است.

شاید بپرسید این عوامل چطور باعث چاپ پول می‌شوند؟ دولت برای جبران کسری بودجه یا تأمین هزینه‌هایش، از بانک مرکزی استقراض می‌کند و بانک مرکزی برای پرداخت این پول، اسکناس جدید چاپ می‌کند و به این ترتیب پایه پولی افزایش می‌یابد. به نظر پس از جنگ ١٢ روزه نیاز دولت به این تاکتیک بیشتر از قبل شده است.

اما این تمام ماجرا نیست. وقتی این پول تازه چاپ‌شده به دست بانک‌ها می‌رسد، آن‌ها شروع به وام دادن می‌کنند و اینجاست که نقدینگی به صورت نمایی رشد می‌کند. آمارها نشان می‌دهد حجم نقدینگی در آذر ۱۴۰۴ به ۱۳ هزار و ۵۳۴ هزار میلیارد تومان رسیده که نسبت به ابتدای سال ۳۳.۱ درصد رشد کرده است.

برای این که بزرگی این عدد را بفهمیم باید آن را با سال‌های گذشته مقایسه کنیم. آمارها نشان می‌دهد حداقل از ابتدای دهه ۱۳۹۰، شاخص نقدینگی چنین رشدی را در ۹ ماه نخست سال به یاد ندارد. طبق آمارها میانگین رشد ۹ ماهه نقدینگی در ۱۴ سال گذشته ۱۹ درصد بوده و در بیشترین حالت در سال ۱۴۰۰ یعنی اوج بحران کرونا به ۲۷.۴ درصد رسیده بود.

طبق گزارش بانک مرکزی در بین عواملی که باعث رشد نقدینگی می‌شوند، بیشترین رشد را بدهی دولت به بانک‌ها داشته که در آذر ماه ۱۰۴.۹ درصد نسبت به ابتدای سال افزایش یافته است. طبق آمارها حجم بدهی دولت به سیستم بانکی از ۱۳۳۴ هزار میلیارد تومان گذشته و حجم بدهی بخش غیر دولتی به ۹۴۴۶ هزار میلیارد تومان رسیده است.

وقتی بانک‌‌ها فراتر از توان واقعی خود وام می‌دهند و این پول منجر به رشد تولید هم نمی‌شود، عملاً در حال خلق نقدینگی از هیچ هستند. شرایطی که به نظر می‌رسد اکنون با آن مواجهیم و به نقطه بحرانی رسیده است: فضا برای فعالیت اقتصادی مساعد نیست، درآمدها کم است، دولت و بخش غیر دولتی برای تامین هزینه‌های جاری و در واقع «بقا» و نه برای توسعه وام می‌گیرند، و این روند رشد افسارگسیخته تورم را در پی خواهد داشت.