سناریوهای وام ازدواج در 1405: زندگی پشت صف

تصور کنید یک مسابقه دو دارید، اما خط شروعش خیلی طولانی است و هر قدمی که برمی‌دارید، انگار یک نفر دیگر هم به صف اضافه می‌شود! دقیقا همین اتفاق دارد برای وام‌های ازدواج و فرزندآوری در ایران می‌افتد. دولت انگار لای منگنه تسهیلات گیر کرده و نمی‌تواند به سرعت به آرزوهای جوان‌ها برسد. بیایید با هم ببینیم داستان از چه قرار است؟

تا الان حدود ۸۹۱ هزار نفر خوشبختانه توانسته‌اند وام ازدواج و فرزندآوری بگیرند. این وام‌ها در مجموع ۲۰۱ هزار میلیارد تومان خرج برداشته، رقمی که به ظاهر خیلی بزرگ است. اما صبر کنید... قسمت بد ماجرا این جاست که بیش از یک میلیون نفر هنوز در صف انتظار هستند! یعنی بیشتر از آن‌هایی که وام گرفتند، منتظر نشسته‌اند تا نوبت‌شان شود. در حالی که کمتر از سه ماه دیگر سال تمام می‌شود و فرصت کمی باقی مانده‌است.

مرکز پژوهش‌های مجلس پیش‌بینی کرده‌بود که امسال به ۴۵۰ هزار میلیارد تومان نقدینگی برای این وام‌ها نیاز داریم، رقمی که به عقیده این مرکز، شبکه بانکی توان تامینش را داشت. اما دولت فقط ۲۷۰ هزار میلیارد تومان در بودجه گذاشت! یعنی یک شکاف ۱۸۰ هزار میلیارد تومانی بین نیاز و منابع. عجیب‌تر از همه اینکه، در لایحه بودجه سال آینده هم هیچ حرفی از این وام‌ها به گوش نمی‌رسد. حالا مرکز پژوهش‌های مجلس ضمن انتقاد از این سکوت چند راهکار پیشنهاد داده‌است.

بازوی پژوهشی مجلس اعتقاد دارد:نظام بانکی از محل افزایش ۳۰ درصدی خالص منابع حاصل از سپرده‌های قرض الحسنه پس‌انداز پس از کسر ذخایر قانونی و خالص منابع حاصل از سپرده‌های جاریُ سقف تسهیلات نسبت به سال ۱۴۰۴ می تواند ۵۸۵ هزار میلیارد تومان منابع برای وام ازدواج کنار بگذارد.

این مرکز برای محاسبات خودش چند فرض دارد:

در خصوص وام ازدواج: اکنون ۵۲۷ هزار نفر تا آخر آذر ماه امسال هنوز در صف وام ازدواج هستند. فرض می شود که تا پایان امسال هم ۱۴۰ هزار نفر به این صف اضافه شوند و در سال ۱۴۰۵، ۸۰۰ هزار نفر دیگر در صف این وام قرار بگیرند. و البته نرخ متوسط برای وام هر نفر هم ۳۳۳ میلیون تومان باشد.

درخصوص وام فرزندآوری: تا آخر آذر ماه امسال هنوز ۵۳۵ هزار نفر در صف وام فرزندآوری هستند. فرض می شود که تا پایان امسال هم ۳۷۲ هزار نفر به این صف اضافه شوند و در سال ۱۴۰۵، ۹۰۰ هزار نفر دیگر در صف این وام قرار بگیرند. طبق محاسبات مرکز پژوهش‌های مجلس نرخ وام برای هر نفر هم ۹۰ میلیون تومان باشد.

وام اشتغال هم همان ۱۰۰ همت باشد. فرض‌هایی که واقعی هستند ولی سناریوها عجیب.

در یک سناریو اگر دولت بخواهد تعداد متقاضیان در صف را صفر کند حتی اگر مبلغی به وام‌ها اضافه نکند، باز هم ۱۶۶ همت کسری می‌آورد. این کسری شبکه بانکی می‌تواند در نتیجه اضافه برداشت‌ها خودش عاملِ دیگرِ تورم‌زایی باشد.

اگر هم بخواهد هر وام ازدواج یا فرزندآوری را در سال بعد افزایش ۲۰ درصدی دهد ( که کمتر از تورم پیش‌بینی شده است) این کسری برابر با حدودا ۳۰۰ هزار میلیارد تومان خواهد بود.

متوجه این بازی شدید؟ در ابتدا قرار بود وام‌ها با احتساب تورم پرداخت شوند. حالا محاسبه می‌شود که اگر هم‌قدم با تورم، نرخ وام را افزایش دهیم با کسری مواجه خواهیم شد. کسری شبکه بانکی در خصوص پرداخت وام‌های تکلیفی خودش به معنای اضافه برداشت این بانک‌ها از بانک مرکزی و بازهم تورم‌زایی جدید خواهد بود.

چیزی که در نهایت محاسبات مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد آن است که: خوش بینانه‌ترین سناریو آن است که دولت بودجه کلی تسهیلات را تا مرز ۵۸۵ همت افزایش دهد و البته رقم انفرادی هر وام (نرخ وام) را تغییر ندهد. در این صورت نمی‌توان به صفر کردن صف وام دلخوش کرد. تنها می توان امیدوار بود که این صف تا پایان سال بعد به حدود نصف کاهش یابد.

این همان منگنه‌ای است که دولت در آن قرار دارد و در هر صورت یک نتیجه مهم را در بر دارد: جاماندگی دولت از صف آرزوی جوان‌ها...