آموزش آنلاین رفوزه شد؛ خطر «شاد» برای آینده ایران

به گزارش زومان، صبح نهم اسفندماه ۱۴۰۴، در میان رگبار خبرهای آغاز جنگ، مدارس به سرعت تعطیل شدند. آموزش مجازی تنها راه نجات به‌نظر می‌رسید، اما حالا با گذشت بیش از یک ماه، ۱۶ میلیون دانش‌آموز رنگ درس و مدرسه را جز ۲ ساعت در روز در اپلیکیشن «شاد» ندیده‌اند.

به نظر می‌رسد دولت تصمیم گرفته در مقابل هر معضلی، ساده‌ترین راه را انتخاب ‌کند و به بهانه‌های مختلف، از جنگ و آلودگی هوا گرفته تا سرما و مدیریت انرژی، مدارس را مجازی کند و نظام آموزشی را به «شاد» حواله دهد. راهکاری که برای دولت «موقت» است، اما در واقع یک فاجعه بلندمدت را رقم می‌زند.

اگر دانش‌آموز یا معلم باشید یا در خانه دانش‌آموزی داشته باشید، با مصائب آموزش مجازی در اپلیکیشن شاد مواجه شده‌اید. این نوع آموزش که از سال‌های کرونا آغاز شد، در سال تحصیلی گذشته به اوج خود رسید. به طوری که گفته می‌شود در برخی مناطق مثل استان خوزستان، بیشتر روزهای سال تحصیلی به صورت غیرحضوری برگزار شده است.

جنگ در پایان سال تیر خلاصی بود که باعث شد مدارس تمام کشور به طور همزمان مجازی شود. محدودیت‌های زیرساخت‌های شاد باعث شد تا هر مقطع فقط ۲ ساعت در روز فرصت آموزش آنلاین داشته باشد – که البته همین زمان هم به دلیل اختلالات اینترنت به طور کامل قابل استفاده نبود.

در برنامه درسی ملی، زمان مورد نیاز برای پوشش محتوای درسی در مقاطع مختلف از ۹۲۵ ساعت در دوره ابتدایی تا ۱۴۸۰ ساعت در دوره‌های متوسطه دوم فنی‌وحرفه‌ای متغیر است.

با توجه به اینکه اعلام شده آموزش تا پایان سال تحصیلی – یعنی پایان اردیبهشت ماه - به صورت مجازی ادامه خواهد داشت، یعنی دانش‌آموزان از آغاز جنگ، ۱۰ هفته را به صورت آنلاین در کلاس درس حضور داشته‌اند – یعنی یک سوم سال تحصیلی.

گزارش مرکز پژوهش‌ها نشان می‌دهد زمان کاهش‌یافته در مقاطع مختلف به صورت زیر است:

• دوره ابتدایی: ۱۳۵ ساعت
• دوره متوسطه اول: ۱۸۰ ساعت
• دوره متوسطه دوم نظری: ۱۸۰ ساعت
• دوره فنی‌و‌حرفه‌ای و کار‌ودانش: ۲۷۰ ساعت

اگر فرض کنیم دانش‌آموزان ابتدایی در طول روز ۵ ساعت و دانش‌آموزان سایر مقاطع ۶ ساعت به مدرسه بروند، می‌توان گفت زمان موثر آموزش به دلیل جنگ، یک ماه تا یک ماه و نیم کاهش یافته است.

وقتی زمان آموزش کاهش یابد، برخی سرفصل‌ها حذف می‌شوند، کیفیت آموزش پایین می‌آید و میلیون‌ها کودک بدون اینکه یادگیری کافی داشته باشند، به مقطع بعدی می‌روند.

پلتفرم شاد یکی از پروژ‌ه‌های اصلی شرکت «فن‌آوری شبکه آموزش دانش نویان» است که زیرمجموعه همراه اول محسوب می‌شود. ارزش این شرکت طبق صورت مالی همراه اول به ۵۴.۹ میلیارد تومان می‌رسد و به عنوان بازوی اجرایی وزارت آموزش و پرورش در آموزش مجازی عمل می‌کند.

 از روزهای کرونا تا کنون پلتفرم شاد فعال است و طبق ارقامی که در صفحه اول سایت آن مشاهده می‌شود، بیش از ۳۴ میلیون بار نصب شده است. با این حال معمولا با کندی و اختلال زیادی مواجه است. دلیل؟ زیرساخت این اپلیکیشن فقط برای ۱۲ میلیون دانش‌آموز طراحی شده و فقط ۲ میلیون دانش‌آموز به صورت همزمان می‌توانند حضور داشته باشند.

این را مقایسه کنید با بیش از ۱۶ میلیون دانش‌آموز و ۶۲۰ هزار معلم که در مقاطع تحصیلی مختلف حضور دارند و در مقاطعی مثل جنگ، اغلب ناچارند هر روز از این اپلیکیشن استفاده کنند.

در این شرایط دولت چقدر برای بهبود آموزش مجازی خرج می‌کند؟

در لایحه بودجه ۱۴۰۵ اثری از آموزش مجازی دیده نمی‌شود. موضوعی که مرکز پژوهش‌های مجلس آن را مورد انتقاد قرار داد.

طبق گزارش این مرکز، تکمیل سرورهای پلتفرم شاد تا جایی که بتواند پاسخگوی حداقل نیازهای باشد، به ۵۵۰۰ میلیارد تومان هزینه لازم دارد. به علاوه فقط امور جاری این پلتفرم هم برای ارائه خدمات نیازمند ۱۵۰۰ میلیارد تومان اعتبار است. یعنی مجموعا اختصاص ۷ همت بودجه می‌تواند مشکلات آموزش مجازی را تا حد خوبی برطرف کند. با این حال دولت هیچ بودجه‌ای برای این حوزه در لایحه ۱۴۰۵ در نظر نگرفته است.

این موضوع در حالی است که مسئولین شاد اعلام کرده‌اند که رفع اختلالات این پلتفرم نیازمند تامین زیرساخت‌های عملیاتی و وابسته به اراده دولت است.

مقایسه این رقم با برخی ردیف‌های بودجه سوالاتی را در ذهن جامعه ایجاد می‌کند. برای مثال طبق لایحه ۱۴۰۵، دولت برای اعتلای سبک زندگی ایرانی اسلامی ۱۷ همت اعتبار اختصاص داده است که شفاف نیست دقیقا با چه روشی قرار است این هدف دنبال شود یا چه دستگاه‌هایی متولی هستند و این بودجه به حساب کدام نهادها واریز می‌شود؟ همزمان بهبود آموزش مجازی هیچ ردیفی در بودجه ندارد.

عدم تخصیص بودجه یعنی یک موضوع اهمیت لازم را برای سیاست‌گذار ندارد. وقتی این موضوع به حوزه آموزش برسد، نتیجه‌ای ندارد جز فقر آموزشی نسل‌های آینده.

طبق آخرین آمارها در سال تحصیلی گذشته بیش از یک میلیون کودک بازمانده از تحصیل در کشور وجود داشته است. حالا جنگ شاید بتواند یک میلیون کودک دیگر را نیز به این وضعیت دچار کند.

فقر آموزشی چیزی نیست که اثرش به کوتاه‌مدت محدود شود، بلکه می‌تواند چندین نسل را تحت تاثیر قرار ‌دهد.

اریک هانوشک و لودگر ووسمان، دو پژوهشگر سازمان سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، در سال ۲۰۲۰ که جهان به دلیل شیوع کرونا در شرایط تعطیلی مدارس فرو رفته بود، خسارت اقتصادی آموزش مجازی را پیش‌بینی کردند.